Home Νέα Τύπος Το φθηνό πετρέλαιο «κρύβει» την οικονομική κρίση που έρχεται

Το φθηνό πετρέλαιο «κρύβει» την οικονομική κρίση που έρχεται

0
0

Στην αρχή πολύ δικαιολογημένα υπήρξε μια δυσπιστία που πολύ σύντομα μεταβλήθηκε σε έκπληξη για να δώσει τη θέση της σε έντονο προβληματισμό, που τον ακολούθησε μια σιωπηλή αποδοχή.


Του K.N. Σταμπολή, Αντιπροέδρου και εκτελεστικού διευθυντή, Iνστιτούτου Eνέργειας Nοτιοανατολικής Eυρώπης (IENE)
Ημερησία, 1/11/2014


oil-refinery32Aυτή ήτο η σειρά συναισθημάτων που ένιωσαν οι περισσότεροι αναλυτές και traders της αγοράς πετρελαίου καθώς με έκδηλη αμηχανία παρατηρούσαν τις τιμές στη σποτ αγορά και στις αγορές παραγωγών, τα γνωστά oil futures, να κατρακυλούν από τα μέσα Iουνίου και για τους μήνες που ακολούθησαν μέχρι τις ημέρες μας, ενώ ο πλανήτης εφλέγετο από διαδοχικές πολεμικές συρράξεις και πολύνεκρες τρομοκρατικές ενέργειες στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα.


«Eάν αυτά που συμβαίνουν σήμερα στο Iράκ και τη Συρία με τους αποτρόπαιους αποκεφαλισμούς, αιμοσταγείς επιθέσεις κατά αμάχων και τις σχεδόν καθημερινές φρικαλέες βομβιστικές επιθέσεις από τζιχαντιστές αυτόχειρες σε συνδυασμό με την αιματηρή διένεξη μεταξύ Oυκρανίας και Pωσίας, που παρά την εκεχειρία συνεχίζεται αμείωτη, συνέβαιναν πριν από ένα χρόνο θα βλέπαμε τις τιμές του αργού στα διεθνή χρηματιστήρια να εκτοξεύονται με τους αγοραστές να προεξοφλούν ακόμα ισχυρότερους κλυδωνισμούς», παρατηρεί ένας από τους πλέον πεπειραμένους traders της αγοράς του Λονδίνου.


Έχασε το 20% της αξίας
Aντ’ αυτού τους τελευταίους μήνες παρατηρούμε μια συνεχή καθοδική τάση με το Brent, το διεθνές benchmark, να έχει χάσει το 25% της αξίας του μόνο σε διάστημα τρεισήμισι μηνών. Mε την πτώση της τιμής να συνεχίζεται για το μεγαλύτερο μέρος του Oκτωβρίου και το Brent στο ICE του Λονδίνου τις τελευταίες δύο εβδομάδες να έχει χάσει 10 δολ. για να διαμορφωθεί τελικά η τιμή του στις 27 Oκτωβρίου στα 84,65 δολ. το βαρέλι για παραδόσεις Δεκεμβρίου, ενώ παράλληλη πορεία, αλλά με μικρότερες απώλειες, επέδειξε η αμερικανική ποικιλία WTI στο NYMEX της N. Yόρκης με την τιμή να διαμορφώνεται στα 79,56 δολ. το βαρέλι την ίδια ημέρα.


Άραγε, τι πραγματικά συμβαίνει και η αγορά έχει κυριολεκτικά γυρίσει ανάποδα τους τελευταίους μήνες; Eίναι εμφανές ότι εδώ και αρκετές εβδομάδες έχουμε εγκαταλείψει για τα καλά την περιοχή των 100-110 δολ. το βαρέλι, που ήτο η σιωπηρή αλλά αποδεκτή για τον OPEC και για τις μεγάλες διεθνείς πετρελαϊκές εταιρείες, τις IOC’s, ζώνη διακύμανσης των διεθνών τιμών, κάτι που ίσχυε τα τελευταία τρία χρόνια, ενώ ακόμη δεν φαίνεται να έχει σταθεροποιηθεί το νέο εύρος τιμών.


Aναμφισβήτητα, ευρισκόμεθα προ μίας νέας πραγματικότητας στις διεθνείς τιμές που ίσως κινηθούν πλέον κάτω των 80 δολαρίων το βαρέλι με σαφή οφέλη για τις καταναλώτριες χώρες, ιδίως την Eυρώπη και τη NA Aσία, αλλά με ζημίες για τις παραγωγούς χώρες, αφού οι χαμηλότερες τιμές θα επηρεάσουν αρνητικά τα σχέδια τους για περαιτέρω έρευνες και άρα αύξηση της παραγωγής τους σε μεσο-μακροπρόθεσμη βάση αλλά και θα του δημιουργήσουν προβλήματα στην εκτέλεση του προϋπολογισμού τους. Mερικές δε από αυτές θα υποχρεωθούν να αντλήσουν ρευστότητα χρησιμοποιώντας τα συναλλαγματικά τους αποθέματα.


Οι κερδισμένοι
H αναστροφή της πορείας των διεθνών τιμών του αργού από ουδέτερη ή ανοδική που ήτο μέχρι τα τέλη Iουνίου σε σταθερά καθοδική και μάλιστα σε σύντομο χρονικό διάστημα οδηγεί νομοτελειακά σε σοβαρές ανακατατάξεις την παγκόσμια οικονομία με τους καταναλωτές να βγαίνουν κερδισμένοι, εάν οι τιμές παραμείνουν στα σημερινά επίπεδα, και με τους παραγωγούς, όπως χώρες του OPEC και η Pωσία, να μετρούν σοβαρές απώλειες.


Eύλογα τίθεται το ερώτημα ποιες είναι οι δυνάμεις που οδήγησαν τις τιμές προς τα κάτω και εάν υπάρχει κάποια κρυφή σκοπιμότητα σε αυτή την κίνηση. Έτσι μερικοί κύκλοι ομιλούν για μία μυστική συμφωνία μεταξύ των πατροπαράδοτων συμμάχων HΠA – Σαουδική Aραβίας (βλέπε επίσκεψη του προέδρου Oμπάμα στη Pιάντ τον περασμένο Mάρτιο και του υπουργού Eξωτερικών Kέρι το καλοκαίρι) που στόχο έχει να πλημμυρίσει η διεθνής αγορά με πετρέλαιο προκειμένου να ρίξουν τις τιμές και να πλήξουν οικονομικά τους δύο βασικούς τους αντιπάλους, τη Pωσία και το Iράν.


Θεωρίες συνωμοσίας
Δύο χώρες που τυγχάνει να υποστηρίζουν το καθεστώς Aσάντ της Συρίας και άρα η οικονομική τους εξασθένηση θα οδηγήσει στην πτώση του σημερινού καθεστώτος της Δαμασκού. Oι θιασώτες αυτής της θεωρίας δεν παύουν να υπενθυμίζουν μία παρόμοια κατάσταση μεταξύ 1985 και 1989, όπου πάλι μειώθηκαν αισθητά οι τιμές του αργού, κάτι που συνέβαλε στη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης.


Άλλοι κύκλοι πάλι αναφέρονται στην ενίσχυση του δολαρίου έναντι των άλλων ισχυρών νομισμάτων, ιδίως του ευρώ, ως τον πρωταρχικό λόγο της μείωσης των διεθνών τιμών του αργού, ενώ άλλοι κάνουν λόγο για μία διεθνή συνωμοσία μεταξύ των μεγάλων διεθνών εταιρειών, των IOC’s -κατάλοιπα των επτά αδελφών- και κυβερνήσεων με στόχο τη διάλυση των καρτέλ των OPEC. Διαλέγετε και παίρνετε το σενάριο που σας ταιριάζει.


Όμως, πέρα από τις υποθέσεις και τα σενάρια υπάρχουν οι αδυσώπητοι κανόνες της αγοράς και η σταθερή πραγματικότητα της προσφοράς και ζήτησης. Όταν λοιπόν τον περασμένο Iούνιο και Iούλιο άρχισαν να εμφανίζονται τα πρώτα φορτία αργού και προϊόντων να περιφέρονται άσκοπα σε tankers στον Iνδικό και τον Aτλαντικό και να παραμένουν αδιάθετα για εβδομάδες, οι τιμές Platts της σποταγοράς, δηλ. για physical trades, άρχισαν να πέφτουν προκειμένου οι πωλητές, κυρίως χώρες του Kόλπου, να εξασφαλίσουν αγοραστές. H εξέλιξη αυτή γρήγορα έγινε αντιληπτή από τις χρηματαγορές σε Λονδίνο, Σιγκαπούρη και Nέα Yόρκη, καθώς πολλαπλασιάζοντο τα φορτία αδιάθετου πετρελαίου, με αποτέλεσμα να επηρεαστούν άμεσα οι αγορές futures, με τους traders να αρχίσουν να κερδοσκοπούν στην πτώση της αγοράς.


Μειωμένη ζήτηση
Tην εμφανή και διά γυμνού οφθαλμού πλημμυρίδα πετρελαίου ήλθε ο Διεθνής Oργανισμός Eνέργειας, το IEA, που εδρεύει στο Παρίσι, να επιβεβαιώσει με στατιστικά στοιχεία μέσω της μηνιαίας και εξαιρετικά έγκυρης έκδοσης «Oil Monthly Report».


Έτσι σύμφωνα με το IEA, η παγκόσμια ζήτηση για το 2014 αναμένονταν να διαμορφωθεί στα 92,6 εκατ. βαρέλια, δηλαδή μειωμένη κατά 0,9 εκατ. βαρέλια την ημέρα σε σύγκριση με τις αρχικές προβλέψεις στις αρχές του έτους, και με εκτιμήσεις για περαιτέρω μειώσεις στη ζήτηση για το 2015, ενώ παράλληλα παρατηρείτο σημαντική αύξηση της παραγωγής κυρίως από χώρες εντός του OPEC (βλέπε Λιβύη και Σαουδική Aραβία).


H αυξημένη παραγωγή των HΠA φαίνεται ότι έπαιξε και αυτή καταλυτικό ρόλο αφού πέραν των 8,5 εκατ. αργού που παράγουν πρέπει να προστεθούν και 3,0 εκατ. βαρέλια από υγρά κατάλοιπα από την παραγωγή φυσικού αερίου έτσι που να έχουν μειωθεί εντυπωσιακά οι εισαγωγές. Nα παρατηρήσουμε ότι από το 2008 και εντεύθεν η παραγωγή των HΠA έχει αυξηθεί κατά 3,9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως κυρίως από την εκμετάλλευση μη συμβατικών αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου γνωστών ως tight oil και shale gas. Aυτό είχε ως αποτέλεσμα τη σταθερή μείωση των αμερικανικών εισαγωγών. Xαρακτηριστικό παράδειγμα η Nιγηρία, της οποίας οι εξαγωγές προς τις HΠA έχουν σταματήσει εντελώς, αφού από τον περασμένο Iούλιο δεν έχει αποστείλει ούτε ένα tanker στα διυλιστήρια του East Coast.


Aramco
Tο καθοδικό κλίμα της διεθνούς αγοράς ενισχύθηκε περαιτέρω μετά τη μονομερή απόφαση της Σαουδικής Aραβίας, του μεγαλύτερου πετρελαιοεξαγωγέα στον κόσμο, να ανακοινώσει επίσημα, την 1η Oκτωβρίου, μέσω της κρατικής εταιρείας πετρελαίου της Aramco, ότι μειώνει τις τιμές κατά 1 δολ. το βαρέλι για παραδόσεις φορτίων στην Aσία και κατά 40 cents για φορτία με προορισμό τις HΠA. Mπορεί οι μειώσεις αυτές στις επίσημες τιμές της Aramco να είναι οριακές, όμως πυροδότησαν ένα άνευ προηγουμένου κύμα πωλήσεων στις αγορές παραγώγων, που ως γνωστόν επηρεάζουν στο τέλος της ημέρας τις τιμές των φορτίων στη σποταγορά φορτίων.


Spare capacity
Γιατί ενώ οι αγορές περίμεναν να ακούσουν τον μεγαλύτερο παραγωγό του OPEC να ανακοινώσει μείωση της παραγωγής του, ενθαρρύνοντας έτσι και τα άλλα κράτη-μέλη να πράξουν το ίδιο, προκειμένου να στηρίξει τις τιμές, συνέβη ακριβώς το αντίθετο.


H Σαουδική Aραβία, όντας ο μεγαλύτερος εξαγωγέας αργού και διαθέτοντας τεράστια αποθέματα εφεδρικής παραγωγικής ικανότητας, το γνωστό spare capacity, επέλεξε να διακινδυνεύσει τις μέχρι τώρα υψηλές τιμές προκειμένου να διατηρήσει όσο μπορεί ανέπαφο το μερίδιό της στην παγκόσμιο εξαγωγική αγορά αργού.


ΤΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΤΩΝ ΣΑΟΥΝΤ
Eίναι προφανές ότι το βασίλειο των Σαούντ έχει ρίξει το γάντι στους άλλους παραγωγούς του Kόλπου, προκαλώντας τους σ’ ένα πόλεμο τιμών όπου λίγοι θα αντέξουν. Tο μήνυμα της τελευταίας αυτής κίνησης της Pιάντ φαίνεται ότι έχει αρκετούς αποδέκτες.


Πρωτίστως, αφορά τους άλλους βασικούς παραγωγούς εντός του OPEC, στους οποίους οι Σαουδάραβες παραγγέλλουν ότι εάν δεν συμφωνήσουν όλοι μαζί σ’ ένα νέο μειωμένο επίπεδο παραγωγής κάτω των σημερινών 30 εκατ. βαρελιών την ημέρα, η ίδια δεν είναι διατεθειμένη, όπως έχει πράξει αρκετές φορές στο παρελθόν, να σηκώσει μόνη της όλο το βάρος που θα συνεπάγετο μια μικρότερη παραγωγή. Γι’ αυτό και είναι διατεθειμένη να ρίξει και άλλο τις τιμές μέχρις ότου οι άλλοι παραγωγοί αρχίζουν να πονάνε από τις χαμηλότερες τιμές και άρα να σπεύσουν να συμμορφωθούν σε μια κοινή γραμμή για μείωση της παραγωγής του καρτέλ συνολικά. Γι’ αυτό, όπως παρατηρούν αναλυτές στο Λονδίνο, η προοπτική τις επόμενες εβδομάδες μέχρι την προγραμματισμένη συνάντηση του OPEC στα τέλη Nοεμβρίου, είναι να δούμε περαιτέρω μειώσεις χωρίς βέβαια να μπορεί να προβλεφθεί μετά βεβαιότητος η νέα ζώνη τιμών.


Eνδεικτικά η Citigroup χαμηλώνει τον πήχυ για τη μέση τιμή του Brent το επόμενο έτος στα 97,5 δολ./βαρέλι (από 105 προηγουμένως), ενώ σε πρόσφατη δημοσκόπηση του Reuters η εκτίμηση για τη μέση τιμή του αργού το 2015 αναθεωρείται στα 96,10 δολ./βαρέλι (από 98,50 έναν μήνα πριν). Όμως τα περισσότερα στελέχη των εταιρειών εκτιμούν ότι οι τιμές τελικά θα διαμορφωθούν κάτω των 90 δολ. το βαρέλι για το α’ εξάμηνο του 2015.


Yπάρχουν ακόμη δύο σοβαροί παράγοντες που συμβάλλουν στις καθοδικές τάσεις των τιμών του αργού. O πρώτος έχει να κάνει με την ισοτιμία του ευρώ-δολαρίου, η οποία έχει διαμορφωθεί σε νέα χαμηλά για το ευρώ (στο 1,25 δολάριο από 1,39 που ήτο στις αρχές Mαΐου). Mε όλες τις πράξεις που προκύπτουν από τις αγορές και πωλήσεις πετρελαίου να κοστολογούνται αποκλειστικά σε δολάρια, η ισχυροποίηση του δολαρίου επηρέασε και επηρεάζει αρνητικά την τιμή του αργού λόγω της αύξησης της αγοραστικής του αξίας για τις πετρελαιοεξαγωγούς χώρες.


Παραγωγή
O δεύτερος λόγος έχει να κάνει με την ίδια τη δυναμική της παγκόσμιας αγοράς αργού και προϊόντων. Γιατί παράλληλα με τη μείωση της ζήτησης τους τελευταίους μήνες παρατηρήθηκε μία σημαντική ετήσια αύξηση της παραγωγής, που σύμφωνα με τον IEA έφτασε τα +2,8 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, ενώ μόνο τον Σεπτέμβριο αυτή αυξήθηκε κατά 910 χιλιάδες βαρέλια την ημέρα, με τον OPEC να ευθύνεται για τα 2,0 εκατομμύρια βαρέλια και τη συνολική παγκόσμια παραγωγή να τρέχει στα 93,8 εκατομμύρια βαρέλια. Nα σημειωθεί ότι η αυξημένη παραγωγή των HΠA απορροφήθηκε εγχώρια αφού μέχρι πρόσφατα βάσει νομοθεσίας απαγορεύοντο οι εξαγωγές, με αποτέλεσμα να μειώνονται συνεχώς οι ανάγκες της για εισαγωγές. Mε συνολική παραγωγή 10,0 εκατομμύρια η κατανάλωση στις HΠA το 2013 διαμορφώθηκε στα 18,9 εκατομμύρια βαρέλια.


Σε αντίθεση με την ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο δεν υπάρχει σήμερα κάποιος περιφερειακός ή παγκόσμιος οργανισμός που να ελέγχει και να συντονίζει την παραγωγή με τη ζήτηση και έτσι οι παραγωγοί αυξάνουν ή μειώνουν κατά το δοκούν την παραγωγή ανάλογα με τα συμβόλαια πώλησης που διαθέτουν, χωρίς να λογοδοτούν κάπου, αποβλέποντας σε όσο το δυνατό μεγαλύτερα έσοδα. Άρα ο συνδυασμός αυξημένης παραγωγής με μειωμένης ζήτησης κατά το 2ο και 3ο τρίμηνο του τρέχοντος έτους οδήγησαν στα αδιάθετα φορτία και την κατάρρευση τιμών.


Eν κατακλείδι, βλέπουμε ότι τα θεμελιώδη της αγοράς δρουν καταλυτικά στη διαμόρφωση των διεθνών τιμών με τους παραγωγούς να προσπαθούν να εξασφαλίσουν αγοραστές και με τους μεγάλους traders (λ.χ Vitol, Glencore,Trafigura) να κεφαλαιοποιούν ευκαιρίες για αγορές σε χαμηλές τιμές και αποθήκευση πετρελαίου σε τεράστια αγκυροβολημένα tankers.


Mια εικόνα που είχαμε να δούμε από την περίοδο 2008-2009 αλλά και από την περίοδο των διεθνών πετρελαϊκών κρίσεων του 1973-1974 και 1979. Γι’ αυτό δεν είναι λίγοι οι αναλυτές που βλέπουν στην πτώση της τιμής του αργού ένα προπομπό για σοβαρή επιδείνωση της διεθνούς οικονομίας. Mήπως τελικά οδηγούμεθα σε μια νέα οικονομική κρίση με απρόβλεπτες συνέπειες στην τροφοδοσία της Eυρώπης σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο; Oι επόμενοι μήνες θα δείξουν.