Home Νέα Τύπος Σοφοκλής Πιταροκοίλης: Η ανάπτυξη των ΑΠΕ και η έλλειψη κοινής λογικής
Σοφοκλής Πιταροκοίλης: Η ανάπτυξη των ΑΠΕ και η έλλειψη κοινής λογικής

Σοφοκλής Πιταροκοίλης: Η ανάπτυξη των ΑΠΕ και η έλλειψη κοινής λογικής

0
0

Το τελευταίο διάστημα η αγορά της ηλεκτρικής ενέργειας ταλανίζεται από την επαπειλούμενη κατάρρευση του ΛΑΓΗΕ με βάση το συσσωρευμένο έλλειμμα του ειδικού λογαριασμού που μοιάζει να είναι για άλλη μια φορά μη διαχειρίσιμο. Οι ΑΠΕ βρίσκονται ξανά στο στόχαστρο σαν το βασικό αίτιο αυτής της κατάστασης και ειδικότερα τα φωτοβολταϊκά, ο χρονισμός των οποίων θεωρήθηκε άκαιρος την δεδομένη χρονική συγκυρία.


solarcellshellas1Με απλά λόγια, ήταν στραβό το κλίμα, το έφαγε και ο γάϊδαρος…
Μήπως όμως οι ΑΠΕ έδρασαν σαν καταλύτης για να αποκαλυφθούν οι χρόνιες παθήσεις ενός στρεβλού συστήματος που αντιδρά ακόμα και σήμερα σε κάθε αλλαγή όπως η απελευθέρωση αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, οι εθνικοί στόχοι και το θεσμικό πλαίσιο για ΑΠΕ, οι διαφανείς διαδικασίες και η πάταξη γραφειοκρατίας στην αδειοδοτική διαδικασία, η ισονομία και η αναλογικότητα στις υποχρεώσεις του Διαχειριστή απέναντι στους παραγωγούς;


Το κύριο χαρακτηριστικό των φωτοβολταϊκών αποτέλεσε η αποκεντρωμένη και διεσπαρμένη παραγωγή όχι μόνο σε χωροταξικό επίπεδο – λόγω της ηλιοφάνειας οι εγκαταστάσεις μπορούν να παράγουν σε ικανοποιητικά επίπεδα σε ολόκληρη την Ελλάδα – αλλά και σε επίπεδο μεγέθους έργων -από έργα των 10KW έως πολλαπλά MW. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η αγορά των 2-3 μεγάλων παικτών μετασχηματίζεται πια σε μια βάση χιλιάδων παραγωγών ΑΠΕ που αντιδρούν στις έως σήμερα ολιγοπωλιακές πρακτικές των τελευταίων δεκαετιών. Το γεγονός αυτό αποτελεί δομική αλλαγή για τον κλάδο της ηλεκτρικής ενέργειας ο οποίος έως σήμερα χαρακτηριζόταν είτε από μια συντεχνιακή λογική (μέσω κυρίως της ΓΕΝΟΠ – ΔΕΗ) είτε από μια επιχειρηματική σύμπραξη με οργανωμένο lobbying.
Ενδεικτικά να αναφέρουμε ότι στη Γερμανία υπάρχουν πάνω από 100.000 νέα συστήματα κάτω από 10KW μόνο το 2012, και ο αντίστοιχος ΛΑΓΗΕ δεν απειλείται –προφανώς- με κατάρρευση…


Το δυστύχημα για την καθεστηκυία τάξη είναι ότι εκτέθηκε πολλάκις από τις ίδιες τις επιλογές της: οι φορείς που σχεδίασαν το σημερινό σύστημα το έχουν αναπροσαρμόσει έως σήμερα τουλάχιστον τρεις φορές (Αύγουστος 2012, Νοέμβριος 2012, και σήμερα) επιβάλλοντας μέτρα που εκ του αποτελέσματος κρίνονται αναποτελεσματικά. Η πανεπιστημιακή κοινότητα (ΕΜΠ [1], ΑΠΘ [2]) με τεκμηριωμένες μελέτες έχει καταδείξει την στρέβλωση του συστήματος και των μηχανισμών κόστους (ΑΔΙ, ΜΜΚ), ενώ ανεξάρτητα ιδρύματα (ΙΟΒΕ [3]) έχουν αποκαλύψει την αδιαφανή επιδότηση των συμβατικών παραγωγών με πόρους που προορίζονταν για τις ΑΠΕ.


Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις (Greenpeace [4], WWF [5]) τάσσονται αναφανδόν υπέρ των ΑΠΕ λόγω των κοινωνικών και περιβαλλοντικών ωφελειών ενώ ακόμα και οι ρυθμιστικές αρχές (ΡΑΕ [6]) καταδικάζουν την μονοπωλιακές πρακτικές (βλ συμψηφισμούς λογαριασμών προμήθειας και παραγωγής) της ΔΕΗ που οδηγούν στη μεγέθυνση του ελλείμματος του περιβόητου ειδικού λογαριασμού σε βάρος των ανεξάρτητων παραγωγών. Ο Λειτουργός της αγοράς, από την πλευρά του, αναθεωρεί συστηματικά τις προβλέψεις του [7] για την διείσδυση των ΑΠΕ, με τα υπολογιστικά προφανώς μοντέλα του να αποτυγχάνουν να αποτυπώσουν τις τάσεις της αγοράς.
Και, τέλος, η κυβέρνηση εν μέσω κρίσης, θεωρεί ότι θα προσελκύσει επενδύσεις τερματίζοντας έναν ολόκληρο κλάδο με μέτρα αναδρομικής ισχύος… (Στις αναφορές μας δεν θα συμπεριλάβουμε τους φορείς του κλάδου των ΑΠΕ, τους εγχώριους επιχειρηματίες, τα ξένα ινστιτούτα και τους επενδυτικούς ομίλους για λόγους αμεροληψίας).


Έξι σημαντικά επιχειρήματα για τις ΑΠΕ
Έως ένα βαθμό είναι λογικό η ανακατανομή του ενεργειακού μίγματος σε όφελος του φυσικού αερίου να προκαλεί αυτές τις αντιδράσεις από όλες τις πλευρές, καθώς το τελευταίο προβάλλεται σαν το ενδιάμεσο καύσιμο για την κοινωνία τουλάχιστον έως το 2030. Αυτό όμως δεν μπορεί – και δεν πρέπει – να γίνει σε βάρος των ΑΠΕ, η διείσδυση των οποίων είναι εκ των ουκ άνευ για μια κοινωνία μηδενικού άνθρακα (βλ European Commision [8], ΥΠΕΚΑ που τολμά να εξετάσει και σενάρια βασισμένα κατά 100% ΑΠΕ! [9], αλλά το πώς θα γίνει αυτό χωρίς νέες αιτήσεις κανείς δεν ξέρει…).


Μην ξεχνάμε εξάλλου ότι και τα κοιτάσματα φυσικού αερίου δεν είναι άμεσα αξιοποιήσιμα αλλά ούτε και ανεξάντλητα.
Από οικονομικής άποψης, υπάρχουν πληθώρα παραγόντων που σκοπίμως αποσιωπούνται:
1. Θα πρέπει επιτέλους να εξεταστούν τα οφέλη της διείσδυσης των φωτοβολταϊκών σε σχέση με την υπάρχουσα κατάσταση. Το κόστος αυτό στην οικονομική θεωρία ονομάζεται «κόστος ευκαιρίας» (opportunity cost) και αντανακλά τι κόστος θα είχε η εναλλακτική λύση, της λειτουργίας δηλαδή της αγοράς χωρίς τις ΑΠΕ. Για το σκοπό αυτό θα πρέπει να υπολογιστεί πόσα εκατομμύρια ευρώ έχει ωφεληθεί η ελληνική οικονομία από τη μείωση εισαγωγών ορυκτών καυσίμων και πόσα θα ωφελείται από την αποφυγή προστίμων για την μη επίτευξη δεσμευτικών στόχων. Η ελλειπούσα έγχυση των φ/β αντικαθίσταται κυρίως από αύξηση της έγχυσης των μονάδων φυσικού αερίου, και δευτερευόντως από αύξηση των εισαγωγών και μείωση των εξαγωγών. Το επιπρόσθετο αυτό κόστος αυτό έχει υπολογιστεί να κυμαίνεται από 67 έως 92εκ ευρώ [2]. Τέλος θα πρέπει να ποσοτικοποιηθεί η «συμβολή» των συμβατικών καυσίμων στην προστασία του περιβάλλοντος που είναι το κατεξοχήν κρυφό κόστος του σημερινού συστήματος, πόσο συνεισφέρουν οι ΑΠΕ στην αναβάθμιση δικτύων, και πόσα είναι τα έσοδα του Δημοσίου από τους φόρους.
2. Μια μόνιμη επωδός όσων υποστηρίζουν την επιβολή εκ νέου αναδρομικών μέτρων είναι ότι «οι τιμές που είχαν αποφασιστεί να δίνονται από το ΛΑΓΗΕ ήταν, κατά κοινή ομολογία, σε επίπεδα κατά πολύ αυξημένες σε σχέση με όσα ίσχυαν σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη». Η συζήτηση όμως κακώς επικεντρώνεται στις ταρίφες. Προηγείται η συζήτηση για την Οριακή Τιμή Συστήματος (το Σ/Ν πράγματι κάνει ένα βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση) και το Τέλος ΑΠΕ για να γνωρίζουμε πόση πραγματικά πρέπει να είναι η ενίσχυση των ΑΠΕ και η τυχόν επιβάρυνση των καταναλωτών. Διαφορετικά θα δημιουργηθεί το παράδοξο οι υποστηρικτές-επενδυτές των ΑΠΕ να εύχονται να μην εισέρχονται νέα έργα στο σύστημα γιατί θα απειλείται η βιωσιμότητά τους. Φανταστείτε λοιπόν έναν επενδυτή που έχει ένα έργο ήδη σε λειτουργία και αρκετά σε αδειοδότηση: κάθε νέο MW που συνδέεται στο δίκτυο θα καταδικάζει αυτόματα τα επόμενα που έπονται σε ένα παγκόσμιας επινόησης κανιβαλιστικό σύστημα επιτυχίας.
3. Αλλά ακόμα και αν επικεντρωθούμε και στις ταρίφες και δη των φ/β, το πιο απλό είναι κάποιος να προσαρμόσει ένα επιτυχημένο μοντέλο προσαρμοσμένο στις ιδιαιτερότητες της Ελλάδας. Το παράδειγμα της Γερμανίας είναι ενδεικτικό:
Από το 2008 έχουν εγκατασταθεί δεκάδες GW (και όχι μόνο περίπου 2GW όπως στην Ελλάδα) με ταρίφα πάνω από35euro/ΜWh (για τις στέγες η ταρίφα ήταν πάνω από 43euro/ΜWh!) και το σύστημα λειτουργεί κάθε χρόνο με έγκαιρες πληρωμές των παραγωγών και χωρίς προβλήματα, εισάγοντας περίπου 7GW νέα φ/β ετησίως στο δίκτυο. Ούτε λόγος για έκτακτες εισφορές και άλλα συναφή.
Στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, για τα φ/β ειδικότερα, τo δεύτερο εξάμηνο του 2011, στην Αγγλία η ταρίφα ήταν πάνω από 33euro/ΜWh, στην Γαλλία για τα πολύ μικρά οικιακά την ίδια περίοδο ήταν στα επίπεδα των 46euro/MWh, στην Αυστρία από 28 έως 35euro/ΜWh (όλες οι κατηγορίες έργων), στο Βέλγιο 0,3euro/ΜWh για συστήματα κάτω από 250KW κόκ. Λελογισμένες αναπροσαρμογές στις ταρίφες αυτές που σε καμία περίπτωση δεν απέχουν από τις αντίστοιχες ελληνικές με πού περισσότερη εγκατεστημένη ισχύ, βάσει προγραμματικού σχεδιασμού, δεν οδήγησαν σε σενάρια καταστροφολογίας και εξάμηνες καθυστερήσεις πληρωμών.
4. Tα Φ/Β αποτελούν λιγότερο από το 6% του ενεργειακού μείγματος της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και άρα δεν έχουν τη δυνατότητα ούτε να ρυθμίζουν την αγορά ούτε να την απειλούν με κατάρρευση. Πώς είναι δυνατόν η Γερμανία των 30GW φ/β, όπου πάνω από 2GW αποζημιώνονται με ταρίφες άνω των 40euro/ΜWh -ενώ στην Ελλάδα η συνολική ισχύς από φ/β μόλις πρόσφατα ξεπέρασε το αντίστοιχο νούμερο, να ευαγγελίζεται ένα μέλλον με 100% ΑΠΕ και να προσπαθεί να παύσει τις πυρηνικές της μονάδες και στην Ελλάδα να συζητάμε μονίμως για προβλήματα στην ευστάθεια του δικτύου, στα ελλείμματα του ΛΑΓΗΕ, στην αναβάθμιση του δικτύου, στην επιβάρυνση των καταναλωτών λόγω ΑΠΕ;
5. Mε ανεργία σε ιστορικά υψηλά και χαμηλή βιομηχανική βάση, δεν είναι λογικό κλάδοι που ενισχύουν την παραγωγική ικανότητα της χώρας αν δεν στηρίζονται, τουλάχιστον να μην καταπολεμούνται; Η Ελλάδα δεν διαθέτει πολλούς κλάδους υψηλής τεχνολογίας με εργοστάσια παραγωγής που καλύπτουν πάνω από το 85% μιας εγκατάστασης σε απαιτήσεις εξοπλισμού φβ πάκου. Όταν μια χώρα επιθυμεί εναγωνίως να διευρύνει την εξαγωγική της δραστηριότητα και να διασφαλίσει θέσεις εργασίας, η καταδίκη σε κλείσιμο των σε λειτουργία εργοστασίων (και πιθανών μελλοντικών βιομηχανικών εγκαταστάσεων) προκαλεί απορία, την ίδια στιγμή που χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Τουρκία και άλλες, αναζητούν τρόπους να ενισχύσουν την εγχώρια παραγωγή τους.
6. Θα πρέπει να αναζητηθεί η αιτιότητα των λανθασμένων εκτιμήσεων προς το ΥΠΕΚΑ σχετικά με την κάλυψη του ελλείμματος του ΛΑΓΗΕ. Δεν είναι λογικό οι προβλέψεις να αναθεωρούνται μονίμως χωρίς να προσωποποιείται η ευθύνη: γιατί για παράδειγμα οι πρόσθετοι πόροι της τάξεως των 600 εκατ που απαιτούσε ο «πράσινος» λογαριασμός (στοιχεία Αυγούστου 2012) δεν καλύφθηκαν από τα πρόσθετα μέτρα; Όλοι οι παροικούντες στην Ιερουσαλήμ γνώριζαν την καθίζηση των τιμών των δικαιωμάτων εκπομπής ρύπων, τα μειωμένα έσοδα των λογαριασμών της ΔΕΗ (άρα και του τέλους ΕΡΤ), την καθυστέρηση (;) στην εφαρμογή της είσπραξης του τέλους λιγνίτη κλπ άρα και την αποτυχία των μέτρων.


Θα μπορούσε κανείς να συμφωνήσει ότι η αδράνεια σε κάθε νέα αλλαγή και η έλλειψη μακροοικονομικού σχεδιασμού είναι εύλογη όταν εξυπηρετούνται μεγάλα συμφέροντα. Μέχρι σήμερα όλοι οι εμπλεκόμενοι στον κλάδο των ΑΠΕ ζητούσαν διαφάνεια, σταθερό θεσμικό πλαίσιο, επιτάχυνση διαδικασιών, την τήρηση των νόμων και άλλα πολύπλοκα. Από σήμερα θα πρέπει να κάνουν ένα βήμα πίσω: να ζητήσουν απλά την εφαρμογή κοινής λογικής.


*Ο κ. Σοφοκλής Πιταροκοίλης είναι Γενικός Διευθυντής της Solar Cells Hellas ΑΕ


[1] Π Κάπρος, Το ειδικό τέλος ΑΠΕ, Ανάλυση και Προβλέψεις, Μάρτιος 2011
[2] ΑΠΘ, Μελέτη Υπολογισμού του Αποφευγόμενου κόστους από την λειτουργία των Φ/Β σταθμών, Ιούλιος 2012
[3] ΙΟΒΕ, Επιδράσεις και αναγκαίες προσαρμογές μεγάλης κλίμακας διείσδυσης των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή, Ιούλιος 2011
[4] Greenpeace, Battle of the grids, 2011
[5] WWF, The energy report 100% renewable by 2050, 2011
[6] ΡΑΕ, απόφαση υπ’ αριθμ. 142/2013
[7] ΛΑΓΗΕ, Μηνιαίο Δελτίο Ειδικού Λογαριασμού ΑΠΕ & ΣΗΘΥΑ, Φεβρουάριος 2013, ενότητα Δ3
[8] European Commission, Energy Roadmap 2050, 2012
[9] YΠΕΚΑ, Εθνικό Σχέδιο Δράσης για ΑΠΕ, 2012