Αρκτική σε σημείο καμπής: Ρεκόρ θερμοκρασιών, τήξη πάγων και αυξανόμενοι κίνδυνοι για κοινότητες και οικοσυστήματα
Η Αρκτική αλλάζει με ρυθμούς πολύ ταχύτερους και με συνέπειες πολύ πιο εκτεταμένες απ’ ό,τι εκτιμούσαν οι επιστήμονες πριν από δύο δεκαετίες. Σύμφωνα με τη NOAA και την 20ή Έκθεση Αναφοράς για την Αρκτική, η περιοχή βιώνει πρωτοφανή θέρμανση, απώλεια πάγων και βαθιές μεταβολές στα οικοσυστήματα, με άμεσες επιπτώσεις στις τοπικές κοινωνίες αλλά και παγκόσμιες προεκτάσεις.
Κατά το υδατικό έτος Οκτώβριος 2024 – Σεπτέμβριος 2025, καταγράφηκαν οι υψηλότερες θερμοκρασίες αέρα των τελευταίων 125 ετών, με το θερμότερο φθινόπωρο που έχει ποτέ σημειωθεί και έναν από τους θερμότερους χειμώνες και καλοκαίρια. Συνολικά, η Αρκτική θερμαίνεται με ρυθμό υπερδιπλάσιο σε σχέση με τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Πιο υγρή Αρκτική, πιο ακραία φαινόμενα
Η εντεινόμενη θέρμανση επιταχύνει τον υδρολογικό κύκλο, οδηγώντας σε αυξημένες βροχοπτώσεις, ισχυρότερες χιονοθύελλες και ρεκόρ υετού για το 2025. Καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισαν τα λεγόμενα «ατμοσφαιρικά ποτάμια», τα οποία μεταφέρουν τεράστιες ποσότητες υδρατμών, αλλάζοντας τη ροή ποταμών και τη δομή των οικοσυστημάτων.
Χιόνι και θαλάσσιος πάγος υποχωρούν
Η χιονοκάλυψη μειώνεται σταθερά εδώ και έξι δεκαετίες, με την κάλυψη του Ιουνίου να είναι σήμερα περίπου η μισή σε σχέση με τη δεκαετία του 1960. Παράλληλα, ο θαλάσσιος πάγος συνεχίζει να συρρικνώνεται: η μέγιστη έκταση τον Μάρτιο του 2025 ήταν η χαμηλότερη στα 47 χρόνια δορυφορικών μετρήσεων, ενώ ο παλαιός, παχύς πάγος έχει μειωθεί κατά πάνω από 95% από τη δεκαετία του 1980.
Η απώλεια αυτών των ανακλαστικών επιφανειών επιταχύνει περαιτέρω τη θέρμανση, αυξάνοντας τη μεταβλητότητα και τους κινδύνους για όσους ζουν και εργάζονται στην περιοχή.
Παγετώνες, πλημμύρες και τσουνάμι
Το στρώμα πάγου της Γροιλανδίας συνεχίζει να χάνει μάζα, συμβάλλοντας στην παγκόσμια άνοδο της στάθμης της θάλασσας, ενώ η απώλεια πάγου από τους ορεινούς παγετώνες έχει τριπλασιαστεί από τη δεκαετία του 1990. Οι συνέπειες είναι άμεσες: συχνότερες πλημμύρες από παγετωνικές λίμνες, κατολισθήσεις και ακραία φαινόμενα, όπως το τσουνάμι που προκάλεσε κατολίσθηση στη νοτιοανατολική Αλάσκα το καλοκαίρι του 2025.
Θερμότεροι ωκεανοί, ισχυρότερες καταιγίδες
Οι θερμοκρασίες επιφάνειας του Αρκτικού Ωκεανού βρίσκονται στα υψηλότερα επίπεδα που έχουν καταγραφεί, ενισχύοντας ακραίες καταιγίδες και επιτρέποντας σε πρώην τυφώνες να φτάνουν σε υψηλότερα γεωγραφικά πλάτη. Παράλληλα, η λεγόμενη «Ατλαντοποίηση» – η εισροή θερμότερων και αλμυρότερων υδάτων από τον Ατλαντικό – επιταχύνει την απώλεια θαλάσσιου πάγου και αναδιαμορφώνει τη θαλάσσια ζωή.
Αλλαγές σε ξηρά και θάλασσα
Νότια θαλάσσια είδη μετακινούνται προς τα βόρεια, εκτοπίζοντας τα αρκτικά, ενώ στην ξηρά η τούνδρα «πρασινίζει» λόγω μεγαλύτερων καλλιεργητικών περιόδων. Την ίδια στιγμή, αυξάνονται οι πυρκαγιές, με το 2025 να αποτελεί την τέταρτη συνεχόμενη χρονιά εκτεταμένων καμένων εκτάσεων στη βόρεια Βόρεια Αμερική.
Ποτάμια που… σκουριάζουν
Η απόψυξη του μόνιμα παγωμένου εδάφους απελευθερώνει σίδηρο και τοξικά μέταλλα, μετατρέποντας δεκάδες ποτάμια της Αλάσκας σε πορτοκαλί ρεύματα με αυξημένη οξύτητα, απειλώντας το πόσιμο νερό, τα ψάρια και τα μέσα διαβίωσης των κατοίκων.
Οι κοινότητες στην πρώτη γραμμή
Μπροστά σε αυτές τις ραγδαίες αλλαγές, οι αυτόχθονες κοινότητες της Αρκτικής αναλαμβάνουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην παρακολούθηση του περιβάλλοντος, αναπτύσσοντας δικά τους δίκτυα δεδομένων και ενισχύοντας την τοπική ανθεκτικότητα.
Η εικόνα που προκύπτει είναι σαφής: η Αρκτική βρίσκεται στην αιχμή της τριπλής πλανητικής κρίσης – κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση. Οι μεταβολές που θα σημειωθούν τις επόμενες δύο δεκαετίες δεν θα περιοριστούν στον Βορρά, αλλά θα επηρεάσουν κοινότητες, οικονομίες και κλίμα σε ολόκληρο τον πλανήτη.
