Πάνω από 100 νέες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής από άνθρακα αναμένεται να τεθούν σε λειτουργία το 2026 – Κεντρικός ο ρόλος της Κίνας παρά την έκρηξη των ΑΠΕ
Περισσότερες από 100 νέες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα αναμένεται να αρχίσουν να λειτουργούν παγκοσμίως το 2026, αναδεικνύοντας τη συνεχιζόμενη εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, παρά τη ραγδαία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Καθοριστικό ρόλο στη νέα αυτή προσθήκη ισχύος διαδραματίζει η Κίνα, η οποία συνεχίζει να επενδύει σε έργα άνθρακα, ακόμη και ενώ εγκαθιστά τεράστιες ποσότητες αιολικής και ηλιακής ενέργειας.
Σύμφωνα με ανάλυση της Global Energy Monitor (GEM), 104 έργα αναμένεται να τεθούν σε λειτουργία το 2026, αποτελώντας μέρος των συνολικά 439 μονάδων που βρίσκονται σήμερα υπό κατασκευή παγκοσμίως. Τα στοιχεία αυτά υπογραμμίζουν ότι, παρά την πρόοδο στις τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών, ο άνθρακας παραμένει βασικός πυλώνας του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος.
Η συντριπτική πλειονότητα των υπό κατασκευή έργων εντοπίζεται στην Κίνα, η οποία αντιπροσωπεύει 212 GW από τα συνολικά 256 GW νέας ισχύος. Ειδικότερα, 85 κινεζικές μονάδες, ισχύος 55 GW, εκτιμάται ότι θα τεθούν σε λειτουργία το 2026, από τα 63 GW που αναμένονται συνολικά παγκοσμίως. Ωστόσο, οι τελικοί αριθμοί ενδέχεται να μεταβληθούν, ανάλογα με την πρόοδο των έργων.
Η επιμονή της Κίνας στον άνθρακα έχει ως αποτέλεσμα η ισχύς των νέων μονάδων που ξεκίνησαν να κατασκευάζονται το 2024 και το 2025 να είναι η υψηλότερη από το 2016, την ώρα που στον υπόλοιπο κόσμο καταγράφεται υποχώρηση. Παράλληλα, χώρες όπως η Ινδία, το Βιετνάμ και η Ινδονησία συνεχίζουν επίσης να αναπτύσσουν νέες μονάδες, με την Ινδία να διαθέτει περίπου 24 GW υπό κατασκευή.
Όπως επισημαίνει η Christine Shearer, αναλύτρια κλιματικών και ενεργειακών θεμάτων της GEM, η παγκόσμια προσπάθεια σταδιακής κατάργησης του άνθρακα «εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την Κίνα», τονίζοντας ότι σε άλλες περιοχές του κόσμου δεν παρατηρείται σημαντική αύξηση νέων κατασκευών.
Παρά ταύτα, υπάρχουν ενδείξεις ότι ο ρόλος των κινεζικών σταθμών άνθρακα μεταβάλλεται. Η εκρηκτική ανάπτυξη της αιολικής και ηλιακής ενέργειας στη χώρα ενδέχεται να περιορίσει τις ώρες λειτουργίας τους. Ήδη, πολλοί σταθμοί έχουν αναβαθμιστεί ώστε να λειτουργούν πιο ευέλικτα, υποστηρίζοντας τη μεταβλητή παραγωγή των ΑΠΕ.
Σύμφωνα με την S&P Global Ratings, οι κινεζικοί σταθμοί άνθρακα αναμένεται να λειτουργούν έως το 2030 κατά μέσο όρο 4.100 ώρες ετησίως σε πλήρη ισχύ, έναντι 4.400 ωρών το 2025. Όπως σημειώνει η Shearer, η κλίμακα της διαθέσιμης ηλιακής και αιολικής ενέργειας «αλλάζει ριζικά το περιβάλλον λειτουργίας των νέων μονάδων άνθρακα», αν και υπογραμμίζει ότι οι επενδύσεις θα μπορούσαν να κατευθυνθούν πιο αποτελεσματικά σε λύσεις χαμηλότερων εκπομπών, όπως η αποθήκευση ενέργειας με μπαταρίες.
Ταυτόχρονα, η Κίνα αποσύρει παλαιότερες μονάδες, με μέσο ρυθμό 3 GW ετησίως την περίοδο 2021-2025, ενώ παραμένει παγκόσμιος ηγέτης στις πράσινες τεχνολογίες. Μόνο τους πρώτους εννέα μήνες του 2025, εγκατέστησε 240 GW νέας ηλιακής ισχύος.
Ανάλυση του Κέντρου Έρευνας για την Ενέργεια και τον Καθαρό Αέρα για το Carbon Brief δείχνει ότι το 2025 η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα μειώθηκε τόσο στην Κίνα όσο και στην Ινδία – για πρώτη φορά από το 1973 – κατά 1,6% και 3% αντίστοιχα. Η εικόνα αυτή αντικατοπτρίζει τη γενικότερη παγκόσμια αντίφαση: ενώ η χρήση άνθρακα παραμένει υψηλή, εμφανίζονται σαφή σημάδια επιβράδυνσης.
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΙΕΑ) εκτιμά ότι η παγκόσμια κατανάλωση άνθρακα αναμένεται να φτάσει σε νέο ιστορικό υψηλό, περίπου 8,85 δισ. τόνους, με την αύξηση του 2025 να οφείλεται κυρίως στις ΗΠΑ και στις δυσμενείς καιρικές συνθήκες που επιβράδυναν τη μετάβαση της Ευρώπης. Παράλληλα, ο ΙΕΑ σημειώνει ότι η χρήση άνθρακα δείχνει τάσεις σταθεροποίησης, καθώς όλο και περισσότερες χώρες στρέφονται στις ΑΠΕ ή στο φυσικό αέριο.
Σε κάθε περίπτωση, το ενεργειακό τοπίο βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο. Όπως καταδεικνύουν τα στοιχεία της Ember, για πρώτη φορά το πρώτο εξάμηνο του περασμένου έτους οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας παρήγαγαν παγκοσμίως περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από τον άνθρακα. Η παγκόσμια εικόνα, σύμφωνα με τον ΙΕΑ, παραμένει σύνθετη, καθώς συνδυάζει την ενεργειακή επέκταση στις αναδυόμενες αγορές με τις προκλήσεις της απεξάρτησης από τον άνθρακα στα ώριμα ενεργειακά συστήματα.
