Κάθετος Διάδρομος: Γιατί το έργο μένει πίσω και τι πρέπει να αλλάξει

Ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου σχεδιάστηκε ως μια πρακτική απάντηση στο τέλος της ενεργειακής εξάρτησης της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης από τη Ρωσία. Στην πράξη, όμως, οι πρόσφατες δημοπρασίες έδειξαν ότι το έργο δεν έχει ακόμη αποκτήσει εμπορικό έδαφος. Το πρόβλημα δεν είναι ένα. Είναι τρία και αλληλένδετα.

Τα εμπόδια

Ρυθμιστική ασάφεια. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει αν τα προϊόντα χωρητικότητας του Διαδρόμου συμμορφώνονται πλήρως με το κοινοτικό πλαίσιο. Η οριζόντια δέσμευση χωρητικότητας στις διαδρομές Route 1, 2 και 3, οι υψηλές εκπτώσεις που προσφέρουν οι Διαχειριστές και η πρόσβαση στα Virtual Trading Points έχουν τεθεί υπό αμφισβήτηση. Το πιο κρίσιμο, όμως, είναι η απουσία μακροπρόθεσμων προϊόντων. Με μόνο μηνιαίες δημοπρασίες, οι traders καλούνται να βρουν φορτία μέσα σε ασφυκτικά χρονικά περιθώρια. Το ρίσκο παραμένει υψηλό και το ενδιαφέρον χαμηλό.

Πολιτική αντίφαση. Σε πολιτικό επίπεδο, ο Κάθετος Διάδρομος αναγνωρίζεται ως στρατηγικός. Σε ρυθμιστικό επίπεδο, όμως, αντιμετωπίζεται με αυστηρό φορμαλισμό. Τα αντικρουόμενα σήματα από τις Βρυξέλλες – όπως η αρχική έγκριση και η μετέπειτα ανάκληση των προϊόντων Route 2 και 3 τον Δεκέμβριο – έχουν ενισχύσει την επενδυτική αβεβαιότητα. Χωρίς σαφή ευρωπαϊκή γραμμή και χωρίς ουσιαστική επιδότηση των υποδομών, το έργο δυσκολεύεται να σταθεί απέναντι σε φθηνότερες διαδρομές.

Τεχνικοί περιορισμοί. Οι υποδομές δεν έχουν ακόμη φτάσει στο σημείο που απαιτείται. Έργα όπως ο σταθμός συμπίεσης στην Αμπελιά είναι κρίσιμα για να αυξηθούν οι εξαγωγικές δυνατότητες της Ελλάδας προς τον Βορρά, με στόχο τα 10 bcm ετησίως. Παράλληλα, οι ανάγκες εσωτερικής κατανάλωσης στις χώρες διέλευσης περιορίζουν τις διαθέσιμες ποσότητες για διεθνείς δημοπρασίες.

Ο ανταγωνισμός δεν περιμένει

Την ίδια στιγμή, εναλλακτικές οδοί μέσω Πολωνίας και Ουγγαρίας κερδίζουν έδαφος. Είναι γεωγραφικά πιο κοντά στην Ουκρανία και προσφέρουν χαμηλότερο κόστος μεταφοράς. Όσο το ρωσικό αέριο παραμένει φθηνό, κάθε επιπλέον ευρώ στα τέλη διέλευσης λειτουργεί αποτρεπτικά για τον Κάθετο Διάδρομο.

Η αβεβαιότητα κορυφώθηκε όταν η η τελική έγκριση για τα νέα προϊόντα δόθηκε μόλις λίγες ημέρες πριν από τις δημοπρασίες. Για την αγορά, αυτό μεταφράστηκε σε έλλειψη χρόνου προετοιμασίας και σε φόβο ότι οι κανόνες μπορεί να αλλάξουν ξανά. Το αποτέλεσμα ήταν μηδενικό ενδιαφέρον. Παράγοντες της αγοράς μιλούν για μια στρατηγική αντίφαση: η Ευρώπη θέλει απεξάρτηση από τη Ρωσία, αλλά διστάζει να στηρίξει έμπρακτα τις υποδομές που θα την πετύχουν.

Ο ρόλος των ΗΠΑ και του ομίλου AKTOR

Οι ΗΠΑ βλέπουν τον Κάθετο Διάδρομο ως βασική δίοδο για αμερικανικό LNG προς την Ευρώπη. Η πολιτική στήριξη είναι σαφής, ενώ η κρατική αναπτυξιακή τράπεζα DFC έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον για τη χρηματοδότηση αναβαθμίσεων. Παράλληλα, η Ουάσινγκτον προωθεί συντονισμό σε υψηλό επίπεδο, με στόχο να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι οι εμπλεκόμενες χώρες και η Κομισιόν.

Ο όμιλος AKTOR πιέζει ανοιχτά για ευρωπαϊκή επιδότηση των υποδομών. Η θέση του είναι ξεκάθαρη: χωρίς στήριξη, το αμερικανικό LNG δεν μπορεί να ανταγωνιστεί το ρωσικό αέριο. Μέσω της συμμετοχής του στην Atlantic-See LNG Trade, σε συνεργασία με τη ΔΕΠΑ, επιχειρεί να δημιουργήσει σταθερή ζήτηση, με κομβική τη συμφωνία προθέσεων με τη Naftogaz.

Τι κρίνει τελικά την επιτυχία

Ο Κάθετος Διάδρομος δεν αποτυγχάνει επειδή λείπει η στρατηγική σημασία. Αποτυγχάνει επειδή δεν έχουν ευθυγραμμιστεί πολιτική βούληση, ρυθμιστικό πλαίσιο και εμπορική πραγματικότητα. Χωρίς καθαρούς κανόνες, μακροπρόθεσμα προϊόντα και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, το έργο θα συνεχίσει να μένει πίσω από τον ανταγωνισμό. Αντίθετα, αν η Κομισιόν περάσει από τον έλεγχο στην ενεργή στήριξη, ο Διάδρομος μπορεί να αποκτήσει τον ρόλο που του έχει αποδοθεί στα χαρτιά.