Ελληνική αγορά ενέργειας σε περίοδο γεωπολιτικής έντασης

Η νέα ένταση στη Μέση Ανατολή επαναφέρει την ενεργειακή αστάθεια στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής οικονομίας. Για την Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή μεταφράζεται κυρίως σε αυξημένη μεταβλητότητα στις τιμές καυσίμων και ηλεκτρικής ενέργειας, χωρίς όμως να δημιουργεί άμεσο ζήτημα επάρκειας εφοδιασμού.

Το βασικό σημείο ανησυχίας είναι τα Στενά του Ορμούζ, ένας από τους σημαντικότερους διαύλους μεταφοράς πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου παγκοσμίως. Η πιθανότητα περιορισμού ή διακοπής της ναυσιπλοΐας στην περιοχή επηρεάζει ήδη τις διεθνείς αγορές ενέργειας, με τις τιμές να αντιδρούν άμεσα στην αυξημένη γεωπολιτική αβεβαιότητα.

Πίεση κυρίως στο diesel

Η πιο έντονη επίδραση καταγράφεται στο diesel. Στις διεθνείς αγορές, οι τιμές Platts για το καύσιμο έχουν αυξηθεί κατά περίπου 120–140 δολάρια ανά τόνο, μεταβολή σημαντικά μεγαλύτερη από αυτή που καταγράφεται στη βενζίνη.

Η εξέλιξη αυτή συνδέεται κυρίως με τη μετατόπιση της παγκόσμιας ζήτησης. Ο Περσικός Κόλπος αποτελεί βασική πηγή προμήθειας diesel για την Ασία και ιδιαίτερα για την Κίνα, η οποία κάλυπτε μεγάλο μέρος των αναγκών της με εισαγωγές από το Ιράν. Η διαταραχή αυτών των ροών οδηγεί τους ασιατικούς αγοραστές να αναζητούν εναλλακτικές ποσότητες από αγορές που τροφοδοτούν παραδοσιακά την Ευρώπη, αυξάνοντας τον ανταγωνισμό για τα διαθέσιμα φορτία.

Στην ελληνική αγορά, η πίεση αυτή μεταφράζεται σε ανατιμήσεις στην αντλία. Οι εκτιμήσεις της αγοράς κάνουν λόγο για αύξηση της τιμής του diesel κίνησης έως και κατά 15 λεπτά ανά λίτρο, με τη μέση τιμή να προσεγγίζει τα 1,72 ευρώ ανά λίτρο.

Παράλληλα, το φορολογικό βάρος στην τελική τιμή λειτουργεί ως μερικός μηχανισμός απορρόφησης των διακυμάνσεων. Περίπου το 65% της τιμής των καυσίμων στην Ελλάδα αποτελείται από σταθερούς φόρους, γεγονός που περιορίζει την άμεση μεταφορά των διεθνών αυξήσεων στον καταναλωτή.

Επίδραση στην ηλεκτρική ενέργεια

Η αναταραχή στις αγορές καυσίμων επηρεάζει και το κόστος ηλεκτροπαραγωγής. Μέσα στις πρώτες ημέρες της κρίσης, η τιμή στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας αυξήθηκε περισσότερο από 60%, ανεβαίνοντας από περίπου 65 ευρώ σε πάνω από 105 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με το φυσικό αέριο, το οποίο καλύπτει σχεδόν το 40% του ελληνικού ενεργειακού μείγματος στην ηλεκτροπαραγωγή. Στο ολλανδικό χρηματιστήριο TTF, οι τιμές κινήθηκαν ανοδικά κατά περίπου 20%, προσεγγίζοντας τα 52–64 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Για τα νοικοκυριά, οι επιπτώσεις αναμένεται να φανούν κυρίως από τον Απρίλιο. Τα περισσότερα συμβόλαια ηλεκτρικής ενέργειας που βασίζονται σε μηνιαίες τιμές έχουν ήδη καθοριστεί για τον Μάρτιο, επομένως οι πρόσφατες αυξήσεις στη χονδρεμπορική αγορά θα περάσουν στους λογαριασμούς με χρονική καθυστέρηση.

Επάρκεια εφοδιασμού και διαφοροποίηση πηγών

Παρά την άνοδο των τιμών, οι αρμόδιοι φορείς εκτιμούν ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος ενεργειακής ανεπάρκειας. Τα ελληνικά διυλιστήρια διαθέτουν αποθέματα που υπερβαίνουν το όριο ασφαλείας των τριών μηνών, ενώ έχουν τη δυνατότητα προμήθειας αργού πετρελαίου από διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές.

Η διαφοροποίηση αυτή περιορίζει την εξάρτηση από τον Περσικό Κόλπο. Επιπλέον, οι εισαγωγές LNG για την ηλεκτροπαραγωγή έχουν ήδη προγραμματιστεί για τους επόμενους μήνες, γεγονός που διασφαλίζει τη βραχυπρόθεσμη επάρκεια.

Ωστόσο, η αγορά παραμένει ευάλωτη σε μια πιθανή περαιτέρω κλιμάκωση. Σε περίπτωση πλήρους διακοπής των ενεργειακών ροών μέσω των Στενών του Ορμούζ ή πλήγματος σε εγκαταστάσεις παραγωγής LNG στη Μέση Ανατολή, η διεθνής αγορά θα μπορούσε να αντιμετωπίσει σημαντικό έλλειμμα προσφοράς.

Κυβερνητικές παρεμβάσεις στην αγορά

Μπροστά στον κίνδυνο νέου κύματος ακρίβειας, η κυβέρνηση εξετάζει την ενεργοποίηση μέτρων εποπτείας της αγοράς. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η πιθανή επαναφορά πλαφόν στο περιθώριο μεικτού κέρδους για βασικά προϊόντα και καύσιμα, καθώς και η εντατικοποίηση των ελέγχων σε πρατήρια και επιχειρήσεις λιανικής.

Παράλληλα, εξετάζεται η αυστηροποίηση του πλαισίου δημοσιοποίησης επιχειρήσεων που τιμωρούνται για αδικαιολόγητες αυξήσεις τιμών. Στόχος είναι η αποτροπή φαινομένων αισχροκέρδειας σε μια περίοδο όπου οι διεθνείς τιμές μεταβάλλονται ταχύτατα.

Αβέβαιη πορεία των τιμών

Η εξέλιξη των τιμών ενέργειας θα εξαρτηθεί κυρίως από τη διάρκεια της γεωπολιτικής κρίσης. Σε σενάρια παρατεταμένης έντασης, αναλυτές δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο το πετρέλαιο να κινηθεί πάνω από τα 100 ή ακόμη και τα 120 δολάρια το βαρέλι.

Για την ελληνική οικονομία, το βασικό ζητούμενο παραμένει η διαχείριση της μεταβλητότητας των τιμών χωρίς να διαταραχθεί η επάρκεια εφοδιασμού. Το ενεργειακό μείγμα της χώρας και η διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας αποτελούν σημαντικά στοιχεία ανθεκτικότητας, αλλά η διεθνής συγκυρία δείχνει ότι η σταθερότητα στην αγορά ενέργειας εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις γεωπολιτικές εξελίξεις.