«Πειραγμένες» αντλίες: Πώς εξελίσσεται η μάχη κατά της παραβατικότητας στην αγορά καυσίμων
Η εικόνα στην αγορά υγρών καυσίμων παρουσιάζει για πρώτη φορά τα τελευταία χρόνια σημάδια βελτίωσης, χωρίς όμως το πρόβλημα της παραβατικότητας να έχει αντιμετωπιστεί. Τα στοιχεία της πρόσφατης έρευνας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ), που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό του Συνδέσμου Εταιρειών Εμπορίας Πετρελαιοειδών Ελλάδος (ΣΕΕΠΕ), δείχνουν ότι η αυστηροποίηση του θεσμικού πλαισίου και οι εντατικοί έλεγχοι έχουν περιορίσει το φαινόμενο στην Αττική και τη Θεσσαλονίκη. Ωστόσο, σχεδόν ένα στα τέσσερα πρατήρια εξακολουθεί να χρησιμοποιεί «πειραγμένες» αντλίες, στερώντας από τους καταναλωτές καύσιμα για τα οποία έχουν ήδη πληρώσει.
Το οικονομικό αποτύπωμα της απάτης παραμένει ιδιαίτερα βαρύ. Οι ελλειμματικές παραδόσεις εκτιμάται ότι κοστίζουν στους οδηγούς περίπου 400 εκατ. ευρώ ετησίως, ποσό που αντιστοιχεί στην αξία καυσίμων τα οποία δεν φτάνουν ποτέ στο ρεζερβουάρ των οχημάτων. Πρόκειται για μια πρακτική που δεν επιβαρύνει μόνο τους καταναλωτές, αλλά στρεβλώνει τον ανταγωνισμό, αποδυναμώνει τις νόμιμες επιχειρήσεις και υπονομεύει τη διαφάνεια στην αγορά.
Τα πρώτα θετικά σημάδια
Η φετινή έρευνα καταγράφει για πρώτη φορά αντιστροφή της τάσης σε σχέση με προηγούμενα χρόνια, κυρίως στην Αττική και τη Θεσσαλονίκη, όπου εφαρμόστηκαν πιο συστηματικοί έλεγχοι και αυστηρότερες κυρώσεις. Παρά τη βελτίωση, το ποσοστό παραβατικότητας παραμένει υψηλό, καθώς περίπου το 23% των πρατηρίων εξακολουθεί να εμφανίζει ελλειμματικές παραδόσεις μέσω παραποιημένων συστημάτων μέτρησης.
Την ίδια στιγμή, οι εκπρόσωποι της αγοράς εκφράζουν ανησυχία ότι μέρος της παραβατικότητας μετακινείται πλέον προς την περιφέρεια, όπου οι έλεγχοι είναι δυσκολότεροι και λιγότερο συχνοί.
Από τον μηχανικό στον ψηφιακό τρόπο εξαπάτησης
Η τεχνολογία έχει αλλάξει και τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιείται η απάτη. Αντί για τις παλαιότερες μηχανικές παρεμβάσεις στις αντλίες, τα κυκλώματα χρησιμοποιούν πλέον εξειδικευμένο λογισμικό που παρεμβαίνει ηλεκτρονικά στη λειτουργία των συστημάτων μέτρησης.
Έτσι, η αντλία εμφανίζει ότι παραδίδει την ποσότητα που έχει χρεωθεί, ενώ στην πραγματικότητα στο ρεζερβουάρ καταλήγουν λιγότερα λίτρα καυσίμου. Η ηλεκτρονική φύση της απάτης καθιστά τον εντοπισμό της δυσκολότερο και αναδεικνύει την ανάγκη για σύγχρονα εργαλεία ελέγχου.
Το σύστημα εισροών-εκροών στο επίκεντρο
Βασικό όπλο της Πολιτείας θεωρείται το αναβαθμισμένο σύστημα εισροών-εκροών, το οποίο επιτρέπει στην ΑΑΔΕ να πραγματοποιεί ηλεκτρονικές διασταυρώσεις και να εντοπίζει αποκλίσεις στις ποσότητες καυσίμων.
Μέχρι σήμερα, όμως, η αναβάθμιση έχει ολοκληρωθεί μόνο στο 30%-40% των πρατηρίων, γεγονός που περιορίζει την αποτελεσματικότητα του συστήματος. Οι εταιρείες του κλάδου εκτιμούν ότι η πλήρης εφαρμογή του σε όλη την επικράτεια αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη σημαντική μείωση της παραβατικότητας.
Παράλληλα, συνεχίζονται οι μυστικοί έλεγχοι του ΕΜΠ και των αρμόδιων αρχών με ειδικά διαμορφωμένα οχήματα, τα οποία πραγματοποιούν δειγματοληψίες και μετρούν με μεγάλη ακρίβεια τη διαφορά ανάμεσα στην ποσότητα που χρεώνεται και σε εκείνη που πραγματικά παραδίδεται.
Τα διετή λουκέτα αλλάζουν τα δεδομένα
Καθοριστική θεωρείται η νομοθετική παρέμβαση του 2023, η οποία προβλέπει διετή αναστολή λειτουργίας των πρατηρίων στα οποία διαπιστώνονται σοβαρές παραβάσεις.
Σε αντίθεση με το παρελθόν, όπου τα πρόστιμα συχνά δεν απέτρεπαν την επανάληψη των παραβάσεων, η νέα διάταξη προβλέπει ότι σφραγίζεται το ίδιο το πρατήριο και όχι μόνο η επιχείρηση που το εκμεταλλεύεται, περιορίζοντας τη δυνατότητα αλλαγής ιδιοκτησίας ως μέσου αποφυγής των κυρώσεων.
Το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει επίσης την επέκταση των κυρώσεων και σε άλλα πρατήρια του ίδιου επιχειρηματία ή εταιρικού σχήματος. Ωστόσο, σύμφωνα με τον κλάδο, ορισμένες δικαστικές αποφάσεις έχουν αναστείλει την εφαρμογή αυτής της διάταξης, δημιουργώντας εμπόδια στην πλήρη αξιοποίηση του μέτρου.
Επιπτώσεις πέρα από τον καταναλωτή
Η παραβατικότητα στις αντλίες δεν περιορίζεται στην οικονομική ζημία των οδηγών. Δημιουργεί σοβαρές στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό, καθώς τα νόμιμα πρατήρια καλούνται να ανταγωνιστούν επιχειρήσεις που αποκομίζουν παράνομα έσοδα μέσω των ελλειμματικών παραδόσεων.
Οι εκπρόσωποι του κλάδου επισημαίνουν ότι η κατάσταση επιδεινώθηκε τα προηγούμενα χρόνια και από τη διατήρηση του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, το οποίο περιόρισε σημαντικά τη βιωσιμότητα πολλών νόμιμων πρατηρίων. Σε αρκετές περιπτώσεις, επιχειρήσεις που δεν μπορούσαν πλέον να λειτουργήσουν κερδοφόρα άλλαξαν χέρια και πέρασαν σε νέους ιδιοκτήτες, ορισμένοι από τους οποίους συνδέθηκαν με παραβατικές πρακτικές.
Η μάχη δεν έχει κριθεί
Παρά τη βελτίωση που καταγράφεται στις μεγάλες αστικές περιοχές, οι εκπρόσωποι της αγοράς εκτιμούν ότι η εξυγίανση απέχει ακόμη από την ολοκλήρωσή της. Η πλήρης αναβάθμιση των συστημάτων εισροών-εκροών, η συνέχιση των στοχευμένων ελέγχων, η αξιοποίηση των ηλεκτρονικών διασταυρώσεων και η άρση των νομικών εμποδίων που δυσχεραίνουν την εφαρμογή των κυρώσεων αποτελούν τις βασικές προϋποθέσεις για την αντιμετώπιση του φαινομένου.
Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι η αυστηρότερη εποπτεία μπορεί να αποδώσει αποτελέσματα. Ωστόσο, όσο η τεχνολογία εξελίσσεται και τα κυκλώματα χρησιμοποιούν ολοένα πιο σύνθετες μεθόδους ηλεκτρονικής παρέμβασης στις αντλίες, η καταπολέμηση της παραβατικότητας θα απαιτεί διαρκή προσαρμογή των ελεγκτικών μηχανισμών και στενή συνεργασία της Πολιτείας με τους φορείς της αγοράς.
