Υπεράκτια αιολικά: Αναζητείται χρονοδιάγραμμα για να μη χαθεί το επενδυτικό παράθυρο

Η ανάπτυξη των υπεράκτιων αιολικών πάρκων αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις αλλά και ευκαιρίες για την ελληνική αγορά ενέργειας την επόμενη δεκαετία. Παρότι η διεθνής αγορά αντιμετωπίζει αυξημένο κόστος, πληθωριστικές πιέσεις και καθυστερήσεις στην υλοποίηση νέων έργων, οι εκπρόσωποι του κλάδου εκτιμούν ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να διαθέτει ένα σημαντικό παράθυρο ευκαιρίας, αρκεί να επιταχύνει τις θεσμικές διαδικασίες και να προσφέρει στους επενδυτές ένα σαφές και αξιόπιστο χρονοδιάγραμμα.

Το τελευταίο διάστημα καταγράφηκε μια πρώτη θετική εξέλιξη με την ίδρυση της εταιρείας ειδικού σκοπού (SPV), η οποία θα αναλάβει την προετοιμασία των πρώτων έργων. Ωστόσο, η αγορά επισημαίνει ότι παραμένει σε εκκρεμότητα το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων, η έγκριση του οποίου θεωρείται απαραίτητη για να περάσει ο σχεδιασμός από τη θεωρία στην πράξη.

Διετής στασιμότητα προβληματίζει τους επενδυτές

Οι επενδυτές κάνουν λόγο για μια περίοδο περίπου δύο ετών κατά την οποία οι διαδικασίες ουσιαστικά παρέμειναν στάσιμες, παρά το έντονο ενδιαφέρον που είχε εκδηλωθεί μετά τη θέσπιση του σχετικού νομοθετικού πλαισίου.

Η καθυστέρηση αυτή συμπίπτει με μια ιδιαίτερα δύσκολη συγκυρία για τη διεθνή αγορά υπεράκτιων αιολικών. Η αύξηση του κόστους των πρώτων υλών, ο υψηλός πληθωρισμός, οι γεωπολιτικές αναταράξεις και τα προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα έχουν ανατρέψει τις προβλέψεις για τη μείωση του κόστους κατασκευής, οδηγώντας αρκετά έργα στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες σε επανασχεδιασμό ή αναβολή.

Παρά τις δυσκολίες αυτές, η ελληνική αγορά θεωρεί ότι η χώρα μπορεί να αξιοποιήσει τον χρόνο που μεσολαβεί για να ωριμάσει θεσμικά και τεχνικά τα πρώτα έργα, ώστε να είναι έτοιμη όταν οι συνθήκες της αγοράς γίνουν ευνοϊκότερες.

Ο ρόλος του SPV

Κεντρικό εργαλείο του ελληνικού σχεδιασμού αποτελεί η εταιρεία ειδικού σκοπού (SPV), η οποία ιδρύθηκε από την ΕΔΕΥΕΠ ως θυγατρική της και αποτελεί ορόσημο του Ταμείου Ανάκαμψης.

Σε αντίθεση με το μοντέλο όπου κάθε επενδυτής πραγματοποιεί μόνος του τις απαιτούμενες έρευνες, το ελληνικό σύστημα προβλέπει ότι το SPV θα αναλάβει κεντρικά τη συλλογή ανεμολογικών, βυθομετρικών, γεωτεχνικών και ωκεανογραφικών δεδομένων.

Τα στοιχεία αυτά θα διατεθούν στη συνέχεια στους υποψήφιους επενδυτές, επιτρέποντάς τους να αξιολογήσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια το κόστος και το επενδυτικό ρίσκο πριν από τη συμμετοχή τους στους διαγωνισμούς.

Με τον τρόπο αυτό επιδιώκεται η μείωση της αβεβαιότητας, η ενίσχυση του ανταγωνισμού και η επιτάχυνση της ωρίμανσης των έργων, καθώς οι επενδυτές θα βασίζονται σε κοινά και αξιόπιστα δεδομένα.

Στο επόμενο στάδιο προβλέπεται η συμμετοχή του ΑΔΜΗΕ και τραπεζικών ιδρυμάτων στη μετοχική σύνθεση του SPV, ώστε να ενισχυθεί η χρηματοδοτική και επιχειρησιακή του δυνατότητα.

Οι πρώτες περιοχές ανάπτυξης

Το πρώτο κύμα ανάπτυξης αφορά τέσσερις θαλάσσιες περιοχές όπου θα ξεκινήσουν οι τεχνικές έρευνες.

Πρόκειται για τη θαλάσσια ζώνη ανοικτά των Αγίων Αποστόλων στην Εύβοια, την περιοχή δυτικά της Γυάρου προς την Κέα, το οικόπεδο «Κρήτη 1» ανοικτά της Σητείας και περιοχές στη βορειοανατολική Ρόδο, καθώς και νότια του Πρασονησίου.

Τα δεδομένα που θα συλλεχθούν στις περιοχές αυτές θα αποτελέσουν τη βάση για τους πρώτους διαγωνισμούς ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών πάρκων στην Ελλάδα.

Οι εκκρεμότητες του θεσμικού πλαισίου

Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί, σημαντικές εκκρεμότητες εξακολουθούν να απασχολούν την αγορά.

Μία από αυτές αφορά τον μηχανισμό αναπροσαρμογής της τιμής αναφοράς των έργων. Αν και προβλέπεται η ύπαρξη ρήτρας πληθωρισμού, δεν έχει ακόμη καθοριστεί ο τρόπος εφαρμογής της, ενώ απαιτείται και η έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Εξίσου σημαντικό θεωρείται το ζήτημα των περικοπών παραγωγής (curtailments). Οι επενδυτές ζητούν να προβλεφθεί μηχανισμός προστασίας ή αποζημίωσης σε περίπτωση περιορισμού της παραγόμενης ενέργειας, καθώς η απουσία ενός τέτοιου πλαισίου επηρεάζει την τραπεζική χρηματοδότηση και αυξάνει το επενδυτικό ρίσκο.

Ο κλάδος επισημαίνει επίσης ότι οι τεχνικές προδιαγραφές των μελετών που θα αναθέσει το SPV πρέπει να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των επενδυτών, ώστε τα δεδομένα που θα παραχθούν να είναι αξιοποιήσιμα στις τελικές επενδυτικές αποφάσεις.

Σημαντικά οφέλη για την οικονομία

Παρά τις δυσκολίες, οι προοπτικές για την ελληνική οικονομία παραμένουν ιδιαίτερα σημαντικές.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του κλάδου, έως και το 55% της αξίας των επενδύσεων μπορεί να παραμείνει στην ελληνική οικονομία μέσω της συμμετοχής εγχώριων επιχειρήσεων στις κατασκευές, στις λιμενικές υποδομές, στις μεταφορές, στις μεταλλικές κατασκευές και στις τεχνικές υπηρεσίες.

Παράλληλα, η ανάπτυξη των υπεράκτιων αιολικών αναμένεται να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης και να ενισχύσει τη μεταφορά τεχνογνωσίας σε έναν κλάδο που αναπτύσσεται διεθνώς.

Τα οφέλη δεν περιορίζονται όμως στην οικονομία. Η αυξημένη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από υπεράκτια αιολικά μπορεί να συμβάλει στη μείωση της εξάρτησης από το εισαγόμενο φυσικό αέριο, στη βελτίωση της ενεργειακής ασφάλειας και στη συγκράτηση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας.

Σε αντίθεση με τα χερσαία φωτοβολταϊκά, τα υπεράκτια αιολικά εμφανίζουν διαφορετικό προφίλ παραγωγής και μπορούν να παράγουν σημαντικές ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και εκτός των μεσημβρινών ωρών, βελτιώνοντας την ισορροπία του ενεργειακού συστήματος και περιορίζοντας τη μεταβλητότητα των τιμών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι, σε συνδυασμό με τις επενδύσεις στην αποθήκευση ενέργειας και στις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, τα υπεράκτια αιολικά μπορούν να αποτελέσουν βασικό πυλώνα ενός πιο ανθεκτικού και οικονομικά αποδοτικού ενεργειακού συστήματος.

Ζητούμενο η συνέπεια

Οι εκπρόσωποι της αγοράς συμφωνούν ότι η Ελλάδα έχει ακόμη τη δυνατότητα να αναπτύξει μια ανταγωνιστική αγορά υπεράκτιων αιολικών, παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει σήμερα ο κλάδος διεθνώς.

Προϋπόθεση, ωστόσο, αποτελεί η ταχεία ολοκλήρωση του Εθνικού Προγράμματος, η άρση των θεσμικών εκκρεμοτήτων, η συλλογή αξιόπιστων τεχνικών δεδομένων και η διατήρηση ενός σαφούς χρονοδιαγράμματος που θα επιτρέψει στους επενδυτές να προγραμματίσουν τις επόμενες κινήσεις τους.

Η ίδρυση του SPV αποτελεί ένα πρώτο βήμα. Η επιτυχία, όμως, θα κριθεί από το κατά πόσο η χώρα θα μπορέσει να μετατρέψει τον αρχικό σχεδιασμό σε ώριμα έργα, ικανά να προσελκύσουν επενδύσεις και να αξιοποιήσουν το σημαντικό αιολικό δυναμικό των ελληνικών θαλασσών.