Αποθήκευση ενέργειας: Οι μπαταρίες αλλάζουν την αγορά ηλεκτρισμού
Η αποθήκευση ενέργειας με μπαταρίες περνά από το στάδιο της τεχνολογικής επιλογής σε βασικό εργαλείο λειτουργίας της αγοράς ηλεκτρισμού, καθώς η ταχεία ανάπτυξη των ΑΠΕ αυξάνει την ανάγκη για ευελιξία στο σύστημα. Στην Ελλάδα, τα πρώτα στοιχεία από τη λειτουργία των συστημάτων αποθήκευσης δείχνουν ότι το μοντέλο μπορεί ήδη να είναι οικονομικά αποδοτικό, ενώ παράλληλα περιορίζει τη χρήση ορυκτών καυσίμων και τις περικοπές πράσινης ενέργειας.
Η διεθνής αγορά κινείται με πολύ μεγαλύτερη κλίμακα. Σύμφωνα με την UBS, οι παγκόσμιες κεφαλαιουχικές δαπάνες για συστήματα αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες (BESS) αναμένεται να φθάσουν τα 750 δισ. δολάρια μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια, ενώ η συνολική χωρητικότητα μπορεί να ξεπεράσει τις 7 TWh έως το 2030.
Για την Ελλάδα, το ενδιαφέρον συνδέεται κυρίως με την ανάγκη να αξιοποιείται η παραγωγή των φωτοβολταϊκών και των αιολικών όταν υπάρχει πλεόνασμα και να μεταφέρεται η ενέργεια στις ώρες κατά τις οποίες η ζήτηση και οι τιμές είναι υψηλότερες.
Η Ελλάδα έχει ήδη τα πρώτα αποτελέσματα
Η ελληνική αγορά βρίσκεται ακόμη σε σχετικά πρώιμο στάδιο ως προς την εγκατεστημένη ισχύ μπαταριών. Ωστόσο, τα πρώτα στοιχεία λειτουργίας δείχνουν ότι η αποθήκευση μπορεί να συμμετέχει ενεργά στη χονδρεμπορική αγορά.
Η εγκατεστημένη ισχύς που εξετάζεται στα διαθέσιμα στοιχεία ανέρχεται σε περίπου 210 MW. Παρά το περιορισμένο μέγεθος σε σχέση με τις συνολικές ανάγκες του συστήματος, οι μπαταρίες έχουν ήδη αρχίσει να αξιοποιούν τις μεγάλες διακυμάνσεις των τιμών μέσα στην ίδια ημέρα.
Ο βασικός μηχανισμός είναι το arbitrage: οι μπαταρίες φορτίζουν όταν η ηλεκτρική ενέργεια είναι φθηνή και εκφορτίζουν όταν η τιμή αυξάνεται.
Το μοντέλο αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην Ελλάδα λόγω της μεγάλης παραγωγής από φωτοβολταϊκά κατά τις μεσημβρινές ώρες. Όταν η παραγωγή ΑΠΕ υπερβαίνει τη ζήτηση, οι τιμές μπορούν να υποχωρήσουν σημαντικά ή ακόμη και να γίνουν αρνητικές. Η αποθήκευση επιτρέπει την απορρόφηση μέρους αυτής της ενέργειας και τη διάθεσή της αργότερα.
4,2 εκατ. ευρώ έσοδα από την πώληση ενέργειας
Τα οικονομικά στοιχεία από το πρώτο διάστημα λειτουργίας των μπαταριών στην ελληνική αγορά δείχνουν τη δυναμική του arbitrage.
Κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2026, από τον Απρίλιο έως τον Ιούνιο, οι δαπάνες για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας με σκοπό τη φόρτιση των μπαταριών ανήλθαν συνολικά σε περίπου 539.000 ευρώ.
Τα έσοδα από την πώληση της αποθηκευμένης ενέργειας έφθασαν περίπου τα 4,2 εκατ. ευρώ.
Η διαφορά συνδέεται με τις μεγάλες διακυμάνσεις των τιμών στη χονδρεμπορική αγορά. Η διάμεση τιμή αγοράς της ενέργειας για φόρτιση ήταν μόλις 5,29 ευρώ/MWh, ενώ η διάμεση τιμή πώλησης έφθασε τα 147,8 ευρώ/MWh.
Η υψηλότερη τιμή πώλησης που καταγράφηκε έφθασε τα 308,6 ευρώ/MWh στα τέλη Ιουνίου.
Τα στοιχεία αυτά δεν σημαίνουν ότι κάθε έργο αποθήκευσης θα εμφανίζει τις ίδιες αποδόσεις. Το αποτέλεσμα κάθε μονάδας εξαρτάται από την ισχύ και τη χωρητικότητά της, την απόδοση του συστήματος, το κόστος επένδυσης, τη στρατηγική λειτουργίας και τις συνθήκες της αγοράς.
Οι αρνητικές τιμές ενισχύουν το arbitrage
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες για την οικονομική λειτουργία των μπαταριών είναι η εμφάνιση αρνητικών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, σε 26 από τις 91 ημέρες του εξεταζόμενου τριμήνου οι μπαταρίες μπορούσαν να εισπράττουν χρήματα για την απορρόφηση ηλεκτρικής ενέργειας από το σύστημα.
Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με την αυξανόμενη παραγωγή ΑΠΕ και τη χρονική αναντιστοιχία μεταξύ παραγωγής και ζήτησης. Η ηλιακή παραγωγή κορυφώνεται κατά τη διάρκεια της ημέρας, ενώ σημαντικό μέρος της κατανάλωσης μεταφέρεται στις απογευματινές και βραδινές ώρες.
Χωρίς αποθήκευση, μέρος της φθηνής ή πλεονάζουσας ενέργειας δεν μπορεί να αξιοποιηθεί όταν παράγεται. Με τις μπαταρίες, η ενέργεια αυτή μπορεί να μεταφερθεί χρονικά σε ώρες μεγαλύτερης ζήτησης.
Τα συστήματα αποθήκευσης αξιοποίησαν πάνω από το 70% των ημερήσιων διακυμάνσεων των τιμών μεταξύ ελάχιστης και μέγιστης τιμής, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία.
Περιορίζονται οι περικοπές στις ΑΠΕ
Η οικονομική λειτουργία των μπαταριών δεν είναι η μοναδική τους χρησιμότητα.
Η αποθήκευση επιτρέπει στο ηλεκτρικό σύστημα να απορροφά μέρος της παραγωγής ΑΠΕ που διαφορετικά θα μπορούσε να περικοπεί λόγω περιορισμών του δικτύου ή υπερπροσφοράς.
Στην Ελλάδα, οι περικοπές πράσινης ενέργειας αποτελούν ήδη σημαντικό ζήτημα, καθώς η εγκατεστημένη ισχύς φωτοβολταϊκών και αιολικών αυξάνεται ταχύτερα από την ικανότητα του συστήματος να απορροφά όλη την παραγωγή σε κάθε χρονική στιγμή.
Κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2026, οι μπαταρίες απέτρεψαν το 2,19% των συνολικών περικοπών πράσινης ενέργειας.
Το ποσοστό αυτό είναι ακόμη περιορισμένο, αλλά αναμένεται να αυξηθεί όσο αυξάνεται η εγκατεστημένη ισχύς αποθήκευσης.
Από την απανθρακοποίηση στην ευελιξία
Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αλλάζει τις ανάγκες του ηλεκτρικού συστήματος.
Όσο αυξάνεται η παραγωγή από φωτοβολταϊκά και αιολικά, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά η δυνατότητα μεταφοράς της ενέργειας από τις ώρες παραγωγής στις ώρες κατανάλωσης.
Για τον λόγο αυτό, η UBS εκτιμά ότι η επόμενη φάση της ενεργειακής μετάβασης θα δώσει μεγαλύτερη αξία στην ευελιξία του δικτύου. Οι μπαταρίες αποτελούν μία από τις βασικές τεχνολογίες που μπορούν να προσφέρουν αυτή την ευελιξία.
Η δυνατότητα αποθήκευσης για αρκετές ώρες επιτρέπει την καλύτερη αξιοποίηση των ΑΠΕ, περιορίζει τις ανάγκες για συμβατική παραγωγή στις ώρες αιχμής και μπορεί να μειώσει τις διακυμάνσεις των τιμών στη χονδρεμπορική αγορά.
Η σημασία για το φυσικό αέριο
Η ενίσχυση της αποθήκευσης δημιουργεί παράλληλα πιέσεις στις μονάδες παραγωγής φυσικού αερίου.
Οι μονάδες φυσικού αερίου έχουν μέχρι σήμερα σημαντικό ρόλο στην κάλυψη της ζήτησης όταν η παραγωγή από ΑΠΕ δεν επαρκεί, ιδιαίτερα κατά τις απογευματινές και βραδινές ώρες.
Οι μπαταρίες μπορούν να καλύψουν μέρος αυτής της ανάγκης χωρίς άμεση κατανάλωση καυσίμου. Έτσι, όσο αυξάνεται η διαθέσιμη ισχύς αποθήκευσης, μειώνεται δυνητικά η ανάγκη λειτουργίας ορισμένων μονάδων φυσικού αερίου στις ώρες υψηλών τιμών.
Ήδη κατά το πρώτο τρίμηνο λειτουργίας των συστημάτων αποθήκευσης στην Ελλάδα, οι μπαταρίες περιόρισαν την ηλεκτροπαραγωγή από ορυκτά καύσιμα κατά 0,5%.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, εταιρείες με σημαντική έκθεση στην ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο θεωρούνται περισσότερο ευάλωτες σε αυτή την αλλαγή. Η Naturgy αναφέρεται ως χαρακτηριστικό παράδειγμα, ενώ εταιρείες όπως η CEZ και η Verbund αντιμετωπίζουν επίσης τον κίνδυνο χαμηλότερων τιμών ηλεκτρικής ενέργειας λόγω της μεγαλύτερης διείσδυσης της αποθήκευσης.
Η διεθνής αγορά
Η αγορά BESS δεν περιορίζεται πλέον σε μικρά έργα που λειτουργούν συμπληρωματικά σε εγκαταστάσεις ΑΠΕ.
Η UBS εκτιμά ότι οι κεφαλαιουχικές δαπάνες για συστήματα αποθήκευσης θα μπορούσαν να φθάσουν τα 750 δισ. δολάρια μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια.
Παράλληλα, η παγκόσμια χωρητικότητα BESS μπορεί να ξεπεράσει τις 7 TWh έως το 2030.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί σημαντική αγορά για τους κατασκευαστές μπαταριών και για ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού, από τις πρώτες ύλες έως τον εξοπλισμό και τη διαχείριση των συστημάτων.
Η αυξημένη ζήτηση επηρεάζει και την αγορά του λιθίου. Η μεγαλύτερη παραγωγή μπαταριών διευρύνει τη ζήτηση για την πρώτη ύλη και μπορεί να δημιουργήσει ελλείμματα στην αγορά, βελτιώνοντας τις προοπτικές εταιρειών εξόρυξης.
Η Ευρώπη και τα νέα hotspots
Η ανάπτυξη της αποθήκευσης δεν κατανέμεται ομοιόμορφα στην Ευρώπη.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν περιοχές με υψηλή διείσδυση ΑΠΕ και μεγάλες διακυμάνσεις μεταξύ παραγωγής και ζήτησης. Ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα είναι η Ιβηρική Χερσόνησος.
Η UBS εκτιμά ότι στην Ισπανία και την Πορτογαλία θα μπορούσαν να εγκατασταθούν έως το 2035 συστήματα αποθήκευσης συνολικής χωρητικότητας περίπου 71 GWh.
Υπό τις σημερινές συνθήκες, η θεωρητική δυνατότητα της αγοράς εκτιμάται σε περίπου 58-115 GWh, ενώ τα συστήματα διάρκειας τεσσάρων έως πέντε ωρών μπορούν να παρουσιάζουν ελκυστικές αποδόσεις.
Σημαντικά σημεία ανάπτυξης θεωρούνται επίσης περιοχές με μεγάλη συγκέντρωση data centers, καθώς οι μπαταρίες μπορούν να συνδυάσουν την παραγωγή ΑΠΕ με ένα πιο σταθερό προφίλ τροφοδοσίας.
Οι μπαταρίες τεσσάρων και πέντε ωρών
Η αγορά αναμένεται να κινηθεί σταδιακά και προς συστήματα μεγαλύτερης διάρκειας.
Για συστήματα διάρκειας τεσσάρων έως πέντε ωρών, η UBS εκτιμά μη μοχλευμένο IRR περίπου 9%-10%, ενώ για ορισμένα αυτόνομα ή συστεγαζόμενα έργα ο δείκτης απόδοσης μπορεί να ξεπερνά το 10%.
Η μεγαλύτερη διάρκεια επιτρέπει στις μπαταρίες να συμμετέχουν σε περισσότερες λειτουργίες της αγοράς και να μεταφέρουν μεγαλύτερες ποσότητες ενέργειας από τις ώρες χαμηλών τιμών στις ώρες υψηλής ζήτησης.
Παράλληλα, μπορούν να υποστηρίξουν την εγκατάσταση μεγαλύτερης ισχύος ΑΠΕ χωρίς αντίστοιχη αύξηση των περικοπών.
Τι αλλάζει για τους καταναλωτές
Η μεγαλύτερη διείσδυση της αποθήκευσης μπορεί να επηρεάσει τους καταναλωτές με δύο τρόπους.
Ο πρώτος αφορά τη μείωση των ακραίων διακυμάνσεων στη χονδρεμπορική αγορά. Όταν οι μπαταρίες αγοράζουν ενέργεια σε χαμηλές τιμές και την πωλούν στις ώρες υψηλής ζήτησης, περιορίζουν τη διαφορά μεταξύ των δύο χρονικών περιόδων.
Ο δεύτερος αφορά τη μεγαλύτερη αξιοποίηση των ΑΠΕ. Εάν περισσότερη από την παραγόμενη πράσινη ενέργεια μπορεί να αποθηκευτεί αντί να περικοπεί, μειώνεται η ανάγκη για συμβατική ηλεκτροπαραγωγή.
Η επίδραση αυτή δεν μεταφράζεται αυτόματα σε αντίστοιχη μείωση των λιανικών τιμολογίων, καθώς το τελικό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας περιλαμβάνει και άλλες χρεώσεις και επηρεάζεται από τη δομή της αγοράς. Ωστόσο, η αποθήκευση μπορεί να περιορίσει έναν από τους βασικούς παράγοντες κόστους: την ανάγκη για ακριβή παραγωγή στις ώρες αιχμής.
Η επόμενη φάση της ελληνικής αγοράς
Η Ελλάδα διαθέτει ήδη σημαντική δυναμικότητα ΑΠΕ και αντιμετωπίζει αυξανόμενη ανάγκη για ευελιξία. Η περιορισμένη σημερινή ισχύς αποθήκευσης σημαίνει ότι υπάρχει μεγάλο περιθώριο ανάπτυξης.
Τα πρώτα αποτελέσματα του arbitrage δείχνουν ότι υπάρχει οικονομικό κίνητρο για την ανάπτυξη νέων έργων. Παράλληλα, η συμβολή των μπαταριών στη μείωση των περικοπών ΑΠΕ και στην περιορισμένη χρήση ορυκτών καυσίμων προσθέτει συστημική αξία πέρα από τα άμεσα έσοδα των έργων.
Η εξέλιξη της αποθήκευσης θα εξαρτηθεί από το κόστος των μπαταριών, τις συνθήκες της χονδρεμπορικής αγοράς, το ρυθμιστικό πλαίσιο και τη δυνατότητα των έργων να συμμετέχουν σε διαφορετικές αγορές και υπηρεσίες του συστήματος.
Σε κάθε περίπτωση, η αποθήκευση ενέργειας έχει πλέον περάσει σε διαφορετική φάση. Για την Ελλάδα δεν αποτελεί μόνο λύση για την αντιμετώπιση των περικοπών των ΑΠΕ, αλλά βασικό στοιχείο για τη λειτουργία ενός ηλεκτρικού συστήματος με ολοένα μεγαλύτερη συμμετοχή ανανεώσιμων πηγών και μικρότερη εξάρτηση από τις συμβατικές μονάδες.
