Λογαριασμοί προσαυξήσεων: 26 εκατ. ευρώ το κόστος εξισορρόπησης σε μία εβδομάδα

Στα 26 εκατ. ευρώ ανήλθε μέσα σε μόλις μία εβδομάδα το κόστος που συνδέεται με την εξισορρόπηση της ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, σύμφωνα με τα στοιχεία για την περίοδο 27 Ιουλίου έως 2 Αυγούστου. Το μεγαλύτερο μέρος της επιβάρυνσης προήλθε από την ανοδική ενέργεια, για την οποία καταγράφηκαν ιδιαίτερα υψηλές τιμές, ακόμη και πάνω από 600 ή 750 ευρώ/MWh.

Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία επειδή οι υψηλές επιβαρύνσεις εμφανίστηκαν σε μεγάλο βαθμό τις μεσημεριανές ώρες, όταν η παραγωγή από φωτοβολταϊκά είναι αυξημένη και η χονδρεμπορική τιμή μπορεί να βρίσκεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Την ίδια στιγμή, το σύστημα χρειάστηκε να ενεργοποιήσει ακριβές μονάδες για λόγους ευστάθειας και αντιμετώπισης τεχνικών περιορισμών.

Η εξέλιξη επαναφέρει στο επίκεντρο τους λογαριασμούς προσαυξήσεων, το κόστος των παρεμβάσεων του ΑΔΜΗΕ και τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι προσφορές στην αγορά εξισορρόπησης.

Οι λογαριασμοί προσαυξήσεων

Οι λογαριασμοί προσαυξήσεων αποτελούν μέρος του κόστους λειτουργίας της ηλεκτρικής αγοράς που δεν αποτυπώνεται στην απλή τιμή εκκαθάρισης της Αγοράς Επόμενης Ημέρας.

Στην εξεταζόμενη περίπτωση, το κόστος των ΛΠ2 και ΛΠ3 έφθασε συνολικά τα 26 εκατ. ευρώ μέσα σε επτά ημέρες.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ο Λογαριασμός Προσαυξήσεων 3 (ΛΠ3), ο οποίος συνδέεται με τις παρεμβάσεις του ΑΔΜΗΕ που πραγματοποιούνται πέρα από τον αρχικό προγραμματισμό της αγοράς, όταν απαιτούνται πρόσθετες ενέργειες για την ασφάλεια και την ευστάθεια του συστήματος.

Ο Διαχειριστής μπορεί, για παράδειγμα, να ζητήσει από συγκεκριμένες μονάδες να αυξήσουν ή να μειώσουν την παραγωγή τους, προκειμένου να αντιμετωπιστούν τοπικοί περιορισμοί του δικτύου, προβλήματα μεταφοράς ή άλλες τεχνικές ανάγκες.

Το κόστος αυτών των παρεμβάσεων καταγράφεται στους σχετικούς λογαριασμούς και τελικά επιβαρύνει τους συμμετέχοντες στην αγορά και, άμεσα ή έμμεσα, τους καταναλωτές.

Πού πήγαν τα 26 εκατ. ευρώ

Από τα 26 εκατ. ευρώ του συνολικού κόστους κατά το διάστημα 27 Ιουλίου έως 2 Αυγούστου, περίπου 23,09 εκατ. ευρώ αφορούσαν την ανοδική ενέργεια.

Πρόκειται για την ενέργεια που απαιτείται όταν το σύστημα χρειάζεται επιπλέον παραγωγή ή αντίστοιχη μείωση κατανάλωσης, προκειμένου να διατηρηθεί η ισορροπία μεταξύ παραγωγής και ζήτησης.

Το μέγεθος της δαπάνης είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε σχέση με τη χρονική διάρκεια. Σε διάστημα μόλις μίας εβδομάδας, η αγορά επιβαρύνθηκε με ποσό 26 εκατ. ευρώ, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του προήλθε από την ενεργοποίηση ανοδικής ενέργειας.

Το κόστος αυτό δεν πρέπει να συγχέεται με τη χονδρεμπορική τιμή που ανακοινώνεται καθημερινά στην Αγορά Επόμενης Ημέρας. Πρόκειται για διαφορετικό επίπεδο της λειτουργίας της αγοράς.

Γιατί χρειάζεται ακριβή ανοδική ενέργεια το μεσημέρι

Το συγκεκριμένο φαινόμενο αποτελεί ένα από τα βασικά ζητήματα που θέτει η βιομηχανία.

Τις μεσημεριανές ώρες, η παραγωγή των φωτοβολταϊκών βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα και η χονδρεμπορική τιμή μπορεί να είναι ιδιαίτερα χαμηλή. Παράλληλα, καταγράφονται σημαντικές εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας.

Παρόλα αυτά, το σύστημα μπορεί να χρειαστεί να ενεργοποιήσει μονάδες για ανοδική ενέργεια σε πολύ υψηλές τιμές.

Η αντίθεση αυτή δημιουργεί ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι τεχνικοί περιορισμοί του συστήματος. Η ύπαρξη πλεονάσματος ενέργειας σε επίπεδο αγοράς δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η ενέργεια είναι διαθέσιμη στο σημείο του δικτύου όπου απαιτείται ή ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για όλες τις ανάγκες ευστάθειας.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους ο ΑΔΜΗΕ μπορεί να χρειαστεί να παρέμβει στον αρχικό προγραμματισμό.

Οι προσφορές των 600 και 750 ευρώ/MWh

Ένα δεύτερο ζήτημα αφορά τον τρόπο αποζημίωσης της ανοδικής ενέργειας.

Η αγορά εξισορρόπησης λειτουργεί με το μοντέλο pay as bid. Αυτό σημαίνει ότι η μονάδα που ενεργοποιείται αποζημιώνεται με βάση την τιμή που έχει προσφέρει.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η ΕΒΙΚΕΝ, οι προσφορές για ανοδική ενέργεια έφθασαν σε ορισμένες ώρες σε επίπεδα άνω των 600 ευρώ/MWh και σε περιπτώσεις έως περίπου 750 ευρώ/MWh.

Όταν μια τέτοια προσφορά ενεργοποιείται από τον Διαχειριστή, το αντίστοιχο κόστος περνά στο σύστημα.

Η ΕΒΙΚΕΝ ζητά για τον λόγο αυτό αυστηρότερο έλεγχο των προσφορών και αποτελεσματικό μηχανισμό συγκράτησης του κόστους.

Έξι έκτακτες εντολές σε μία εβδομάδα

Κατά την ίδια περίοδο καταγράφηκαν έξι έκτακτες, ad hoc, εντολές από τον ΑΔΜΗΕ.

Οι εντολές αυτές δίνονται όταν απαιτείται παρέμβαση για την ασφάλεια και την ευστάθεια του συστήματος, την αντιμετώπιση περιορισμών μεταφοράς ή την κάλυψη τοπικών αναγκών που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν από τον αρχικό προγραμματισμό της αγοράς.

Η συχνότητα των συγκεκριμένων παρεμβάσεων αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα που εξετάζει η βιομηχανία, ιδιαίτερα όταν αυτές συνδυάζονται με υψηλές προσφορές ανοδικής ενέργειας.

Το κόστος των παρεμβάσεων αυτών συνδέεται με τον ΛΠ3.

Καθοδική ενέργεια

Στην αντίθετη πλευρά βρίσκεται η καθοδική ενέργεια.

Όταν το σύστημα διαθέτει περισσότερη παραγωγή από αυτή που απαιτείται, μπορεί να ζητηθεί από μονάδες να μειώσουν την παραγωγή τους. Στην πρόσφατη περίοδο, οι τιμές της καθοδικής ενέργειας κινήθηκαν ακόμη και κάτω από τα -100 ευρώ/MWh.

Έτσι, διαμορφώνεται ένα ιδιαίτερα μεγάλο εύρος ανάμεσα στις τιμές της ανοδικής και της καθοδικής ενέργειας.

Από τη μία πλευρά, το σύστημα μπορεί να διαθέτει πολύ φθηνή ή ακόμη και αρνητικά τιμολογημένη ενέργεια. Από την άλλη, για συγκεκριμένες ανάγκες ευστάθειας μπορεί να χρειάζεται να αγοράσει ανοδική ενέργεια σε τιμές εκατοντάδων ευρώ ανά MWh.

Η συγκεκριμένη απόκλιση αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες που αυξάνουν το κόστος εξισορρόπησης.

Ο ρόλος των εξαγωγών

Η ταυτόχρονη παρουσία υψηλών εξαγωγών και μεγάλης ανάγκης για ανοδική ενέργεια είναι ένα από τα ζητήματα που ζητά να διερευνηθούν η ΕΒΙΚΕΝ.

Σε επίπεδο συνολικού ισοζυγίου, οι εξαγωγές υποδηλώνουν ότι υπάρχει διαθέσιμη ηλεκτρική ενέργεια για την κάλυψη ζήτησης σε άλλες αγορές. Ωστόσο, η κατάσταση σε επίπεδο συστήματος μπορεί να είναι διαφορετική.

Οι περιορισμοί του δικτύου, η γεωγραφική κατανομή της παραγωγής και η ανάγκη διατήρησης συγκεκριμένων μονάδων σε λειτουργία για τεχνικούς λόγους μπορούν να οδηγήσουν τον Διαχειριστή σε παρεμβάσεις, ακόμη και όταν η συνολική αγορά εμφανίζει πλεόνασμα.

Το ζήτημα που τίθεται επομένως δεν αφορά μόνο το ύψος των εξαγωγών, αλλά το κατά πόσο η υφιστάμενη υποδομή μπορεί να μεταφέρει και να αξιοποιήσει αποτελεσματικά την διαθέσιμη παραγωγή.

Γιατί χρειάζονται δίκτυα και μπαταρίες

Η αύξηση της παραγωγής από ΑΠΕ κάνει την ανάγκη για ευελιξία μεγαλύτερη.

Τα φωτοβολταϊκά παράγουν μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας κατά τις μεσημεριανές ώρες, ενώ η ζήτηση μπορεί να είναι υψηλότερη αργότερα μέσα στην ημέρα. Χωρίς επαρκή δίκτυα και αποθήκευση, το σύστημα δυσκολεύεται να μεταφέρει ή να αξιοποιήσει όλη την παραγόμενη ενέργεια.

Οι μπαταρίες μπορούν να απορροφούν ηλεκτρική ενέργεια όταν υπάρχει πλεόνασμα και να την αποδίδουν όταν αυξάνονται οι ανάγκες του συστήματος. Με τον τρόπο αυτό μπορούν να περιορίσουν τόσο τις περικοπές ΑΠΕ όσο και την ανάγκη ενεργοποίησης ακριβών μονάδων για την κάλυψη των αναγκών εξισορρόπησης.

Παράλληλα, η ενίσχυση των δικτύων μεταφοράς μπορεί να περιορίσει τις τοπικές συμφορήσεις και να μειώσει την ανάγκη για παρεμβάσεις του Διαχειριστή που αυξάνουν το κόστος του ΛΠ3.

Οι διασυνδέσεις, όπως ο Great Sea Interconnector, εντάσσονται επίσης στη μακροπρόθεσμη προσπάθεια για μεγαλύτερη ευελιξία και καλύτερη αξιοποίηση της παραγωγής.

Τι ζητά η βιομηχανία

Η ΕΒΙΚΕΝ ζητά από τις αρμόδιες αρχές να εξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι προσφορές στην αγορά εξισορρόπησης και να ενισχύσουν τους ελεγκτικούς μηχανισμούς.

Βασικά αιτήματα είναι:

• αυστηρότερος έλεγχος των προσφορών ανοδικής ενέργειας,
• αποτελεσματικός μηχανισμός συγκράτησης ακραίων τιμών,
• διερεύνηση των συνθηκών υπό τις οποίες δίνονται οι ad hoc εντολές,
• μεγαλύτερη διαφάνεια ως προς το κόστος των παρεμβάσεων του ΑΔΜΗΕ,
• και επιτάχυνση των επενδύσεων σε δίκτυα και συστήματα αποθήκευσης.

Το σκεπτικό της βιομηχανίας είναι ότι η ημερήσια χονδρεμπορική τιμή δεν αποτυπώνει από μόνη της το πραγματικό κόστος λειτουργίας του ηλεκτρικού συστήματος.

Ποιος πληρώνει τελικά το κόστος

Οι λογαριασμοί προσαυξήσεων αποτελούν κόστος της χονδρεμπορικής αγοράς, το οποίο επιβαρύνει τους συμμετέχοντες στο σύστημα. Μέσω της λειτουργίας της αγοράς και της τιμολόγησης των προμηθευτών, μέρος του κόστους μπορεί τελικά να μεταφερθεί στους καταναλωτές.

Για τον τελικό καταναλωτή αυτό σημαίνει ότι η τιμή που βλέπει στην Αγορά Επόμενης Ημέρας δεν αποτελεί το μοναδικό στοιχείο που καθορίζει το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.

Οι δαπάνες εξισορρόπησης, οι προσαυξήσεις και οι επιβαρύνσεις που προκύπτουν από τη λειτουργία του συστήματος αποτελούν μέρος της συνολικής εικόνας.

Το γεγονός ότι το κόστος των ΛΠ2 και ΛΠ3 έφθασε τα 26 εκατ. ευρώ σε μία εβδομάδα δείχνει το μέγεθος του ζητήματος. Η πρόκληση για την αγορά δεν είναι μόνο η αύξηση της παραγωγής από ΑΠΕ, αλλά η δημιουργία των υποδομών και των μηχανισμών που θα επιτρέπουν στο σύστημα να διαχειρίζεται αυτή την παραγωγή με χαμηλότερο και πιο προβλέψιμο κόστος.

Για την Ελλάδα, η εξέλιξη των δικτύων, της αποθήκευσης και των κανόνων της αγοράς εξισορρόπησης θα καθορίσει σε σημαντικό βαθμό αν η μεγαλύτερη διείσδυση των ΑΠΕ θα μεταφραστεί σε χαμηλότερο συνολικό κόστος ή θα συνοδεύεται από αυξημένες επιβαρύνσεις στους λογαριασμούς προσαυξήσεων.