Κάθετος Διάδρομος: Το κόστος μεταφοράς, οι εμπορικές εκκρεμότητες και ο ανταγωνισμός με το ρωσικό αέριο
Το υψηλό κόστος μεταφοράς, η δυσκολία εξασφάλισης μακροχρόνιων αγοραστών και ο ανταγωνισμός από εναλλακτικές πηγές προμήθειας, μεταξύ των οποίων και το ρωσικό φυσικό αέριο εφόσον αυξηθούν οι ποσότητες που διατίθενται στην ευρωπαϊκή αγορά, αποτελούν τις βασικές προκλήσεις για τον Κάθετο Διάδρομο. Παρά την πολιτική στήριξη από τις ΗΠΑ και την Ελλάδα, η εμπορική βιωσιμότητα της διαδρομής θα εξαρτηθεί από την ανταγωνιστικότητα των χρεώσεων και τη δυνατότητα σύναψης δεσμευτικών συμφωνιών για την πώληση αμερικανικού LNG.
Υψηλότερο κόστος από τις ανταγωνιστικές διαδρομές
Ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια είναι οι χρεώσεις που επιβάλλονται στα διαδοχικά εθνικά συστήματα μεταφοράς. Σύμφωνα με τις σχετικές εκτιμήσεις, το κόστος μεταφοράς αερίου από την Ελλάδα προς την Ουκρανία είναι κατά 21% έως 76% υψηλότερο σε σύγκριση με ανταγωνιστικές βόρειες διαδρομές.
Η διαφορά αυτή περιορίζει την ανταγωνιστικότητα του Κάθετου Διαδρόμου, καθώς οι αγοραστές αξιολογούν το συνολικό κόστος προμήθειας και όχι μόνο την τιμή του φυσικού αερίου. Η Ουκρανία, για παράδειγμα, προτιμά διαδρομές μέσω Πολωνίας και Λιθουανίας, οι οποίες εμφανίζουν πλεονεκτήματα ως προς το κόστος.
Το ρίσκο των μακροχρόνιων συμβάσεων
Εξίσου σημαντική πρόκληση είναι η εξασφάλιση σταθερής ζήτησης. Η περιορισμένη συμμετοχή στις δημοπρασίες δέσμευσης δυναμικότητας και η απουσία οριστικοποιημένων συμφωνιών με ορισμένες αγορές δυσχεραίνουν τη μετατροπή της πολιτικής στήριξης σε σταθερή εμπορική δραστηριότητα.
Το ζήτημα αφορά άμεσα την κοινοπραξία ΔΕΠΑ και AKTOR μέσω της Atlantic SEE LNG, η οποία έχει συνάψει μακροχρόνια συμφωνία προμήθειας αμερικανικού LNG από τη Venture Global. Από την 1η Ιανουαρίου 2030 προβλέπεται η ενεργοποίηση υποχρεώσεων τύπου «Take or Pay», βάσει των οποίων οι συμφωνημένες ποσότητες θα πρέπει να πληρώνονται ακόμη και αν δεν έχουν εξασφαλιστεί τελικοί αγοραστές.
Οι διαπραγματεύσεις με την ουκρανική Naftogaz έχουν διακοπεί, ενώ το μνημόνιο συνεργασίας με τη ρουμανική Transgaz έχει λήξει. Η Atlantic SEE LNG έχει, πάντως, συνάψει 20ετείς συμφωνίες πώλησης με την αλβανική ALBGAZ για 1 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως και με τη βοσνιακή Aluminij Industries για 0,5 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως. Για την υλοποίηση των συμφωνιών απαιτούνται, μεταξύ άλλων, οι αναγκαίες υποδομές στις αγορές προορισμού.
Αβεβαιότητα για τις ρωσικές προμήθειες
Το ενδεχόμενο αύξησης των ρωσικών προμηθειών προς την ευρωπαϊκή αγορά θα μπορούσε να εντείνει τον ανταγωνισμό για το αμερικανικό LNG. Στο πλαίσιο μιας πιθανής πολιτικής διευθέτησης του πολέμου στην Ουκρανία, θα μπορούσε να εξεταστεί η επαναφορά μέρους των ρωσικών ροών. Πρόκειται, ωστόσο, για ενδεχόμενο και όχι για ειλημμένη απόφαση.
Παράλληλα, ο ρόλος της Τουρκίας παραμένει κρίσιμος, καθώς μέσω του δικτύου της μπορεί να διοχετεύεται στην ευρωπαϊκή αγορά ρωσικό αέριο. Εφόσον οι ροές από την Τουρκία προς τη Βουλγαρία παραμείνουν υψηλές, ο ανταγωνισμός για το αμερικανικό LNG που θα μεταφέρεται μέσω Ελλάδας ενδέχεται να ενταθεί.
Η εμπορική βιωσιμότητα
Ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να ενισχύσει τον ρόλο της Ελλάδας ως πύλης εισόδου φυσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική και την Κεντρική Ευρώπη. Η προοπτική αυτή, όμως, εξαρτάται από τη μείωση του κόστους μεταφοράς, την εξασφάλιση μακροχρόνιων αγοραστών και τη διαμόρφωση σταθερών όρων πρόσβασης στα δίκτυα.
Η πολιτική στήριξη δεν αρκεί από μόνη της για να διασφαλίσει τη λειτουργία της διαδρομής σε εμπορικούς όρους. Καθοριστικό θα είναι αν το αμερικανικό LNG μπορεί να ανταγωνιστεί τις εναλλακτικές πηγές και οδεύσεις, χωρίς οι μακροχρόνιες δεσμεύσεις προμήθειας να δημιουργήσουν δυσανάλογο οικονομικό κίνδυνο για τις ελληνικές εταιρείες.
