Ευρωπαϊκή αδράνεια στην ενεργειακή κρίση
Η νέα ενεργειακή κρίση εντείνει τις πιέσεις στις ευρωπαϊκές αγορές, καθώς η άνοδος των διεθνών τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου μεταφέρεται στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας επιβαρύνοντας νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Στο επίκεντρο της πρόσφατης Συνόδου των υπουργών Ενέργειας της ΕΕ βρέθηκε η ανάγκη περιορισμού των επιπτώσεων για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, με τις κυβερνήσεις να διατυπώνουν διαφορετικές προτάσεις για την αντιμετώπιση της κατάστασης.
Η Ελλάδα επανέφερε το αίτημα για μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία, ώστε να μπορέσει να χρηματοδοτήσει μέτρα στήριξης. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν ανακοίνωσε νέες άμεσες παρεμβάσεις χρηματοδοτικής στήριξης, δίνοντας έμφαση στη μείωση της φορολογίας και σε διαρθρωτικές αλλαγές στην ενεργειακή αγορά.
Εκτίναξη των τιμών σε φυσικό αέριο και ηλεκτρική ενέργεια
Η τιμή του φυσικού αερίου ξεπέρασε τα 100 ευρώ/MWh, φθάνοντας σε επίπεδα που είχαν να καταγραφούν από τον Δεκέμβριο του 2022. Η εξέλιξη αυτή συμπαρασύρει τις χονδρεμπορικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, οι οποίες διαμορφώνονται κοντά στα 300 ευρώ/MWh στα Βαλκάνια, στα 268 ευρώ/MWh στη Γερμανία και στα 247 ευρώ/MWh στη Γαλλία.
Στην Ελλάδα, η χονδρεμπορική τιμή διαμορφώθηκε στα 287,75 ευρώ/MWh, ενώ η μέση τιμή του Οκτωβρίου ανήλθε στα 194,28 ευρώ/MWh, αυξημένη κατά 24,3% σε σύγκριση με τον Σεπτέμβριο. Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί προϋποθέσεις για νέες ανατιμήσεις στα κυμαινόμενα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας.
Παράλληλα, το πετρέλαιο Brent προσέγγισε τα 110 δολάρια ανά βαρέλι, καταγράφοντας αύξηση σχεδόν 70% σε ετήσια βάση. Στην Ελλάδα, η τιμή του πετρελαίου κίνησης έχει αυξηθεί κατά περίπου 40% από την έναρξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή, επιβαρύνοντας επιπλέον το κόστος μεταφορών και την εφοδιαστική αλυσίδα.
Η ελληνική πρόταση για δημοσιονομική ευελιξία
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου επανέφερε στη Σύνοδο το αίτημα για μεγαλύτερη ευελιξία στην εφαρμογή της δημοσιονομικής ρήτρας διαφυγής, προκειμένου να δημιουργηθεί πρόσθετος δημοσιονομικός χώρος για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Παράλληλα, πρότεινε κοινή συνεδρίαση των υπουργών Ενέργειας και Οικονομικών της ΕΕ, ώστε να εξεταστούν συντονισμένα οι ενεργειακές και δημοσιονομικές διαστάσεις της κρίσης. Η πρόταση φέρεται να έτυχε θετικής υποδοχής από ομολόγους του.
Στην πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ζήτησε επίσης ένα πιο ελαστικό όριο δαπανών, το οποίο θα επέτρεπε τη χρηματοδότηση παρεμβάσεων στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας και στα καύσιμα.
Η στάση της Κομισιόν και οι προτάσεις των κρατών-μελών
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν δεσμεύτηκε για ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής ή για διεύρυνση των δημοσιονομικών περιθωρίων. Ο επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν αναγνώρισε τη σοβαρότητα της κατάστασης, επιμένοντας ωστόσο ότι οι παρεμβάσεις δεν πρέπει να υπονομεύσουν τους ευρωπαϊκούς κλιματικούς στόχους.
Η Κομισιόν προκρίνει τη μείωση της φορολογίας στην ηλεκτρική ενέργεια, επισημαίνοντας ότι σε ορισμένα κράτη-μέλη η φορολογία του ρεύματος είναι έως και τετραπλάσια από εκείνη του φυσικού αερίου. Παράλληλα, δίνει έμφαση στον εξηλεκτρισμό, στις αντλίες θερμότητας, στα ηλεκτρικά οχήματα και στις ενεργειακές αναβαθμίσεις κτιρίων. Τα κράτη-μέλη μπορούν να εφαρμόζουν εθνικά μέτρα στήριξης, εφόσον είναι προσωρινά, στοχευμένα και χρηματοδοτούνται από εθνικούς πόρους.
Διαφορετική προσέγγιση διατυπώνει η Πολωνία, η οποία ζητά επανεξέταση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ETS) και του μηχανισμού διαμόρφωσης των χονδρεμπορικών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας. Παράλληλα, θέτει το ενδεχόμενο ευρωπαϊκής συγχρηματοδότησης των μέτρων περιορισμού του ενεργειακού κόστους.
Στο μεταξύ, η ΕΕ προχωρά στην επιτάχυνση της αποδέσμευσης 42,6 εκατομμυρίων βαρελιών από τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου έως τις 15 Ιανουαρίου, περίπου τα μισά από τα οποία αφορούν ντίζελ. Η Επιτροπή βρίσκεται επίσης σε διαβουλεύσεις με τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια για την ενίσχυση της παραγωγής.
Περιορισμένα τα περιθώρια στήριξης στην Ελλάδα
Η απουσία πρόσθετης δημοσιονομικής ευελιξίας περιορίζει τις δυνατότητες της ελληνικής κυβέρνησης για νέες επιδοτήσεις στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Οι διαθέσιμοι πόροι του Ταμείου Ενεργειακής Μετάβασης έχουν περιοριστεί, ενώ τα περιθώρια του κρατικού προϋπολογισμού παραμένουν στενά.
Το επόμενο πακέτο ενεργειακών παρεμβάσεων, που αναμένεται στο πρώτο δεκαπενθήμερο του Νοεμβρίου, προσανατολίζεται κυρίως στα καύσιμα, χωρίς αντίστοιχη επέκταση των επιδοτήσεων στο ηλεκτρικό ρεύμα και στο φυσικό αέριο.
Η εξέλιξη αυτή αφορά άμεσα περίπου τέσσερα εκατομμύρια νοικοκυριά με κυμαινόμενα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας και περίπου 800.000 καταναλωτές φυσικού αερίου.
Η νέα κρίση αναδεικνύει, για ακόμη μία φορά, τη σύνδεση του ενεργειακού κόστους με την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας. Για την ΕΕ, η πρόκληση είναι να συνδυάσει την προστασία των καταναλωτών και της παραγωγικής δραστηριότητας με τη συνέχιση της ενεργειακής μετάβασης, χωρίς να δημιουργηθούν πρόσθετες δημοσιονομικές ανισορροπίες.
