Ρεύμα: Τι πρέπει να προσέξουν οι καταναλωτές στα τιμολόγια – προμηνύονται νέες πιέσεις τον Δεκέμβριο
Νέες επιβαρύνσεις στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος ενδέχεται να φέρει ο Δεκέμβριος, εφόσον διατηρηθεί η έντονη ανοδική πορεία της χονδρεμπορικής αγοράς κατά τη διάρκεια του Νοεμβρίου. Η ελληνική αγορά κατέγραψε ημερήσια τιμή κοντά στα 350 ευρώ/MWh, συγκαταλεγόμενη στις ακριβότερες της Ευρώπης, ενώ η υποχώρηση των αποθεμάτων φυσικού αερίου στις ευρωπαϊκές αποθήκες ενισχύει την αβεβαιότητα ενόψει του χειμώνα.
Οι χρεώσεις των πράσινων και κίτρινων τιμολογίων για τον Νοέμβριο έχουν ήδη ανακοινωθεί και δεν επηρεάζονται από τις πρόσφατες αυξήσεις της χονδρικής. Εάν, ωστόσο, οι υψηλές τιμές συνεχιστούν σε όλη τη διάρκεια του μήνα, θα ενσωματωθούν στον επόμενο κύκλο τιμολόγησης, ασκώντας πρόσθετη πίεση στις χρεώσεις του Δεκεμβρίου. Οι εκτιμήσεις της αγοράς συγκλίνουν στο ότι οι πιέσεις ενδέχεται να ενταθούν κατά τους χειμερινούς μήνες, καθώς η αυξημένη ζήτηση για θέρμανση συμπίπτει με την αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές φυσικού αερίου.
Φυσικό αέριο και χαμηλά αποθέματα ανεβάζουν τη χονδρική
Καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της τιμής ηλεκτρικής ενέργειας εξακολουθεί να έχει το φυσικό αέριο, καθώς οι μονάδες του καυσίμου καλύπτουν σημαντικό μέρος της ζήτησης και συχνά καθορίζουν την οριακή τιμή του συστήματος. Οι αυξήσεις στις διεθνείς τιμές του αερίου μεταφέρονται, επομένως, στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρισμού, ιδιαίτερα τις ώρες κατά τις οποίες απαιτείται η λειτουργία μονάδων φυσικού αερίου για την κάλυψη του φορτίου.
Πρόσθετη ανησυχία προκαλεί η κατάσταση των ευρωπαϊκών αποθηκών. Στις 6 Νοεμβρίου, η πληρότητά τους είχε υποχωρήσει στο 72,98%, έναντι 82,8% την αντίστοιχη περίοδο πέρυσι. Η διαφορά περιορίζει τα διαθέσιμα περιθώρια ασφαλείας σε μια περίοδο κατά την οποία η κατανάλωση αυξάνεται λόγω των χαμηλότερων θερμοκρασιών.
Στις πιέσεις προστίθενται οι γεωπολιτικές εντάσεις και η άνοδος των τιμών στις διεθνείς ενεργειακές αγορές. Η εξέλιξη των καιρικών συνθηκών θα αποτελέσει επίσης σημαντική παράμετρο, καθώς ένας ψυχρότερος χειμώνας μπορεί να αυξήσει τις ανάγκες θέρμανσης και τις αντλήσεις φυσικού αερίου από τις αποθήκες.
Η επίδραση των παραγόντων αυτών είναι ήδη ορατή στις ευρωπαϊκές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας. Στις ακριβότερες συγκαταλέγονται οι αγορές της Βαλτικής και της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, με τη Λιθουανία να καταγράφει τιμή 412,15 ευρώ/MWh και τη Λετονία 410,90 ευρώ/MWh. Η Ελλάδα κινήθηκε κοντά στα 350 ευρώ/MWh, ενώ σημαντικά χαμηλότερες τιμές καταγράφηκαν στην Ισπανία και, κυρίως, στη Φινλανδία.
Η μεγάλη απόσταση ανάμεσα στα πράσινα και τα μπλε τιμολόγια
Η άνοδος της χονδρικής αναδεικνύει τη διαφορά ανάμεσα στα κυμαινόμενα και τα σταθερά προγράμματα προμήθειας. Τα πράσινα τιμολόγια επηρεάζονται από τις μηνιαίες μεταβολές της αγοράς, με τις αυξήσεις να μεταφέρονται στις χρεώσεις που ανακοινώνουν οι πάροχοι. Τα κίτρινα τιμολόγια ανήκουν επίσης στην κατηγορία των κυμαινόμενων προγραμμάτων και συνδέονται με τις διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς.
Αντίθετα, στα μπλε τιμολόγια η τιμή της κιλοβατώρας παραμένει σταθερή για τη διάρκεια της σύμβασης. Αυτό επιτρέπει στους καταναλωτές να γνωρίζουν εκ των προτέρων τη χρέωση προμήθειας και να προστατεύονται από απότομες ανατιμήσεις κατά τη διάρκεια ισχύος του προγράμματος. Οι διαθέσιμες σταθερές προσφορές κινούνται κοντά στα 13 λεπτά/kWh, ενώ στα πράσινα τιμολόγια η μέση τιμή διαμορφώνεται στα 16,9 λεπτά/kWh, με ορισμένα προγράμματα να φτάνουν από τα 25,95 έως τα 33,4 λεπτά/kWh και σε ορισμένες περιπτώσεις να πλησιάζουν τα 40 λεπτά/kWh.
Η απόσταση αυτή συνδέεται και με τον τρόπο με τον οποίο οι πάροχοι διαχειρίζονται τον κίνδυνο των μελλοντικών διακυμάνσεων. Στα σταθερά προγράμματα, οι τιμές έχουν σε αρκετές περιπτώσεις καθοριστεί σε προηγούμενες περιόδους, όταν οι συνθήκες της αγοράς ήταν ευνοϊκότερες. Αυτό εξηγεί γιατί ορισμένες μπλε προσφορές παραμένουν αισθητά χαμηλότερες από τις τρέχουσες κυμαινόμενες χρεώσεις.
Η επιλογή σταθερού τιμολογίου, ωστόσο, δεν συνεπάγεται όφελος σε κάθε περίπτωση. Εάν οι τιμές χονδρικής υποχωρήσουν σημαντικά, ο καταναλωτής θα συνεχίσει να πληρώνει τη συμφωνημένη τιμή μέχρι τη λήξη της σύμβασης. Αντίστοιχα, τα πράσινα και τα κίτρινα προγράμματα μπορούν να γίνουν οικονομικότερα όταν η αγορά αποκλιμακώνεται, αλλά εκθέτουν περισσότερο τον καταναλωτή σε περιόδους έντονων ανατιμήσεων.
Πώς επηρεάζουν οι κλίμακες κατανάλωσης τον λογαριασμό
Η σύγκριση των τιμολογίων δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην τιμή της κιλοβατώρας. Σε ορισμένα προγράμματα εφαρμόζονται διαφορετικές χρεώσεις ανάλογα με τη μηνιαία κατανάλωση, με αποτέλεσμα η υπέρβαση ενός συγκεκριμένου ορίου να μεταβάλλει αισθητά το τελικό κόστος.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το πράσινο οικιακό τιμολόγιο της ΔΕΗ, στο οποίο η χρέωση διαμορφώνεται στα 16,9 λεπτά/kWh για μηνιαία κατανάλωση έως 200 kWh. Οι καταναλωτές θα πρέπει να εξετάζουν προσεκτικά τους όρους που ισχύουν σε περίπτωση υπέρβασης του συγκεκριμένου ορίου, καθώς η εφαρμογή διαφορετικής τιμής μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τον λογαριασμό.
Παράλληλα, το μηνιαίο πάγιο, οι εκπτώσεις και οι προϋποθέσεις για την εξασφάλισή τους διαμορφώνουν το συνολικό κόστος. Ένα πρόγραμμα με χαμηλή ονομαστική χρέωση ανά κιλοβατώρα δεν είναι απαραίτητα το οικονομικότερο, εάν συνοδεύεται από υψηλότερο πάγιο ή προϋποθέτει συγκεκριμένο τρόπο πληρωμής και συνέπεια στις συναλλαγές.
Καθοριστικό είναι, επομένως, το προφίλ κατανάλωσης κάθε νοικοκυριού. Η μηνιαία χρήση, η εποχικότητα, η ύπαρξη νυχτερινής κατανάλωσης και η δυνατότητα κάλυψης των όρων μιας έκπτωσης μπορούν να διαφοροποιήσουν σημαντικά την τελική επιβάρυνση.
Ποια τιμολόγια επιλέγουν τα νοικοκυριά
Παρά τη μεγάλη απόσταση που έχει διαμορφωθεί ανάμεσα σε αρκετές κυμαινόμενες και σταθερές προσφορές, η πλειονότητα των οικιακών καταναλωτών εξακολουθεί να βρίσκεται σε προγράμματα με κυμαινόμενη χρέωση. Τα πράσινα τιμολόγια συγκεντρώνουν το 51,79% των οικιακών μετρητών και τα κίτρινα το 16,58%, με το συνολικό ποσοστό των κυμαινόμενων προγραμμάτων να ξεπερνά το 68%.
Στα μπλε τιμολόγια βρίσκεται το 31,63% των καταναλωτών, ποσοστό που αποτυπώνει τη στροφή προς τη σταθερότητα, καθώς οι αυξήσεις στη χονδρεμπορική αγορά ενισχύουν το ενδιαφέρον για προγράμματα με προκαθορισμένη χρέωση.
Για τη σύγκριση των διαθέσιμων επιλογών, οι καταναλωτές μπορούν να αξιοποιούν την πλατφόρμα energycost.gr της ΡΑΑΕΥ, η οποία ανανεώνεται κάθε μήνα και συγκεντρώνει τα προγράμματα της αγοράς. Η σύγκριση περιλαμβάνει όχι μόνο τη χρέωση ανά κιλοβατώρα, αλλά και το πάγιο, τις εκπτώσεις και τη διάρκεια της σύμβασης, στοιχεία που είναι απαραίτητα για την εκτίμηση του πραγματικού κόστους.
Γιατί Ισπανία και Φινλανδία έχουν χαμηλότερες τιμές
Οι μεγάλες αποκλίσεις στις ευρωπαϊκές χονδρεμπορικές τιμές δείχνουν ότι η επίδραση του φυσικού αερίου δεν είναι ίδια σε όλα τα ηλεκτρικά συστήματα. Στην Ισπανία και την Πορτογαλία εφαρμόστηκε ο μηχανισμός της «Ιβηρικής Εξαίρεσης», ο οποίος προέβλεπε ανώτατο όριο στην τιμή του φυσικού αερίου που χρησιμοποιείται για ηλεκτροπαραγωγή. Το μέτρο περιόρισε την επίδραση των υψηλών τιμών του καυσίμου στην οριακή τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας.
Σημαντικό ρόλο στην ισπανική αγορά διαδραματίζει και η υψηλή συμμετοχή των ΑΠΕ, η οποία περιορίζει τις ώρες κατά τις οποίες απαιτείται η ενεργοποίηση ακριβότερων συμβατικών μονάδων. Παράλληλα, η περιορισμένη διασύνδεση της Ιβηρικής Χερσονήσου με την υπόλοιπη Ευρώπη επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο μεταδίδονται οι διακυμάνσεις των τιμών μεταξύ των αγορών.
Στη Φινλανδία, η χαμηλή χονδρεμπορική τιμή συνδέεται με διαφορετικό ενεργειακό μείγμα. Η πυρηνική ενέργεια, τα αιολικά και τα υδροηλεκτρικά καλύπτουν μεγάλο μέρος της ηλεκτροπαραγωγής, ενώ σημαντική είναι και η συμβολή των εισαγωγών υδροηλεκτρικής ενέργειας από τη Σουηδία και τη Νορβηγία. Έτσι, η χώρα εμφανίζει μικρότερη εξάρτηση από τις μονάδες φυσικού αερίου για την κάλυψη της ζήτησης.
Οι περιπτώσεις αυτές αναδεικνύουν ότι η διαμόρφωση των τιμών δεν εξαρτάται μόνο από τις διεθνείς τιμές των καυσίμων, αλλά και από το ενεργειακό μείγμα, τις διασυνδέσεις και τους μηχανισμούς λειτουργίας κάθε αγοράς.
Η πορεία του Νοεμβρίου θα καθορίσει τις χρεώσεις του Δεκεμβρίου
Το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό για τη διαμόρφωση των λογαριασμών του Δεκεμβρίου. Εάν οι υψηλές τιμές στη χονδρεμπορική αγορά διατηρηθούν, οι πάροχοι θα κληθούν να τις ενσωματώσουν στις νέες κυμαινόμενες χρεώσεις, ενώ η πορεία του φυσικού αερίου και οι καιρικές συνθήκες θα επηρεάσουν το εύρος των ανατιμήσεων.
Για τους καταναλωτές, η σύγκριση των προγραμμάτων αποκτά μεγαλύτερη σημασία σε ένα περιβάλλον αυξημένης μεταβλητότητας. Η τιμή της κιλοβατώρας αποτελεί βασικό κριτήριο, αλλά δεν αρκεί από μόνη της. Οι κλίμακες κατανάλωσης, το πάγιο, οι εκπτώσεις και η διάρκεια της σύμβασης καθορίζουν το πραγματικό κόστος, ενώ η επιλογή ανάμεσα σε σταθερό και κυμαινόμενο τιμολόγιο εξαρτάται από το κατά πόσο κάθε νοικοκυριό προτάσσει την προβλεψιμότητα ή επιθυμεί να επωφεληθεί από πιθανή αποκλιμάκωση της αγοράς.
