Χαμένοι και οι καταναλωτές και οι επενδυτές ΑΠΕ στην Ελλάδα

Χαμένοι εμφανίζονται οι καταναλωτές όσο και οι επενδυτές σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στην Ελλάδα. Παρά την αύξηση της συμμετοχής των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα, οι λογαριασμοί ρεύματος παραμένουν υψηλοί για τους πολίτες, ενώ οι επενδυτές βλέπουν τις αποδόσεις τους να μειώνονται λόγω συστηματικών περικοπών στην παραγωγή. Η έλλειψη μακροπρόθεσμης στρατηγικής και ο τρόπος τιμολόγησης στο Χρηματιστήριο Ενέργειας είναι από τις βασικές αιτίες αυτής της κατάστασης, καθιστώντας την ελληνική αγορά λιγότερο ελκυστική για επενδύσεις σε ΑΠΕ και ιδιαίτερα για τα φωτοβολταϊκά, καθώς η υπερπροσφορά τις μεσημβρινές ώρες καθιστά αυτές τις επενδύσεις λιγότερο βιώσιμες.

Οι τελικές τιμές ενέργειας διαμορφώνονται σχεδόν αποκλειστικά από το Χρηματιστήριο Ενέργειας, με το 95% της τιμής στην Ελλάδα να καθορίζεται από αυτό, σε αντίθεση με το 15%-20% στην υπόλοιπη Ευρώπη. Αυτό σημαίνει ότι οι τιμές δεν συνδέονται άμεσα με το πραγματικό κόστος παραγωγής ενέργειας. Επιπλέον, το κόστος της ενέργειας στη χώρα μας είναι ιδιαίτερα υψηλό, ειδικά αν συγκριθεί με την αγοραστική δύναμη του Έλληνα καταναλωτή.

Την ήδη δυστοπική κατάσταση επιτείνουν οι λογαριασμοί ρεύματος που είναι αδιαφανείς, δυσανάγνωστοι και περιλαμβάνουν πληθώρα άσχετων χρεώσεων. Στην ουσία, η ελεύθερη αγορά απαιτεί από τον καταναλωτή να λειτουργεί σχεδόν ως επαγγελματίας του κλάδου ενέργειας για να μπορεί να συγκρίνει και να αλλάξει προμηθευτή.

Οι συστηματικές περικοπές στην παραγωγή ΑΠΕ ανατρέπουν τα μοντέλα στα οποία βασίστηκαν οι επενδυτές και αποτελούν το σημαντικότερο πλήγμα για τον κλάδο, ζημιώνοντας οικονομικά όλους τους εμπλεκόμενους φορείς. Οι περικοπές έχουν αυξηθεί δραματικά, φτάνοντας τις 975 GWh το πρώτο πεντάμηνο του 2025, με εκτιμήσεις να ξεπεράσουν τις 1,8–2 TWh για όλο το έτος, πάνω από το 10% της συνολικής παραγωγής ΑΠΕ.

Η μακροχρόνια απουσία στρατηγικής κατεύθυνσης για μια εθνική ενεργειακή πολιτική έχει οδηγήσει σε απόλυτο αδιέξοδο τις επενδύσεις στις ΑΠΕ, αρνητική κατάσταση που επιτείνουν η χρονοβόρα αδειοδοτική διαδικασία και ασταθές νομικό πλαίσιο, καθώς αποτρέπουν τις ξένες επενδύσεις. 

Στα φωτοβολταϊκά υπάρχει πλέον υπερπαραγωγή, με αποτέλεσμα να μη συνιστώνται νέες επενδύσεις και να κινδυνεύουν ακόμη και υφιστάμενες. Οι επενδύσεις στις ΑΠΕ στην Ελλάδα δεν βασίστηκαν σε ουσιαστική οικονομική μελέτη, με το κόστος εγκατάστασης και συντήρησης να είναι συχνά υψηλότερο από τα έσοδα. Η αγορά και οι τιμές του Χρηματιστηρίου στέλνουν το μήνυμα ότι «δεν χρειαζόμαστε άλλα φωτοβολταϊκά». Η υπερπροσφορά ηλιακής ενέργειας τις μεσημβρινές ώρες καθιστά πλέον τα φωτοβολταϊκά λιγότερο χρήσιμα και βιώσιμα ως επενδύσεις.

Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, η ελληνική αγορά ενέργειας χρειάζεται επιπλέον ΑΠΕ για να φτάσει στο στόχο του 80% του ηλεκτρισμού από ανανεώσιμες πηγές έως το 2030, αλλά πλέον χρειάζεται ενέργεια που παράγεται τη στιγμή που είναι απαραίτητη και όχι μόνο τις μεσημβρινές ώρες. Η αγορά χρειάζεται άλλες μορφές ΑΠΕ, εκτός των φωτοβολταϊκών, που μπορούν να παράγουν ενέργεια τη στιγμή που χρειάζεται, όπως αιολικά πάρκα, βιομάζα, γεωθερμία, υδροηλεκτρικά.