Καύση απορριμμάτων για ενέργεια: To πλάνο και οι πιθανές κοινωνικές αντιδράσεις

Το εθνικό σχέδιο για την ενεργειακή αξιοποίηση απορριμμάτων, με σκοπό την αντιμετώπιση των υψηλών ποσοστών ταφής και την επίτευξη των στόχων ανακύκλωσης περιλαμβάνει τη δημιουργία έξι νέων μονάδων καύσης μη ανακυκλώσιμων απορριμμάτων με προηγμένη τεχνολογία και αυστηρά περιβαλλοντικά πρότυπα, όπως αυτά που εφαρμόζονται σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, σε διάφορες περιοχές της χώρας, οι οποίες θα παράγουν ηλεκτρική ενέργεια και θερμότητα.

Υπάρχει επενδυτικό ενδιαφέρον για τα έργα αυτά, όμως παρά τα περιβαλλοντικά οφέλη και την παραγωγή ενέργειας, δεν αποκλείονται κοινωνικές αντιδράσεις και καθυστερήσεις. Ειδικά η Αττική αποτελεί ιδιαίτερη πρόκληση, καθώς απαιτείται ισχυρή συναίνεση για την υλοποίηση των προτεινόμενων μονάδων.

Το εθνικό σχέδιο ενεργειακής αξιοποίησης απορριμμάτων αναπτύχθηκε ενόψει του κινδύνου αποτυχίας των εθνικών στόχων για την ανακύκλωση και του γεγονότος ότι το ποσοστό ταφής απορριμμάτων απέχει μακράν από το ευρωπαϊκό όριο του 10%. Η δημιουργία έξι μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης απορριμμάτων στοχεύει στην κάλυψη του κενού υποδομών για την επεξεργασία μη ανακυκλώσιμων και σύμμεικτων απορριμμάτων, τα οποία σήμερα καταλήγουν σε μεγάλο βαθμό σε ΧΥΤΑ.

Οι νέες μονάδες θα παράγουν ηλεκτρική ενέργεια και θερμότητα, με την συνολική παραγόμενη ενέργεια να αναμένεται να φτάσει τις 1.033 GWh ετησίως, καλύπτοντας περίπου το 2% της εθνικής κατανάλωσης ηλεκτρικού ρεύματος μέχρι το 2030. Η αξιοποίηση των απορριμμάτων για ενέργεια μπορεί να μειώσει την εξάρτηση από άλλες πηγές ενέργειας.

Από τεχνικής και περιβαλλοντολογικής άποψης, η καύση θα πραγματοποιείται σε θερμοκρασίες άνω των 850°C, χρησιμοποιώντας ειδικές κινητές σχάρες με την εφαρμογή συστημάτων φίλτρων πολλαπλών σταδίων που εξασφαλίζουν καθαρότερες εκπομπές και πλήρη αδρανοποίηση παθογόνων. Οι μονάδες θα συμμορφώνονται με την αυστηρή Οδηγία 2010/75/ΕΕ για τις βιομηχανικές εκπομπές, διασφαλίζοντας υψηλά περιβαλλοντικά πρότυπα.

Ο σχεδιασμός χωρίζει τη χώρα σε τέσσερις διαχειριστικές ενότητες, με στόχο την ελαχιστοποίηση των μεταφορών απορριμμάτων σε μεγάλες αποστάσεις. Αυτό συμβάλλει στη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος που συνδέεται με τη μεταφορά.

Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων που δόθηκε σε διαβούλευση επιχειρεί να απαντήσει και στις περιβαλλοντικές και κοινωνικές ενστάσεις. Το υπουργείο Περιβάλλοντος επιδιώκει να προλάβει αντιδράσεις, δίνοντας έμφαση στη δημόσια διαβούλευση και στην ενημέρωση των πολιτών για την τεχνολογία και τα περιβαλλοντικά οφέλη.

Τα έργα διαχείρισης απορριμμάτων ιστορικά αντιμετωπίζονται με δυσπιστία, προκαλώντας συχνά αντιδράσεις που οδηγούν σε μεγάλες καθυστερήσεις ή ακόμη και ματαιώσεις, όπως χαρακτηριστικά συνέβη στην Αττική. Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται η συμμετοχή του υπουργείου ως ενδιάμεσου διαχειριστή του καυσίμου, μεταξύ των φορέων αποβλήτων και των μονάδων καύσης, ώστε να διασφαλιστεί η τροφοδοσία και η εύρυθμη λειτουργία των εγκαταστάσεων.

Ειδικά για την Αττική, η οποία φιλοδοξεί να αποκτήσει δύο μονάδες επεξεργασίας, τα έργα δύσκολα θα προχωρήσουν χωρίς ισχυρή πολιτική και κοινωνική συναίνεση. Αν και οι διαγωνισμοί για την επιλογή των αναδόχων αναμένονται επίσημα το πρώτο εξάμηνο του 2026, δεν αποκλείεται να μετατεθούν για το 2027, λόγω εκλογικού κύκλου και πιθανών κοινωνικών αντιδράσεων.

Το σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία ενός δικτύου έξι μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης απορριμμάτων κατανεμημένες  γεωγραφικά σε όλη την επικράτεια, από τη Βόρεια Ελλάδα και την Πελοπόννησο έως την Αττική και την Κρήτη, με στόχο την ελαχιστοποίηση των μεταφορών απορριμμάτων σε μεγάλες αποστάσεις.

Η μεγαλύτερη μονάδα προορίζεται για την Κοζάνη, με δυναμικότητα σχεδόν 288.000 τόνων ετησίως. Άλλες πέντε μονάδες προβλέπονται στη Ροδόπη ή την Ξάνθη, τη Δυτική Ελλάδα, τη Στερεά και Αττική, καθώς και στην Κρήτη. Η Αττική φιλοδοξεί να αποκτήσει δύο μονάδες επεξεργασίας για τα σύμμεικτα απορρίμματά της.