Ιαπωνία: Πρώτη απόπειρα εξόρυξης σπανίων γαιών στον βυθό του Ειρηνικού για απεξάρτηση από την Κίνα
Σε μια κίνηση με έντονο γεωπολιτικό και στρατηγικό αποτύπωμα, η Ιαπωνία ξεκινά την πρώτη της προσπάθεια εξόρυξης σπανίων γαιών από τον βυθό του Ειρηνικού Ωκεανού, επιδιώκοντας να μειώσει την εξάρτησή της από την Κίνα, η οποία έχει αυστηροποιήσει τους όρους εξαγωγής των κρίσιμων αυτών υλικών.
Το ιαπωνικό ερευνητικό σκάφος Chikyu, εξειδικευμένο σε γεωτρήσεις βαθέων υδάτων, αναμένεται να σαλπάρει την Κυριακή με προορισμό το απομακρυσμένο νησί Μινάμι Τορισίμα, σε περιοχή του Ειρηνικού όπου εκτιμάται ότι υπάρχουν σημαντικά αποθέματα πολύτιμων ορυκτών. Σύμφωνα με ιαπωνικά μέσα ενημέρωσης, οι γεωτρήσεις θα πραγματοποιηθούν σε ανοιχτή θάλασσα και σε βάθος που φτάνει τα 6.000 μέτρα.
Κατά τη διάρκεια της αποστολής, το Chikyu θα ποντίσει έναν ειδικό σωλήνα, στο άκρο του οποίου θα προσαρτηθεί μηχανισμός εξόρυξης, με στόχο τη συλλογή λάσπης πλούσιας σε σπάνιες γαίες από τον ωκεάνιο πυθμένα. Όπως ανακοίνωσε ο Ιαπωνικός Οργανισμός Επιστήμης και Τεχνολογίας του Βυθού (JAMSTEC), η αποστολή θα διαρκέσει έως τις 14 Φεβρουαρίου και συνιστά «ένα πρώτο βήμα προς την εθνική βιομηχανοποίηση των σπανίων γαιών».
Ο ίδιος ο οργανισμός κάνει λόγο για παγκόσμια πρωτιά, καθώς πρόκειται για γεωτρήσεις σε βάθη που ξεπερνούν κατά μιάμιση φορά το ύψος του όρους Φούτζι. Η περιοχή γύρω από το Μινάμι Τορισίμα, το οποίο βρίσκεται εντός της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης της Ιαπωνίας, εκτιμάται ότι περιέχει περισσότερους από 16 εκατομμύρια τόνους σπανίων γαιών. Σύμφωνα με την εφημερίδα Nikkei, πρόκειται για το τρίτο μεγαλύτερο κοίτασμα παγκοσμίως.
«Αν η Ιαπωνία καταφέρει να εξάγει σταθερά σπάνιες γαίες από την περιοχή του Μινάμι Τορισίμα, θα μπορούσε να εξασφαλίσει την εθνική της αλυσίδα εφοδιασμού για κρίσιμους τομείς», δήλωσε ο Τακαχίρο Καμισούνα, αναπληρωτής ερευνητής στο Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών (IISS). Όπως σημείωσε, μια τέτοια εξέλιξη θα αποτελούσε σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα για την κυβέρνηση της πρωθυπουργού Σανάε Τακαΐτσι, περιορίζοντας δραστικά την εξάρτηση της χώρας από την Κίνα.
Κινεζικές πιέσεις και γεωπολιτικό υπόβαθρο
Η αποστολή του Chikyu πραγματοποιείται σε μια περίοδο αυξημένης έντασης στις σχέσεις Τόκιο–Πεκίνου. Η Κίνα, ο μεγαλύτερος προμηθευτής σπανίων γαιών παγκοσμίως, έχει εντείνει την πίεση προς την Ιαπωνία μετά τις επιθετικές δηλώσεις της πρωθυπουργού Τακαΐτσι τον περασμένο Νοέμβριο, όταν άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο στρατιωτικής απάντησης του Τόκιο σε περίπτωση επίθεσης στην Ταϊβάν.
Σε απάντηση, το Πεκίνο ανακοίνωσε αυστηρότερους ελέγχους στις εξαγωγές προς την Ιαπωνία προϊόντων διπλής χρήσης – πολιτικής και στρατιωτικής – στα οποία ενδέχεται να περιλαμβάνονται και οι σπάνιες γαίες. Ήδη, σύμφωνα με τη Wall Street Journal, έχουν καταγραφεί περιορισμοί στις σχετικές εξαγωγές.
Οι σπάνιες γαίες, μια ομάδα 17 μεταλλικών στοιχείων, είναι δύσκολες στην εξόρυξη αλλά απαραίτητες για κρίσιμους κλάδους, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η ψηφιακή τεχνολογία και η άμυνα. Χρησιμοποιούνται, μεταξύ άλλων, στην παραγωγή ισχυρών μαγνητών, καταλυτών και ηλεκτρονικών εξαρτημάτων.
Η Κίνα αξιοποιεί εδώ και χρόνια την κυριαρχία της στον τομέα ως γεωπολιτικό εργαλείο, ιδιαίτερα στο πλαίσιο του εμπορικού ανταγωνισμού με τις ΗΠΑ. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), η χώρα αντιπροσωπεύει σχεδόν τα δύο τρίτα της παγκόσμιας εξόρυξης σπανίων γαιών και το 92% της παραγωγής εξευγενισμένων μετάλλων. Η Ιαπωνία, από την πλευρά της, καλύπτει περίπου το 70% των εισαγωγών της σε σπάνιες γαίες από την Κίνα, παρά τις προσπάθειες διαφοροποίησης μετά το επεισόδιο του 2010, όταν το Πεκίνο είχε αναστείλει τις εξαγωγές για αρκετούς μήνες.
Οικολογικές ανησυχίες
Την ίδια ώρα, η εξόρυξη σε μεγάλα βάθη προκαλεί έντονες αντιδράσεις. Η πρακτική αυτή έχει αναδειχθεί σε νέο πεδίο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, με τους περιβαλλοντολόγους να προειδοποιούν για σοβαρούς κινδύνους στα θαλάσσια οικοσυστήματα και για μη αναστρέψιμες διαταραχές στον ωκεάνιο πυθμένα.
Η Διεθνής Αρχή Βυθού (ISA), που έχει αρμοδιότητα για τις περιοχές εκτός εθνικών υδάτων, πιέζει για την υιοθέτηση ενός παγκόσμιου ρυθμιστικού πλαισίου, επιχειρώντας να θέσει κανόνες σε μια δραστηριότητα που αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη στρατηγική σημασία παγκοσμίως.
