Μελέτη Μπίσκα: Η αποθήκευση αλλάζει τους όρους βιωσιμότητας των θερμικών μονάδων
Η ταχεία διείσδυση της αποθήκευσης ενέργειας αναμένεται να αναδιαμορφώσει ριζικά τη λειτουργία της ελληνικής αγοράς ηλεκτρισμού μέσα στην επόμενη πενταετία. Σύμφωνα με τη μελέτη του καθηγητή στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Π. Μπίσκα, η οικονομική βιωσιμότητα των μονάδων φυσικού αερίου τίθεται υπό σοβαρή αμφισβήτηση από το 2028 και μετά, με το 2030 να αναδεικνύεται ως κρίσιμο ορόσημο για το σύστημα.
Αποθήκευση και φυσικό αέριο σε άμεσο ανταγωνισμό
Μπαταρίες και αντλησιοταμιευτικά έργα δεν λειτουργούν πλέον μόνο συμπληρωματικά, αλλά ανταγωνίζονται ευθέως τις θερμικές μονάδες στην παροχή ισχύος και ευελιξίας. Η εξέλιξη αυτή συμπιέζει τα έσοδα των μονάδων φυσικού αερίου, κυρίως μέσω της απώλειας συμμετοχής τους στην αγορά εξισορρόπησης, η οποία μέχρι πρόσφατα αποτελούσε βασική πηγή οικονομικής στήριξης.
Παράλληλα, η αποθήκευση αναλαμβάνει ρόλο-κλειδί στην κάλυψη της απογευματινής ανόδου της ζήτησης, περιορίζοντας τις ώρες λειτουργίας των θερμικών σταθμών. Σε σενάρια υψηλής διείσδυσης αποθήκευσης, τα περιθώρια κέρδους των μονάδων φυσικού αερίου μειώνονται σε επίπεδα που δεν επαρκούν για τη μακροχρόνια λειτουργία τους χωρίς πρόσθετη στήριξη.
Η επιστροφή του Μηχανισμού Αποζημίωσης Ισχύος
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η μελέτη επαναφέρει στο προσκήνιο τον Μηχανισμό Αποζημίωσης Ισχύος (CRM). Ο μηχανισμός αυτός δεν αποζημιώνει την παραγόμενη ενέργεια, αλλά τη διαθεσιμότητα ισχύος. Με άλλα λόγια, οι μονάδες αμείβονται επειδή παραμένουν διαθέσιμες για το σύστημα, ακόμη και αν λειτουργούν λίγες ώρες τον χρόνο.
Η λογική του CRM προσομοιάζει σε ένα σχήμα συλλογικής ασφάλισης. Οι καταναλωτές επιβαρύνονται με ένα περιορισμένο κόστος, το οποίο όμως λειτουργεί ως “ανάχωμα” απέναντι σε ακραίες διακυμάνσεις τιμών και σε κινδύνους επάρκειας. Παράλληλα, μειώνονται τα κίνητρα για υπερβολικές προσφορές στην αγορά επόμενης ημέρας ή στην αγορά εξισορρόπησης, συμβάλλοντας στη συγκράτηση των τιμών.
Επάρκεια, ευελιξία και πολιτικές αποφάσεις
Η εφαρμογή ενός CRM θεωρείται κρίσιμη για τη διατήρηση μονάδων φυσικού αερίου ως εφεδρεία ασφαλείας, ιδιαίτερα σε περιόδους χαμηλής παραγωγής από ΑΠΕ. Η εμπειρία άλλων ευρωπαϊκών χωρών, όπως η Ιταλία, δείχνει ότι αντίστοιχοι μηχανισμοί μπορούν να ενισχύσουν την ασφάλεια εφοδιασμού χωρίς να υπονομεύουν τη λειτουργία της αγοράς.
Ωστόσο, η ενεργοποίησή του προϋποθέτει πολιτική απόφαση και τεκμηρίωση μέσω μελετών επάρκειας, με κεντρικό ρόλο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και του ΑΔΜΗΕ.
Η ζήτηση ως παράγοντας σταθερότητας
Η μελέτη Μπίσκα δεν περιορίζεται στην πλευρά της προσφοράς. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην ενίσχυση της ζήτησης, με δύο εργαλεία να ξεχωρίζουν: τα data centers και τα πορτοκαλί τιμολόγια.
Τα data centers, λόγω της σταθερής 24ωρης κατανάλωσής τους, λειτουργούν ως φορτίο βάσης για το σύστημα. Μπορούν να απορροφούν πλεονάζουσα παραγωγή σε ώρες χαμηλών τιμών, περιορίζοντας τις περικοπές ΑΠΕ και τα φαινόμενα συνεχόμενων μηδενικών τιμών στη χονδρεμπορική αγορά.
Αντίστοιχα, τα πορτοκαλί τιμολόγια εισάγουν τη δυναμική τιμολόγηση στην κατανάλωση. Με τιμές που μεταβάλλονται ανά 15λεπτο, δημιουργούν κίνητρα μεταφοράς φορτίου σε ώρες υψηλής παραγωγής από φωτοβολταϊκά, μειώνοντας τις αιχμές και την ανάγκη για απότομη ενεργοποίηση θερμικών μονάδων.
Ένα νέο ενεργειακό ισοζύγιο
Το βασικό συμπέρασμα της μελέτης είναι σαφές: η αποθήκευση ενέργειας μετατρέπει τις μονάδες φυσικού αερίου από βασικούς πυλώνες ευελιξίας σε εφεδρικές υποδομές. Για να διατηρηθεί η ισορροπία μεταξύ ασφάλειας εφοδιασμού, ανταγωνιστικών τιμών και υψηλής διείσδυσης ΑΠΕ, απαιτείται ένας συνδυασμός μηχανισμών ισχύος και ενεργής διαχείρισης της ζήτησης.
Η επόμενη πενταετία θα κρίνει αν το θεσμικό πλαίσιο θα προσαρμοστεί έγκαιρα σε αυτή τη μετάβαση ή αν το σύστημα θα βρεθεί αντιμέτωπο με νέους κινδύνους βιωσιμότητας.
