Κάθετος Διάδρομος στο επίκεντρο επαφών Ελλάδας–ΗΠΑ για την τροφοδοσία ΕΕ

Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου πραγματοποιεί στην Ουάσινγκτον κύκλο επαφών για την προώθηση της εμπορικής ανάπτυξης του Κάθετου Διαδρόμου και τη διαμόρφωση όρων λειτουργίας του έργου. Στο επίκεντρο των συζητήσεων με την αμερικανική κυβέρνηση, ευρωπαϊκούς θεσμούς και χώρες της διαδρομής βρίσκεται η επιτάχυνση μακροχρόνιων συμφωνιών μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου μέσω ελληνικών υποδομών προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο έως το 2027.

Στο πλαίσιο αυτό, ο υπουργός συμμετέχει σε συνάντηση στον Λευκό Οίκο με τους υπουργούς Ενέργειας και Εσωτερικών των ΗΠΑ και ομολόγους χωρών της διαδρομής, με αντικείμενο την επιτάχυνση των εμπορικών συμφωνιών και τη διαμόρφωση σταθερού συμβατικού πλαισίου για το LNG. Παράλληλα, σε διεθνή φόρουμ και επαφές με χρηματοδοτικούς οργανισμούς, μεταξύ των οποίων η DFC, προωθεί τη χρηματοδότηση νέων υποδομών LNG στην Ελλάδα και τη δέσμευση ποσοτήτων που θα στηρίξουν την εμπορική βιωσιμότητα του Διαδρόμου.

Η αμερικανική πλευρά αντιμετωπίζει τον Κάθετο Διάδρομο ως βασική διαδρομή διοχέτευσης LNG προς την ευρωπαϊκή ενδοχώρα, ενώ η ελληνική κυβέρνηση και οι εμπλεκόμενοι όμιλοι επιδιώκουν σταθερότητα συμβολαίων και επενδυτική ορατότητα σε όλο το μήκος της διαδρομής από τον Νότο προς τον Βορρά. Οι συναντήσεις στον Λευκό Οίκο καταγράφονται ως ένδειξη πολιτικής στήριξης των ΗΠΑ προς το εγχείρημα.

Η Ελλάδα ως βασική πύλη εφοδιασμού

Στο πλαίσιο του Κάθετου Διαδρόμου, η Ελλάδα λειτουργεί ως κύριο σημείο εισόδου LNG για αγορές της Νοτιοανατολικής, Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Τα φορτία που εκφορτώνονται σε ελληνικούς τερματικούς σταθμούς διοχετεύονται μέσω διασυνδεδεμένων αγωγών προς Βουλγαρία, Ρουμανία, Ουγγαρία, Σλοβακία, Μολδαβία και Ουκρανία. Η εμπορική δυναμική του σχήματος επιβεβαιώθηκε πρόσφατα με τη δημοπρασία για τη διαδρομή Ελλάδα–Ουκρανία («Route 1»), όπου δεσμεύθηκε σχεδόν το σύνολο της διαθέσιμης χωρητικότητας.

Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει την πραγματική ζήτηση για εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού στις χώρες της περιοχής και ενισχύει τον ρόλο της Ελλάδας ως κόμβου διαμετακόμισης. Το 2024 οι εισαγωγές φυσικού αερίου στη χώρα ανήλθαν σε περίπου 17 δισ. κυβικά μέτρα, με την πλειονότητα να επανεξάγεται προς γειτονικές αγορές, γεγονός που δείχνει τη μετατόπιση από καθαρό εισαγωγέα σε διαμετακομιστή.

Σύνδεση με τον ευρωπαϊκό στόχο απεξάρτησης

Οι επαφές στις ΗΠΑ συνδέονται άμεσα με τον ευρωπαϊκό στόχο τερματισμού της χρήσης ρωσικού αερίου έως το 2027. Ο Κάθετος Διάδρομος καλείται να καλύψει σημαντικό μέρος του ελλείμματος εφοδιασμού που δημιουργείται στη Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη. Σήμερα, περίπου το μισό από το ενεργειακό κενό που εκτιμάται για την περιοχή έως το 2030 εξακολουθεί να καλύπτεται άμεσα ή έμμεσα από ρωσικές ροές.

Η μεταφορά LNG μέσω ελληνικών υποδομών προς βόρειες αγορές αντιμετωπίζεται ως πρακτική λύση για τη διαφοροποίηση των πηγών και τη μείωση της γεωπολιτικής εξάρτησης. Η ιδιαίτερη σημασία της διαδρομής προς την Ουκρανία προσδίδει επιπλέον διάσταση στις συνομιλίες, καθώς αφορά άμεσα την ενεργειακή επάρκεια μιας χώρας σε συνθήκες πολέμου.

Ρυθμιστικές και εμπορικές εκκρεμότητες

Παρά τη ζήτηση που καταγράφεται, η πλήρης εμπορική λειτουργία του Κάθετου Διαδρόμου παραμένει συνδεδεμένη με ρυθμιστικά ζητήματα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επισημάνει ότι τα υφιστάμενα προϊόντα δέσμευσης δυναμικότητας κατά μήκος της διαδρομής δεν ευθυγραμμίζονται πλήρως με το ισχύον πλαίσιο ανταγωνισμού και κατανομής χωρητικότητας. Οι εξαιρέσεις που έχουν δοθεί μέχρι σήμερα έχουν προσωρινό χαρακτήρα.

Επιπλέον, η αγορά ζητά προϊόντα μεγαλύτερης διάρκειας και σταθερότερες συμβάσεις μεταφοράς, καθώς τα βραχυχρόνια σχήματα δυσκολεύουν τον προγραμματισμό φορτίων LNG και την εξασφάλιση χρηματοδότησης υποδομών. Στις επαφές με την αμερικανική πλευρά τίθεται η ανάγκη για μακροχρόνιες δεσμεύσεις, ακόμη και δεκαετιών, που θα στηρίξουν την οικονομική βιωσιμότητα του διαδρόμου.

Ανταγωνισμός διαδρομών και κόστος

Ένα ακόμη θέμα που απασχολεί τις συνομιλίες είναι ο ανταγωνισμός από άλλες ευρωπαϊκές οδούς μεταφοράς, κυρίως από τη διαδρομή μέσω Πολωνίας, η οποία προσφέρει χαμηλότερες ταρίφες μεταφοράς. Το υψηλότερο κόστος μεταφοράς μέσω της νοτιοανατολικής διαδρομής επηρεάζει την εμπορική ελκυστικότητα, ιδίως σε αγορές με περιορισμένη αγοραστική δυνατότητα.

Η ελληνική πλευρά επιδιώκει την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας μέσω συντονισμού διαχειριστών και προσαρμογής των προϊόντων μεταφοράς, ώστε η νότια διαδρομή να παραμείνει βιώσιμη σε μακροπρόθεσμη βάση.

Συντονισμός πολλών χωρών και υποδομών

Το εγχείρημα του Κάθετου Διαδρόμου προϋποθέτει τον συντονισμό πέντε κρατών και ισάριθμων διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς. Η πολυπλοκότητα αυτή επηρεάζει τη λήψη αποφάσεων για τιμολόγηση, κατανομή χωρητικότητας και επενδύσεις αναβάθμισης. Οι επαφές στις ΗΠΑ στοχεύουν επίσης στην κινητοποίηση χρηματοδότησης για νέες υποδομές LNG και ενίσχυση αγωγών, που θεωρούνται απαραίτητες για την κάλυψη των μελλοντικών ροών.

Εν κατακλείδι, οι συζητήσεις στην Ουάσιγκτον καταγράφουν την πρόθεση διαμόρφωσης σταθερού πλαισίου για τον Κάθετο Διάδρομο, με την Ελλάδα στο κέντρο της νότιας διαδρομής εφοδιασμού της Ευρώπης. Η επιτυχία της πρόσφατης δημοπρασίας και η αμερικανική στήριξη ενισχύουν την προοπτική του έργου, ενώ οι ρυθμιστικές και εμπορικές εκκρεμότητες παραμένουν καθοριστικές για την πλήρη αξιοποίησή του.