Κάθετος Διάδρομος – Η ενεργειακή στρατηγική ΗΠΑ, ΕΕ και Ελλάδας

Ο Κάθετος Διάδρομος, ως συνδυασμός διασυνδεδεμένων υποδομών φυσικού αερίου και εμπορικών ρυθμίσεων που επιτρέπουν τη μεταφορά υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τους ελληνικούς τερματικούς σταθμούς προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη, έχει στόχο τη συγκρότηση σταθερής νότιας διαδρομής εφοδιασμού για αγορές που έως πρόσφατα τροφοδοτούνταν κυρίως από ρωσικές ροές, μέσω μακροχρόνιων συμβάσεων και συντονισμένης λειτουργίας αγωγών και σημείων εισόδου.

Η ενεργοποίηση του σχήματος βρέθηκε στο επίκεντρο των επαφών που πραγματοποίησε στην Ουάσιγκτον ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου με την αμερικανική διοίκηση, ευρωπαϊκούς θεσμούς και φορείς των χωρών της διαδρομής. Σύμφωνα με το πλαίσιο που παρουσιάστηκε, βασικός στόχος είναι η διαμόρφωση σταθερού συμβατικού περιβάλλοντος για τη διοχέτευση ποσοτήτων LNG προς την ευρωπαϊκή ενδοχώρα μέσω της ελληνικής διαδρομής, με πολυετείς δεσμεύσεις μεταφοράς και προμήθειας.

Στο ίδιο πολιτικό πλαίσιο εντάσσεται και η τοποθέτηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη από την Αλεξανδρούπολη, όπου χαρακτήρισε την περιοχή βασικό σημείο εισόδου και διανομής φυσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, συνδέοντας τις υποδομές LNG και ηλεκτροπαραγωγής με τον ρόλο της χώρας στον Κάθετο Διάδρομο.

Υποδομές Αλεξανδρούπολης και περιφερειακή λειτουργία

Η ελληνική στρατηγική εστιάζει στη συγκέντρωση και διασύνδεση υποδομών LNG με δίκτυα μεταφοράς προς βόρειες αγορές. Το FSRU Αλεξανδρούπολης, οι διασυνδεδεμένοι αγωγοί και οι επεκτάσεις μεταφορικής ικανότητας δημιουργούν ενιαίο σύστημα διαμετακόμισης που επιτρέπει τη διοχέτευση ποσοτήτων πέραν της εγχώριας κατανάλωσης.

Παράλληλα, ο νέος θερμοηλεκτρικός σταθμός φυσικού αερίου ισχύος 870 MW στην Αλεξανδρούπολη συνδέει την εισαγωγή LNG με την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και τις διασυνοριακές ροές. Η λειτουργική σύνδεση μονάδας και τερματικού σταθμού επιτρέπει την αξιοποίηση εισαγόμενου αερίου τόσο για την εγχώρια αγορά όσο και για εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου προς τη Βουλγαρία και την ευρύτερη περιοχή. Η συγκέντρωση αυτών των υποδομών διαμορφώνει περιφερειακό κόμβο φυσικού αερίου και ηλεκτροπαραγωγής που υποστηρίζει τη νότια διαδρομή μεταφοράς LNG προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Επαφές ΗΠΑ και ευρωπαϊκή ρύθμιση του Διαδρόμου

Οι επαφές Παπασταύρου στην Ουάσιγκτον εστίασαν στην εμπορική ενεργοποίηση του Διαδρόμου, δηλαδή στη δέσμευση ποσοτήτων LNG και στη διαμόρφωση μακροχρόνιων συμβάσεων μεταφοράς που θα επιτρέψουν τη σταθερή χρήση της ελληνικής διαδρομής. Η αμερικανική πλευρά αντιμετωπίζει τον Διάδρομο ως βασική οδό διοχέτευσης LNG προς αγορές της Νοτιοανατολικής και Ανατολικής Ευρώπης και επιδιώκει σταθερή ζήτηση μέσω πολυετών συμφωνιών.

Η πλήρης εμπορική λειτουργία του σχήματος παραμένει συνδεδεμένη με ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αποφάσεις. Στις 3 Μαρτίου αναμένεται συνεδρίαση του Gas Coordination Group της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (DG ENER) με συμμετοχή κρατών-μελών και διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς, με αντικείμενο την προσαρμογή των κανόνων δέσμευσης χωρητικότητας και ταριφών διασυνοριακής μεταφοράς φυσικού αερίου. Η συζήτηση αφορά τη δυνατότητα διάθεσης πολυετών προϊόντων χωρητικότητας κατά μήκος της νότιας διαδρομής και τη μείωση του κόστους διαμετακόμισης ώστε ο Κάθετος Διάδρομος να αποκτήσει μόνιμο εμπορικό πλαίσιο.

Η ελληνική και η αμερικανική πλευρά επιδιώκουν ευρωπαϊκές ρυθμιστικές προσαρμογές που θα επιτρέψουν σταθερή δέσμευση χωρητικότητας και επενδυτική προβλεψιμότητα για υποδομές LNG και αγωγούς. Η εξέλιξη της 3ης Μαρτίου θεωρείται κρίσιμη για τη μετάβαση του Διαδρόμου από προσωρινές εξαιρέσεις σε σταθερή ρυθμιστική βάση.

Ασφάλεια εφοδιασμού και περιφερειακή αγορά

Η λειτουργία του Κάθετου Διαδρόμου ενισχύει τη διαφοροποίηση πηγών για τις αγορές της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης και μειώνει την εξάρτηση από περιορισμένες οδούς προμήθειας. Η ύπαρξη εναλλακτικής νότιας διαδρομής LNG αυξάνει την ανθεκτικότητα του συστήματος και δημιουργεί δυνατότητες ευέλικτων διασυνοριακών ροών.

Για την Ελλάδα, η ενεργοποίηση του σχήματος εδραιώνει ρόλο διαμετακόμισης και συνδέει υποδομές φυσικού αερίου με ηλεκτροπαραγωγή και εξαγωγές ενέργειας. Η δυνατότητα σταθερών ροών LNG μέσω ελληνικών σημείων εισόδου επηρεάζει το ενεργειακό ισοζύγιο της χώρας και τη θέση της στην περιφερειακή αγορά.

Το κόστος ενέργειας και η εμπορική ελκυστικότητα της διαδρομής θα εξαρτηθούν από τις ευρωπαϊκές αποφάσεις για τα τέλη μεταφοράς και τα προϊόντα χωρητικότητας. Σε αυτό το πλαίσιο, οι επαφές στις ΗΠΑ, η επικείμενη ρυθμιστική συζήτηση της 3ης Μαρτίου και οι κυβερνητικές τοποθετήσεις για την Αλεξανδρούπολη συγκλίνουν στη διαμόρφωση σταθερού πλαισίου λειτουργίας για τον Κάθετο Διάδρομο, με την Ελλάδα στο κέντρο της νότιας ενεργειακής διαδρομής προς την Ευρώπη.