Οικονομική ασφυξία για τους μικρομεσαίους επενδυτές φωτοβολταϊκών

Σε συνθήκες έντονης οικονομικής πίεσης βρίσκονται οι μικρομεσαίοι παραγωγοί φωτοβολταϊκών στην Ελλάδα, καθώς οι συνεχείς περικοπές παραγωγής, οι μηδενικές και αρνητικές τιμές στη χονδρεμπορική αγορά και η έλλειψη επαρκών μηχανισμών προστασίας περιορίζουν δραστικά τα έσοδά τους.

Η κρίση δεν αφορά πλέον μόνο τη μείωση της κερδοφορίας. Για σημαντικό μέρος των επενδυτών, τίθεται ζήτημα βιωσιμότητας των έργων, καθώς τα έσοδα δεν επαρκούν για την κάλυψη λειτουργικών εξόδων και την εξυπηρέτηση τραπεζικών δανείων. Η εικόνα αυτή προκαλεί ανησυχία για τη δημιουργία νέας γενιάς μη εξυπηρετούμενων δανείων στον κλάδο των ΑΠΕ, ο οποίος μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν σχετικά ασφαλής επενδυτική κατηγορία.

 Περικοπές παραγωγής και αρνητικές τιμές πιέζουν τα έσοδα

Η ταχεία αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος φωτοβολταϊκών, σε συνδυασμό με τη στάσιμη ζήτηση και την καθυστέρηση κρίσιμων υποδομών αποθήκευσης, έχει οδηγήσει σε συχνότερες περικοπές παραγωγής. Τις ώρες υψηλής ηλιοφάνειας, το ηλεκτρικό σύστημα αδυνατεί να απορροφήσει το σύνολο της παραγόμενης ενέργειας, με αποτέλεσμα μέρος της παραγωγής να απορρίπτεται.

Παράλληλα, η αύξηση των ωρών με μηδενικές ή αρνητικές τιμές στη χονδρεμπορική αγορά επιδεινώνει περαιτέρω την κατάσταση. Για τους παραγωγούς, αυτό σημαίνει ότι η ενέργεια που παράγεται είτε δεν αποζημιώνεται επαρκώς είτε δεν αποζημιώνεται καθόλου σε συγκεκριμένες περιόδους. Το πρόβλημα είναι εντονότερο για τα παλαιότερα έργα, τα οποία υλοποιήθηκαν με υψηλότερο κόστος εξοπλισμού και χρηματοδότησης.

Η συρρίκνωση των εσόδων, που σε ορισμένες περιπτώσεις εκτιμάται σε πολύ υψηλά επίπεδα, ανατρέπει τα επιχειρηματικά σχέδια πάνω στα οποία βασίστηκαν οι επενδύσεις. Πολλά έργα είχαν σχεδιαστεί με δεδομένη μια πιο προβλέψιμη ροή εσόδων, η οποία πλέον δεν υφίσταται.

 Κίνδυνος για τα δάνεια και τη βιωσιμότητα των έργων

Η μεγαλύτερη πίεση εντοπίζεται στους μικρομεσαίους επενδυτές που χρηματοδότησαν τα φωτοβολταϊκά τους πάρκα με τραπεζικό δανεισμό. Όταν οι περικοπές παραγωγής και οι χαμηλές τιμές μειώνουν σταθερά τις εισπράξεις, η εξυπηρέτηση των δανειακών υποχρεώσεων γίνεται δυσχερής.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ταμειακό. Αφορά τη συνολική βιωσιμότητα των έργων και τη δυνατότητα των επενδυτών να παραμείνουν στην αγορά. Εάν η κατάσταση παραταθεί, αρκετοί μικροί παραγωγοί ενδέχεται να οδηγηθούν σε αναγκαστική πώληση των πάρκων τους, συχνά σε αποτιμήσεις χαμηλότερες από την πραγματική αξία της επένδυσης.

Έτσι, η κρίση των εσόδων μπορεί να επιταχύνει τη συγκέντρωση της αγοράς σε λιγότερους και μεγαλύτερους ομίλους, οι οποίοι διαθέτουν ισχυρότερη κεφαλαιακή βάση, μεγαλύτερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και εργαλεία διαχείρισης κινδύνου.

 Καταγγελίες για στρεβλώσεις στην αγορά

Οι επαγγελματικοί φορείς των παραγωγών κάνουν λόγο για στρεβλώσεις που πλήττουν δυσανάλογα τους μικρομεσαίους επενδυτές. Υποστηρίζουν ότι οι μεγάλοι προμηθευτές μπορούν να επωφελούνται από τις πολύ χαμηλές ή αρνητικές τιμές στη χονδρική αγορά, χωρίς το όφελος αυτό να μεταφέρεται ανάλογα στους τελικούς καταναλωτές ή στους παραγωγούς.

Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται η απόκλιση ανάμεσα στην τιμή με την οποία αποζημιώνεται η παραγωγή των φωτοβολταϊκών και στις τιμές λιανικής που καταβάλλουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Οι μικρομεσαίοι παραγωγοί θεωρούν ότι το σημερινό μοντέλο αγοράς μεταφέρει το κόστος της ανισορροπίας κυρίως στην πλευρά της παραγωγής, ενώ οι ισχυρότεροι παίκτες έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα να προστατεύουν τα έσοδά τους.

Οι καταγγελίες εστιάζουν επίσης στο γεγονός ότι η ανάπτυξη νέων έργων ΑΠΕ προχώρησε ταχύτερα από την ανάπτυξη των αναγκαίων υποδομών αποθήκευσης και δικτύου. Το αποτέλεσμα είναι η παραγωγή πράσινης ενέργειας να αυξάνεται, αλλά το σύστημα να μην μπορεί να την αξιοποιήσει πλήρως.

 Αίτημα για φορολόγηση υπερκερδών και μέτρα στήριξης

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι φορείς των μικρομεσαίων παραγωγών ζητούν παρεμβάσεις στήριξης. Μεταξύ των αιτημάτων που τίθενται είναι η έκτακτη φορολόγηση των υπερκερδών των προμηθευτών ενέργειας και η αξιοποίηση των εσόδων για τη στήριξη των παραγωγών που πλήττονται από τις περικοπές και τις αρνητικές τιμές.

Το αίτημα αυτό βασίζεται στην εκτίμηση ότι η σημερινή λειτουργία της αγοράς δημιουργεί άνιση κατανομή οφέλους και κόστους. Από τη μία πλευρά, οι παραγωγοί βλέπουν τα έσοδά τους να μειώνονται. Από την άλλη, οι προμηθευτές μπορούν να αγοράζουν ενέργεια σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές και να τη διαθέτουν στη λιανική σε επίπεδα που δεν αντανακλούν πλήρως τη μείωση της χονδρικής.

Παράλληλα, προτείνονται μηχανισμοί προσωρινής οικονομικής ενίσχυσης, ώστε να αποφευχθεί η κατάρρευση βιώσιμων έργων λόγω συγκυριακών αλλά παρατεταμένων συνθηκών αγοράς.

 Νομικές προσφυγές για αποζημιώσεις

Η ένταση της κρίσης οδηγεί τους παραγωγούς και σε νομικές κινήσεις. Προαναγγέλλονται προσφυγές κατά του Δημοσίου, αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με στόχο τη διεκδίκηση αποζημιώσεων για την απώλεια εισοδήματος που προκαλούν οι περικοπές παραγωγής και οι αρνητικές τιμές.

Η νομική επιχειρηματολογία αναμένεται να στηριχθεί στην ανατροπή των όρων βάσει των οποίων πραγματοποιήθηκαν οι επενδύσεις, στην άνιση μεταχείριση των μικρομεσαίων παραγωγών και στην αδυναμία του ενεργειακού σχεδιασμού να εξασφαλίσει συνθήκες ομαλής λειτουργίας της αγοράς.

Οι παραγωγοί υποστηρίζουν ότι επένδυσαν σε ένα πλαίσιο που προέβλεπε προβλεψιμότητα εσόδων και δυνατότητα εξυπηρέτησης δανειακών υποχρεώσεων. Η παγίωση των περικοπών και των μηδενικών ή αρνητικών τιμών αλλάζει ουσιαστικά αυτή τη βάση, δημιουργώντας οικονομικές απώλειες που θεωρούν ότι πρέπει να αποκατασταθούν.

 Η αποθήκευση ως βασική λύση

Η εγκατάσταση μπαταριών αποθήκευσης θεωρείται μία από τις πιο κρίσιμες δομικές λύσεις για την εξομάλυνση της αγοράς. Η αποθήκευση μπορεί να απορροφά την πλεονάζουσα ενέργεια τις ώρες υψηλής παραγωγής και να τη διαθέτει στο σύστημα όταν η ζήτηση είναι μεγαλύτερη.

Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να περιοριστούν οι περικοπές, να μειωθούν οι ώρες μηδενικών και αρνητικών τιμών και να βελτιωθεί η οικονομική απόδοση των φωτοβολταϊκών έργων. Για τους μικρομεσαίους παραγωγούς, η πρόσβαση σε συστήματα αποθήκευσης είναι κρίσιμη, καθώς χωρίς αυτά παραμένουν πλήρως εκτεθειμένοι στις διακυμάνσεις της αγοράς.

Ωστόσο, το κόστος των μπαταριών παραμένει υψηλό. Για τον λόγο αυτόν, προτείνεται η οριζόντια ή στοχευμένη ενίσχυση της εγκατάστασης συστημάτων αποθήκευσης σε μικρά και μεσαία φωτοβολταϊκά έργα, ώστε να μη μετατραπεί η αποθήκευση σε προνόμιο μόνο των μεγάλων ενεργειακών ομίλων.

 Παράταση συμβάσεων και αποφυγή υπερσυγκέντρωσης

Εκτός από τις μπαταρίες, προτείνεται και η παράταση των συμβάσεων λειτουργικής ενίσχυσης ως μέτρο αποκατάστασης της οικονομικής ισορροπίας. Η παράταση θα μπορούσε να δώσει στους παραγωγούς περισσότερο χρόνο για την ανάκτηση της επένδυσής τους, ειδικά σε περιπτώσεις όπου οι απώλειες εσόδων οφείλονται σε παράγοντες εκτός του ελέγχου τους.

Η παρέμβαση αυτή θεωρείται από τους μικρομεσαίους επενδυτές απαραίτητη για να αποφευχθεί μια βίαιη αναδιάρθρωση της αγοράς. Χωρίς μέτρα στήριξης, οι οικονομικά ασθενέστεροι παραγωγοί θα πιεστούν να αποχωρήσουν, ενώ τα έργα τους θα καταλήξουν σε μεγαλύτερα χαρτοφυλάκια.

Μια τέτοια εξέλιξη θα περιόριζε τη διασπορά της παραγωγής ΑΠΕ και θα ενίσχυε τη συγκέντρωση της αγοράς σε λίγους ισχυρούς ομίλους. Αυτό θα αναιρούσε σε μεγάλο βαθμό τον αποκεντρωμένο χαρακτήρα της ενεργειακής μετάβασης, στον οποίο συμμετείχαν χιλιάδες μικροί και μεσαίοι επενδυτές.

 Κρίσιμο σταυροδρόμι για την αγορά φωτοβολταϊκών

Η κρίση των μικρομεσαίων παραγωγών φωτοβολταϊκών αναδεικνύει τα όρια του σημερινού μοντέλου ανάπτυξης των ΑΠΕ. Η αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος δεν αρκεί, εάν δεν συνοδεύεται από επαρκή δίκτυα, αποθήκευση, ευέλικτη ζήτηση και μηχανισμούς που διασφαλίζουν την οικονομική βιωσιμότητα των έργων.

Η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στην προσθήκη νέων μονάδων παραγωγής. Χρειάζεται συνολικό σχεδιασμό, ώστε η παραγόμενη ενέργεια να απορροφάται αποτελεσματικά και οι επενδυτές να λειτουργούν σε περιβάλλον προβλεψιμότητας.

Για τους μικρομεσαίους παραγωγούς, το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό. Η διαχείριση των περικοπών, η ρύθμιση των αρνητικών τιμών, η πρόσβαση σε αποθήκευση και η ύπαρξη δίκαιων μηχανισμών στήριξης θα κρίνουν αν ο κλάδος θα παραμείνει πολυδιάστατος ή αν θα οδηγηθεί σε ταχεία συγκέντρωση.

Η πρόκληση για την Πολιτεία και την αγορά είναι να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο που θα επιτρέπει την περαιτέρω ανάπτυξη των ΑΠΕ, χωρίς να μεταφέρει δυσανάλογο βάρος στους μικρομεσαίους επενδυτές που συνέβαλαν ουσιαστικά στην επέκταση των φωτοβολταϊκών στη χώρα.