Φωτοβολταϊκά: Στην Κομισιόν τα μέτρα στήριξης για τους μικρομεσαίους παραγωγούς

Την έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναμένει η ελληνική κυβέρνηση για το πακέτο μέτρων στήριξης των μικρομεσαίων παραγωγών φωτοβολταϊκών, οι οποίοι βρίσκονται αντιμέτωποι με έντονη οικονομική πίεση λόγω των μηδενικών τιμών στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Το πρόβλημα έχει οξυνθεί εξαιτίας της μεγάλης διείσδυσης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, κυρίως των φωτοβολταϊκών, οι οποίες τις ώρες υψηλής ηλιοφάνειας οδηγούν σε υπερπροσφορά ενέργειας. Όταν η παραγωγή υπερβαίνει τη ζήτηση και τις δυνατότητες απορρόφησης του συστήματος, οι τιμές στη χονδρεμπορική αγορά μηδενίζονται, με άμεση επίπτωση στα έσοδα των παραγωγών.

Η παρέμβαση που έχει αποσταλεί στις Βρυξέλλες στοχεύει στη στήριξη κυρίως των μικρομεσαίων παραγωγών και των αγροτικών φωτοβολταϊκών, οι οποίοι δεν διαθέτουν την οικονομική αντοχή μεγαλύτερων χαρτοφυλακίων. Η απάντηση της Κομισιόν θα κρίνει τόσο το εύρος των μέτρων όσο και τον χρόνο εφαρμογής τους.

Αποζημίωση και στις μηδενικές τιμές

Το πρώτο βασικό μέτρο αφορά την αποζημίωση των παραγωγών ακόμη και σε περιόδους μηδενικών τιμών. Με το σημερινό καθεστώς, οι παραγωγοί που διαθέτουν συμβάσεις λειτουργικής ενίσχυσης δεν αποζημιώνονται όταν η τιμή στη χονδρεμπορική αγορά παραμένει μηδενική για δύο ή περισσότερες συνεχόμενες ώρες.

Η ρύθμιση αυτή έχει πλέον σημαντικές επιπτώσεις, καθώς οι μηδενικές τιμές δεν αποτελούν μεμονωμένο φαινόμενο. Εμφανίζονται όλο και συχνότερα τις μεσημβρινές ώρες, όταν η παραγωγή από φωτοβολταϊκά κορυφώνεται. Σε τέτοιες περιόδους, οι παραγωγοί μπορεί να εγχέουν ενέργεια στο σύστημα χωρίς να λαμβάνουν την αναμενόμενη αποζημίωση, με αποτέλεσμα να μειώνεται δραστικά το εισόδημά τους.

Η προτεινόμενη παρέμβαση επιχειρεί να αποκαταστήσει ένα μέρος αυτής της απώλειας, ώστε τα έργα να διατηρήσουν στοιχειώδη οικονομική βιωσιμότητα. Το μέτρο θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμο για μικρές και μεσαίες μονάδες, οι οποίες έχουν δανειακές υποχρεώσεις και περιορισμένα περιθώρια απορρόφησης των απωλειών.

Πενταετής παράταση των συμβάσεων

Το δεύτερο κεντρικό μέτρο αφορά την πενταετή παράταση των υφιστάμενων συμβάσεων λειτουργικής ενίσχυσης. Η λογική της πρότασης είναι να δοθεί περισσότερος χρόνος στους παραγωγούς για την ανάκτηση της επένδυσής τους, δεδομένου ότι οι τρέχουσες συνθήκες της αγοράς έχουν ανατρέψει τις αρχικές προβλέψεις εσόδων.

Η παράταση των συμβάσεων μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός εξομάλυνσης. Αντί να δοθεί άμεση και πλήρης αποζημίωση για όλες τις απώλειες, η στήριξη κατανέμεται σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα, μειώνοντας την πίεση στο σύστημα χρηματοδότησης.

Για τους παραγωγούς, η παράταση παρέχει μεγαλύτερη ορατότητα και βελτιώνει τη δυνατότητα εξυπηρέτησης δανείων. Για την αγορά, μπορεί να περιορίσει τον κίνδυνο μαζικής οικονομικής δυσχέρειας σε έναν κλάδο που συνέβαλε ουσιαστικά στην ανάπτυξη των ΑΠΕ στη χώρα.

Σενάριο προσωρινής αύξησης της τιμής αναφοράς

Πέρα από τα δύο βασικά μέτρα, εξετάζεται και ένα συμπληρωματικό σενάριο προσωρινής αύξησης της τιμής αναφοράς. Η αύξηση αυτή θα είχε εμπροσθοβαρή χαρακτήρα, δηλαδή θα λειτουργούσε ως άμεση ενίσχυση ρευστότητας για τους παραγωγούς.

Ωστόσο, το σενάριο αυτό συνδέεται με έναν δεσμευτικό μηχανισμό επιστροφής. Με άλλα λόγια, τα επιπλέον ποσά που θα καταβληθούν σήμερα θα πρέπει να επιστραφούν ή να συμψηφιστούν σε μεταγενέστερο χρόνο, ανάλογα με τις συνθήκες της αγοράς.

Η προσέγγιση αυτή επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη άμεσης στήριξης και στην αποφυγή μόνιμης δημοσιονομικής ή καταναλωτικής επιβάρυνσης. Πρόκειται ουσιαστικά για έναν μηχανισμό προσωρινής ενίσχυσης ρευστότητας, όχι για μόνιμη αύξηση αποζημίωσης.

Η οικονομική πίεση στους παραγωγούς

Οι μηδενικές τιμές έχουν αλλάξει τα οικονομικά δεδομένα για τα φωτοβολταϊκά. Οι παραγωγοί που είχαν σχεδιάσει τις επενδύσεις τους με βάση πιο σταθερές προβλέψεις εσόδων βρίσκονται πλέον αντιμέτωποι με πολύ μεγαλύτερη αβεβαιότητα.

Το πρόβλημα είναι πιο έντονο για μικρομεσαίους επενδυτές και αγρότες με φωτοβολταϊκά, καθώς δεν διαθέτουν διαφοροποιημένο χαρτοφυλάκιο ή άλλες δραστηριότητες που θα μπορούσαν να αντισταθμίσουν τις απώλειες. Σε αρκετές περιπτώσεις, η μείωση των εσόδων δημιουργεί δυσκολίες στην κάλυψη λειτουργικών εξόδων και δανειακών υποχρεώσεων.

Η κατάσταση αναδεικνύει μια βασική πρόκληση της ενεργειακής μετάβασης: η μεγάλη διείσδυση των ΑΠΕ μειώνει το κόστος παραγωγής σε επίπεδο συστήματος, αλλά χωρίς αποθήκευση, ευέλικτη ζήτηση και κατάλληλους μηχανισμούς αγοράς μπορεί να πλήξει τη βιωσιμότητα των ίδιων των παραγωγών.

Χωρίς επιβάρυνση των καταναλωτών

Κεντρική επιδίωξη της κυβέρνησης είναι τα μέτρα να εφαρμοστούν χωρίς να μετακυλιστεί το κόστος στους τελικούς καταναλωτές μέσω των λογαριασμών ρεύματος. Για τον λόγο αυτόν δεν προκρίνεται η αύξηση του ΕΤΜΕΑΡ, καθώς μια τέτοια επιλογή θα επιβάρυνε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Το οικονομικό βάρος των αποζημιώσεων αναμένεται να περάσει αρχικά στον ΔΑΠΕΕΠ, γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει πίεση στον ειδικό λογαριασμό ΑΠΕ. Για την κάλυψη πιθανών ελλειμμάτων εξετάζεται η λύση της κρατικής επιχορήγησης μέσω του προϋπολογισμού.

Η επιλογή αυτή έχει πολιτική και οικονομική σημασία. Από τη μία πλευρά, επιδιώκεται η στήριξη ενός κλάδου που αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα ρευστότητας. Από την άλλη, επιχειρείται να αποφευχθεί νέα επιβάρυνση στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, σε μια περίοδο που το ενεργειακό κόστος παραμένει ευαίσθητο ζήτημα για την οικονομία.

Η σημασία της απόφασης των Βρυξελλών

Η τελική στάση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα είναι καθοριστική. Οι ελληνικές προτάσεις πρέπει να κριθούν συμβατές με το ευρωπαϊκό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων και με τους κανόνες λειτουργίας της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

Η κυβέρνηση θεωρεί ότι αντίστοιχες παρεμβάσεις ή μηχανισμοί εξετάζονται και σε άλλες ευρωπαϊκές αγορές που αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα λόγω υπερπροσφοράς πράσινης ενέργειας. Το γεγονός αυτό ενισχύει την προσδοκία ότι μπορεί να υπάρξει θετική ανταπόκριση.

Ωστόσο, το τελικό σχήμα θα εξαρτηθεί από τους όρους που θα θέσει η Κομισιόν. Είναι πιθανό να ζητηθούν περιορισμοί, προσαρμογές ή μηχανισμοί ανάκτησης, ώστε τα μέτρα να μην αλλοιώνουν τη λειτουργία της αγοράς και να μην οδηγούν σε υπέρμετρη ενίσχυση.

Κρίσιμη παρέμβαση για τη βιωσιμότητα των μικρομεσαίων ΑΠΕ

Τα μέτρα που έχουν σταλεί στην Κομισιόν αποτελούν προσπάθεια άμεσης αντιμετώπισης μιας κρίσης που πλήττει κυρίως τη μικρομεσαία βάση των φωτοβολταϊκών. Η οικονομική πίεση δεν αναιρεί τη σημασία των ΑΠΕ για την ενεργειακή μετάβαση, αλλά δείχνει ότι η ταχεία ανάπτυξη της πράσινης παραγωγής χρειάζεται παράλληλες προσαρμογές στο θεσμικό και οικονομικό πλαίσιο.

Η αποζημίωση στις μηδενικές τιμές, η πενταετής παράταση των συμβάσεων και η πιθανή προσωρινή αύξηση της τιμής αναφοράς με μηχανισμό επιστροφής συνθέτουν ένα πακέτο που στοχεύει στη σταθεροποίηση του κλάδου χωρίς άμεση επιβάρυνση των καταναλωτών.

Η οριστική απόφαση των Βρυξελλών θα κρίνει αν οι παρεμβάσεις μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα και με ποια μορφή. Για τους μικρομεσαίους παραγωγούς, το ζήτημα είναι πλέον επείγον. Για την αγορά ενέργειας, η υπόθεση αποτελεί δοκιμασία για το πώς μπορεί να συνδυαστεί η αυξανόμενη συμμετοχή των ΑΠΕ με τη βιωσιμότητα των επενδύσεων που στηρίζουν την πράσινη μετάβαση.