Αυτοκατανάλωση: Μόλις 37.500 εγκαταστάσεις έναντι στόχου 250.000 – Τι αλλάζει με το νέο net billing

Με σημαντική καθυστέρηση σε σχέση με τους εθνικούς στόχους και άλλες ευρωπαϊκές αγορές αναπτύσσεται η αυτοκατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα. Περίπου 37.500 συστήματα λειτουργούν σήμερα στη χώρα, έναντι στόχου 250.000 εγκαταστάσεων, ενώ σύμφωνα με τον Σύνδεσμο Εταιριών Φωτοβολταϊκών (ΣΕΦ), με τους σημερινούς ρυθμούς θα απαιτηθούν περίπου 25 χρόνια για να επιτευχθεί ο συγκεκριμένος στόχος.

Η αγορά αναμένει πλέον τη νέα υπουργική απόφαση για το net billing, έπειτα από περίπου ενάμιση χρόνο περιορισμένης δραστηριότητας, με τον κλάδο να εκτιμά ότι το νέο πλαίσιο μπορεί να αντιμετωπίσει μέρος των προβλημάτων που καθυστερούν τις επενδύσεις. Παραμένουν, ωστόσο, σημαντικές εκκρεμότητες που αφορούν την αυτοκατανάλωση στις πολυκατοικίες, την αποθήκευση ενέργειας, τον ενεργειακό διαμοιρασμό, τα φωτοβολταϊκά μπαλκονιού και την πλήρη λειτουργία της ενιαίας ψηφιακής πλατφόρμας αιτήσεων.

Στις 37.500 εγκαταστάσεις η Ελλάδα

Η απόσταση από τον στόχο των 250.000 συστημάτων είναι μεγάλη, ενώ η σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές αγορές αποτυπώνει τη διαφορά στον ρυθμό ανάπτυξης της αυτοκατανάλωσης.

Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες λειτουργούν ήδη από 200.000 έως 500.000 συστήματα, καθώς η αυτοπαραγωγή έχει αναπτυχθεί ταχύτερα μέσα από απλούστερες διαδικασίες και ευρύτερη πρόσβαση νοικοκυριών και επιχειρήσεων σε αποκεντρωμένα συστήματα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.

Στην Ελλάδα, αντίθετα, η μετάβαση από το net metering στο net billing συνοδεύτηκε από θεσμικές και λειτουργικές εκκρεμότητες, οι οποίες περιόρισαν την ανάπτυξη νέων έργων.

Σύμφωνα με τον ΣΕΦ, η αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων είναι απαραίτητη προκειμένου να αυξηθεί σημαντικά ο αριθμός των εγκαταστάσεων τα επόμενα χρόνια.

Τι αλλάζει με το net billing

Η νέα υπουργική απόφαση αναμένεται να αποσαφηνίσει το πλαίσιο εφαρμογής του net billing, το οποίο αποτελεί πλέον το βασικό μοντέλο αυτοκατανάλωσης μετά την ολοκλήρωση του προηγούμενου καθεστώτος net metering για τις περισσότερες κατηγορίες καταναλωτών.

Η βασική διαφορά μεταξύ των δύο συστημάτων αφορά τον τρόπο συμψηφισμού της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας.

Στο net metering, ο συμψηφισμός γινόταν μεταξύ των ποσοτήτων ενέργειας που παράγονταν και καταναλώνονταν. Στο net billing, η ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από το φωτοβολταϊκό καταναλώνεται κατά προτεραιότητα από τον ίδιο τον αυτοπαραγωγό, ενώ η πλεονάζουσα παραγωγή που διοχετεύεται στο δίκτυο αποζημιώνεται οικονομικά.

Το μοντέλο αυτό αυξάνει τη σημασία του ταυτοχρονισμού μεταξύ παραγωγής και κατανάλωσης. Όσο μεγαλύτερο μέρος της παραγόμενης ενέργειας καταναλώνεται τη στιγμή που παράγεται, τόσο μεγαλύτερο είναι το οικονομικό όφελος για τον αυτοπαραγωγό.

Η αποθήκευση και η φόρτιση των μπαταριών από το δίκτυο

Η αποθήκευση ενέργειας αποκτά ιδιαίτερη σημασία στο νέο μοντέλο, καθώς επιτρέπει στον καταναλωτή να αποθηκεύει την πλεονάζουσα παραγωγή του φωτοβολταϊκού και να τη χρησιμοποιεί σε διαφορετικό χρόνο.

Στις θετικές αλλαγές του νέου πλαισίου περιλαμβάνεται η δυνατότητα εγκατάστασης αυτόνομων συστημάτων αποθήκευσης, πρόταση που είχε υποστηρίξει και ο ΣΕΦ.

Παραμένει, ωστόσο, η συζήτηση σχετικά με τη δυνατότητα φόρτισης των μπαταριών απευθείας από το ηλεκτρικό δίκτυο και όχι αποκλειστικά από το φωτοβολταϊκό σύστημα.

Ο ΣΕΦ υποστηρίζει ότι η δυνατότητα φόρτισης από το δίκτυο θα επέτρεπε σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις να αξιοποιήσουν αποτελεσματικότερα τα δυναμικά τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας. Οι καταναλωτές θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να φορτίζουν τις μπαταρίες τους σε ώρες χαμηλών τιμών και να χρησιμοποιούν την αποθηκευμένη ενέργεια όταν το κόστος ηλεκτρισμού είναι υψηλότερο.

Η δυνατότητα αυτή αποκτά μεγαλύτερη σημασία όσο αυξάνεται η διείσδυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και οι διακυμάνσεις των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας μέσα στην ημέρα.

Η ομοφωνία περιορίζει την αυτοκατανάλωση στις πολυκατοικίες

Ένα από τα βασικά θεσμικά ζητήματα αφορά την εγκατάσταση συστημάτων αυτοκατανάλωσης σε πολυκατοικίες και κτίρια με περισσότερους ιδιοκτήτες.

Με το ισχύον πλαίσιο απαιτείται, στις περισσότερες περιπτώσεις, η συναίνεση του 100% των συνιδιοκτητών. Η απαίτηση αυτή καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη την υλοποίηση μιας επένδυσης όταν ακόμη και ένας ιδιοκτήτης διαφωνεί.

Ο ΣΕΦ προτείνει τη μείωση του απαιτούμενου ποσοστού συναίνεσης στο 50%, ώστε να διευκολυνθεί η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε πολυκατοικίες και να αποκτήσουν πρόσβαση στην αυτοπαραγωγή περισσότεροι καταναλωτές που δεν διαθέτουν μονοκατοικία ή ανεξάρτητη στέγη.

Η πρόταση συνδέεται και με τις κατευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς τα κράτη-μέλη για τον περιορισμό ή, όπου είναι δυνατόν, την κατάργηση των απαιτήσεων ομόφωνης συναίνεσης σε επενδύσεις αυτοκατανάλωσης και ενεργειακής εξοικονόμησης.

Ούτε ένα έργο συλλογικής αυτοκατανάλωσης

Ιδιαίτερη σημασία έχει η περίπτωση της συλλογικής αυτοκατανάλωσης, για την οποία προβλέπεται ήδη χαμηλότερο όριο συναίνεσης, στο 50%.

Παρά τη συγκεκριμένη πρόβλεψη, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται ο ΣΕΦ, μέχρι σήμερα δεν έχει υλοποιηθεί ούτε ένα έργο συλλογικής αυτοκατανάλωσης στην Ελλάδα.

Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι η απαίτηση συναίνεσης δεν αποτελεί το μοναδικό πρόβλημα. Οι διαδικασίες εφαρμογής, οι τεχνικές απαιτήσεις και οι θεσμικές εκκρεμότητες εξακολουθούν να δυσχεραίνουν την ανάπτυξη ενός μοντέλου που θα μπορούσε να επιτρέψει σε περισσότερους κατοίκους πολυκατοικιών να συμμετέχουν από κοινού στην παραγωγή και κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας.

Φωτοβολταϊκά μπαλκονιού: Διαφωνίες για τις τεχνικές απαιτήσεις

Η νέα υπουργική απόφαση αναμένεται να ρυθμίσει και το πλαίσιο για τα μικρά φωτοβολταϊκά συστήματα τύπου plug-in, τα οποία είναι γνωστά ως φωτοβολταϊκά μπαλκονιού.

Τα συστήματα αυτά έχουν ήδη αναπτυχθεί σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, καθώς επιτρέπουν σε κατοίκους διαμερισμάτων να παράγουν μέρος της ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνουν χωρίς να απαιτείται η εγκατάσταση ενός συμβατικού φωτοβολταϊκού συστήματος στη στέγη.

Στην Ελλάδα εξετάζονται πρόσθετες τεχνικές απαιτήσεις, όπως η υποχρεωτική συμμετοχή εγκαταστάτη, οι παρεμβάσεις στον ηλεκτρικό πίνακα και η εγκατάσταση μηχανισμού που θα αποτρέπει την έγχυση πλεονάζουσας ηλεκτρικής ενέργειας στο δίκτυο.

Ο ΣΕΦ εκτιμά ότι οι απαιτήσεις αυτές αυξάνουν το κόστος και την πολυπλοκότητα της εγκατάστασης και προτείνει την υιοθέτηση απλούστερων διαδικασιών, αντίστοιχων με εκείνες που εφαρμόζονται σε χώρες όπως η Γερμανία.

Το ζήτημα θεωρείται σημαντικό για την ανάπτυξη της αυτοκατανάλωσης στα αστικά κέντρα, όπου μεγάλο μέρος του πληθυσμού κατοικεί σε πολυκατοικίες και δεν έχει πρόσβαση σε ανεξάρτητη στέγη.

Καθυστερεί η εφαρμογή του ενεργειακού διαμοιρασμού

Μία ακόμη θεσμική εκκρεμότητα αφορά τον ενεργειακό διαμοιρασμό, γνωστό διεθνώς ως energy sharing.

Η Ελλάδα δεν έχει ακόμη ολοκληρώσει την ενσωμάτωση του σχετικού ευρωπαϊκού πλαισίου, παρά την παρέλευση της προβλεπόμενης προθεσμίας.

Ο ενεργειακός διαμοιρασμός επιτρέπει σε έναν αυτοπαραγωγό να διαθέτει την πλεονάζουσα ηλεκτρική ενέργεια που παράγει σε άλλους καταναλωτές, με βάση συγκεκριμένους κανόνες και συμφωνημένη τιμή.

Η εφαρμογή του μοντέλου μπορεί να αυξήσει την αξιοποίηση της αποκεντρωμένης παραγωγής, επιτρέποντας σε καταναλωτές που δεν διαθέτουν κατάλληλο χώρο για εγκατάσταση φωτοβολταϊκού να συμμετέχουν έμμεσα στην παραγωγή καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας.

Παράλληλα, μπορεί να δημιουργήσει νέα μοντέλα συνεργασίας μεταξύ νοικοκυριών, επιχειρήσεων και ενεργειακών κοινοτήτων.

Σε εκκρεμότητα η πλήρης λειτουργία του one-stop shop

Σημαντική παραμένει και η καθυστέρηση στην πλήρη ενεργοποίηση της ενιαίας ψηφιακής πλατφόρμας για τις αιτήσεις έργων αυτοκατανάλωσης.

Το one-stop shop έχει θεσμοθετηθεί από το 2022 με στόχο οι ενδιαφερόμενοι να μπορούν να ολοκληρώνουν ηλεκτρονικά τις απαιτούμενες διαδικασίες για την εγκατάσταση και τη σύνδεση των συστημάτων τους.

Σύμφωνα με τον ΣΕΦ, η πλατφόρμα λειτούργησε πιλοτικά για περίπου τρεις μήνες το καλοκαίρι του 2025, χωρίς έκτοτε να έχει τεθεί σε πλήρη λειτουργία.

Η ολοκληρωμένη λειτουργία της θα μπορούσε να μειώσει τον χρόνο διεκπεραίωσης των αιτημάτων και να περιορίσει τις διοικητικές διαδικασίες που αντιμετωπίζουν σήμερα νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Οι παρεμβάσεις που ζητά ο ΣΕΦ

Η επικείμενη υπουργική απόφαση για το net billing αναμένεται να αντιμετωπίσει μέρος των εκκρεμοτήτων που έχουν περιορίσει την ανάπτυξη της αυτοκατανάλωσης. Σύμφωνα με τον ΣΕΦ, ωστόσο, απαιτούνται πρόσθετες αλλαγές για να αυξηθεί ουσιαστικά ο αριθμός των εγκαταστάσεων.

Μεταξύ των βασικών προτάσεων περιλαμβάνονται η μείωση του απαιτούμενου ποσοστού συναίνεσης στις πολυκατοικίες, η δυνατότητα φόρτισης των μπαταριών από το δίκτυο, η απλοποίηση των απαιτήσεων για τα φωτοβολταϊκά μπαλκονιού, η εφαρμογή του ενεργειακού διαμοιρασμού και η πλήρης λειτουργία της ενιαίας ψηφιακής πλατφόρμας.

Η αυτοκατανάλωση, μαζί με τα εμπορικά φωτοβολταϊκά έργα και την αποθήκευση ενέργειας, αποτελεί έναν από τους βασικούς τομείς στους οποίους αναμένεται να βασιστεί η ανάπτυξη της αγοράς φωτοβολταϊκών τα επόμενα χρόνια.

Με 37.500 εγκαταστάσεις σήμερα και στόχο τις 250.000, η επίτευξη των προβλέψεων απαιτεί σημαντικά υψηλότερο ρυθμό ανάπτυξης. Η εφαρμογή του νέου πλαισίου για το net billing και η αντιμετώπιση των θεσμικών εκκρεμοτήτων θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό πόσο γρήγορα νοικοκυριά και επιχειρήσεις θα μπορέσουν να αυξήσουν τη συμμετοχή τους στην αυτοπαραγωγή και την αυτοκατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας.