Υδρογόνο και βιομεθάνιο: Οι εκκρεμότητες που καθυστερούν τις επενδύσεις στην Ελλάδα

Η έλλειψη μηχανισμών οικονομικής στήριξης, οι καθυστερήσεις στην πιστοποίηση των ανανεώσιμων αερίων και το υψηλό κόστος παραγωγής παραμένουν τα βασικά εμπόδια για την ανάπτυξη του υδρογόνου και του βιομεθανίου στην Ελλάδα. Παρότι προωθούνται έργα όπως το North-1 της Hellenic Hydrogen στη Δυτική Μακεδονία και η μονάδα βιομεθανίου στη Φιλιππιάδα, η μετάβαση από τον σχεδιασμό στην υλοποίηση εξαρτάται από την αντιμετώπιση των θεσμικών και χρηματοδοτικών εκκρεμοτήτων.

Για τους επενδυτές, το ζητούμενο είναι να διαμορφωθούν συνθήκες που θα εξασφαλίζουν προβλέψιμο λειτουργικό κόστος και δυνατότητα διάθεσης των παραγόμενων καυσίμων σε ανταγωνιστικές τιμές. Χωρίς σαφές πλαίσιο ενισχύσεων και πιστοποίησης, η χρηματοδότηση των έργων παραμένει δύσκολη, ακόμη και όταν υπάρχει ενδιαφέρον από τη βιομηχανία για καύσιμα χαμηλότερου ανθρακικού αποτυπώματος.

Το κόστος παραγωγής και η ανάγκη κρατικής στήριξης

Η παραγωγή ανανεώσιμου υδρογόνου μέσω ηλεκτρόλυσης απαιτεί μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας, με αποτέλεσμα το κόστος να επηρεάζεται άμεσα από τις τιμές στη χονδρεμπορική αγορά και τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις. Το ισοδύναμο κόστος παραγωγής υδρογόνου (LCOH) παραμένει υψηλό σε σύγκριση με το συμβατικό φυσικό αέριο, δυσχεραίνοντας την εμπορική αξιοποίηση του καυσίμου.

Για τον περιορισμό του κόστους εξετάζονται λύσεις όπως τα πράσινα διμερή συμβόλαια προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας (PPAs) και η αξιοποίηση πλεονάζουσας ή περικοπτόμενης παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές. Η πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια με προβλέψιμη τιμή αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη βιωσιμότητα των επενδύσεων.

Παράλληλα, εκκρεμεί η διαμόρφωση μηχανισμών οικονομικής ενίσχυσης. Οι Συμβάσεις επί της Διαφοράς για τον Άνθρακα (Carbon Contracts for Difference, CCfDs) θα μπορούσαν να καλύψουν μέρος της διαφοράς μεταξύ του κόστους παραγωγής καθαρών καυσίμων και του κόστους των συμβατικών εναλλακτικών. Εναλλακτικά, μπορούν να εξεταστούν ενισχύσεις για την αρχική επένδυση (CAPEX).

Η απουσία σαφούς πλαισίου λειτουργικής ή κεφαλαιακής στήριξης αυξάνει το επενδυτικό ρίσκο και δυσκολεύει τη λήψη Τελικής Επενδυτικής Απόφασης (FID), ακόμη και για έργα που βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο ωρίμανσης.

Οι Εγγυήσεις Προέλευσης και το χαμένο εμπορικό έσοδο

Πρόσθετο εμπόδιο αποτελεί η καθυστέρηση στην πλήρη λειτουργία του εθνικού συστήματος Εγγυήσεων Προέλευσης (Guarantees of Origin, GOs) για το ανανεώσιμο υδρογόνο και το βιομεθάνιο. Η πιστοποίηση τεκμηριώνει την ανανεώσιμη προέλευση του καυσίμου και επιτρέπει στους παραγωγούς να διεκδικήσουν την πρόσθετη αξία που είναι διατεθειμένοι να καταβάλουν οι βιομηχανικοί καταναλωτές για τη μείωση των άμεσων εκπομπών τους.

Η υπεραξία αυτή, γνωστή ως green premium, μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέρος των εσόδων ενός έργου. Χωρίς ένα πλήρως λειτουργικό σύστημα πιστοποίησης, οι παραγωγοί δεν μπορούν να αξιοποιήσουν με τον ίδιο τρόπο την περιβαλλοντική αξία των καυσίμων τους, γεγονός που επιβαρύνει τα χρηματοδοτικά μοντέλα.

Οι Εγγυήσεις Προέλευσης μπορούν επίσης να υποστηρίξουν μηχανισμούς ισοζυγίου, όπως η εικονική υγροποίηση (virtual liquefaction) που προωθεί ο ΔΕΣΦΑ. Στο συγκεκριμένο μοντέλο, το βιομεθάνιο εγχέεται στο δίκτυο σε ένα σημείο και ο παραγωγός μπορεί να παραλάβει ισοδύναμη πιστοποιημένη ποσότητα bio-LNG σε άλλη εγκατάσταση, όπως η Ρεβυθούσα, χωρίς να απαιτείται η φυσική μεταφορά των ίδιων μορίων αερίου.

Το North-1 και οι προϋποθέσεις για την επενδυτική απόφαση

Το έργο North-1 στο Αμύνταιο, που αναπτύσσει η Hellenic Hydrogen, κοινοπραξία της ΔΕΗ και της Motor Oil, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες υπό ανάπτυξη επενδύσεις ανανεώσιμου υδρογόνου στην Ελλάδα. Στόχος είναι η τροφοδοσία βιομηχανικών κλάδων που δύσκολα μπορούν να εξηλεκτριστούν, όπως τα διυλιστήρια και η υαλουργία, καθώς και η αξιοποίηση του καυσίμου στις μεταφορές.

Το υδρογόνο μπορεί επίσης να συμβάλει στην αξιοποίηση πλεονάζουσας παραγωγής από ΑΠΕ και να καλύψει ανάγκες αποθήκευσης μεγαλύτερης διάρκειας, συμπληρώνοντας τις μπαταρίες που εξυπηρετούν κυρίως βραχυχρόνιες ανάγκες του ηλεκτρικού συστήματος.

Για να προχωρήσει η επένδυση, ωστόσο, πρέπει να περιοριστεί το ρίσκο σε προβλέψιμα επίπεδα. Καθοριστικοί παράγοντες είναι το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, το πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων, οι αδειοδοτικές διαδικασίες και οι συμβατικές σχέσεις με τους διαχειριστές δικτύων.

Σε επίπεδο υποδομών, ο ΔΕΣΦΑ προωθεί τον Ελληνικό Αγωγό Κορμού Υδρογόνου, ενώ νέοι αγωγοί υψηλής πίεσης, όπως αυτός στη Δυτική Μακεδονία, σχεδιάζονται με πρόβλεψη για μελλοντική μεταφορά υδρογόνου. Παράλληλα, εξετάζεται η υποθαλάσσια διασύνδεση Ελλάδας-Ιταλίας ως τμήμα ευρύτερου ευρωπαϊκού διαδρόμου μεταφοράς ανανεώσιμου υδρογόνου.

Βιομεθάνιο: Η πρόκληση της σύνδεσης με τα δίκτυα

Στο βιομεθάνιο, εκτός από το θεσμικό πλαίσιο και την πιστοποίηση, σημαντικό εμπόδιο αποτελεί το κόστος σύνδεσης των μονάδων παραγωγής με τα δίκτυα φυσικού αερίου. Πολλές εγκαταστάσεις βιοαερίου βρίσκονται σε αγροτικές περιοχές, σε απόσταση από αγωγούς μέσης ή υψηλής πίεσης. Η κατασκευή αποκλειστικών αγωγών μπορεί να είναι οικονομικά ασύμφορη, οδηγώντας τους παραγωγούς σε λύσεις οδικής μεταφοράς συμπιεσμένου αερίου, με πρόσθετες δαπάνες και επιβάρυνση των logistics.

Μια πρώτη εφαρμογή αναπτύσσεται στη Φιλιππιάδα από τη ΔΕΠΑ Εμπορίας σε συνεργασία με τη Φάρμα Χήτας. Η μονάδα, δυναμικότητας 609 kW, αναβαθμίζει βιοαέριο σε βιομεθάνιο με περιεκτικότητα σε μεθάνιο άνω του 97% και θα παράγει συμπιεσμένο βιομεθάνιο (bio-CNG). Η διάθεσή του προβλέπεται να πραγματοποιείται μέσω του δικτύου πρατηρίων FISIKON, ενώ εξετάζονται και δυνατότητες τροφοδοσίας απομακρυσμένων καταναλωτών.

Το έργο έχει λάβει την πρώτη Άδεια Εγκατάστασης μονάδας παραγωγής βιομεθανίου στην Ελλάδα και, μετά τη δοκιμαστική λειτουργία και την ολοκλήρωση των απαιτούμενων διαδικασιών, ο στόχος είναι να περάσει σε πλήρη εμπορική λειτουργία στις αρχές του 2027. Η εμπειρία από τη λειτουργία του αναμένεται να συμβάλει στην αξιολόγηση μεγαλύτερων επενδύσεων, συμπεριλαμβανομένης της έγχυσης βιομεθανίου στο δίκτυο και της παραγωγής bio-LNG.

Ο ΔΕΣΦΑ έχει, παράλληλα, ολοκληρώσει τον σχεδιασμό της διαδικασίας υποδοχής αιτήσεων και του πλαισίου χρεώσεων για την έγχυση βιομεθανίου στο Εθνικό Σύστημα Φυσικού Αερίου, όπου καταγράφεται ενδιαφέρον από παραγωγούς.

Το επόμενο βήμα για την αγορά πράσινων αερίων

Η ανάπτυξη υδρογόνου και βιομεθανίου στην Ελλάδα προϋποθέτει τον συνδυασμό υποδομών, ανταγωνιστικού κόστους και σταθερού ρυθμιστικού πλαισίου. Στο υδρογόνο, η βασική πρόκληση είναι η μείωση του κόστους παραγωγής και η εξασφάλιση μακροχρόνιας οικονομικής στήριξης. Στο βιομεθάνιο, η βιωσιμότητα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πιστοποίηση, τη δυνατότητα διάθεσης του προϊόντος και το κόστος σύνδεσης με τα δίκτυα.

Η πρόοδος των έργων θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι εκκρεμότητες αυτές θα αντιμετωπιστούν εγκαίρως, ώστε οι επενδυτές να μπορούν να αξιολογήσουν με μεγαλύτερη βεβαιότητα τα έσοδα και το κόστος τους και να προχωρήσουν στις τελικές αποφάσεις υλοποίησης.