Παπασταύρου: Αίτημα για δημοσιονομική ευελιξία και μέτρα στήριξης για τις τιμές ενέργειας από τις Βρυξέλλες
Οι εξελίξεις στις ευρωπαϊκές αγορές ενέργειας, με την τιμή του φυσικού αερίου να ξεπερνά τα 100 ευρώ/MWh και τις χονδρεμπορικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας να κινούνται πάνω από τα 300 ευρώ/MWh σε αρκετές χώρες, βρέθηκαν στο επίκεντρο της συνεδρίασης των υπουργών Ενέργειας της ΕΕ στις Βρυξέλλες. Η ελληνική πλευρά, διά του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου, ζήτησε μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία, ώστε τα κράτη-μέλη να μπορούν να εφαρμόσουν στοχευμένα και προσωρινά μέτρα στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Κεντρικό αίτημα της Αθήνας είναι η αξιοποίηση της ρήτρας διαφυγής, προκειμένου οι εθνικές κυβερνήσεις να έχουν τη δυνατότητα να παρέμβουν με βάση τις ανάγκες και τις δημοσιονομικές δυνατότητες κάθε χώρας. Η ελληνική θέση είναι ότι δεν μπορεί να εφαρμοστεί μία ενιαία λύση για όλα τα κράτη-μέλη, καθώς οι συνθήκες στις αγορές ενέργειας και τα χαρακτηριστικά των εθνικών οικονομιών διαφέρουν.
Ο Σταύρος Παπασταύρου υπογράμμισε επίσης ότι, πέρα από τον μακροπρόθεσμο ενεργειακό σχεδιασμό, απαιτούνται άμεσες παρεμβάσεις με μετρήσιμο αποτέλεσμα στους λογαριασμούς. Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα εμφανίζεται διατεθειμένη να εξετάσει και τη μείωση της φορολογίας στην ηλεκτρική ενέργεια, λαμβάνοντας υπόψη τις δημοσιονομικές επιπτώσεις.
Παράλληλα, καταβάλλεται προσπάθεια για τη διοργάνωση κοινής συνάντησης των υπουργών Ενέργειας και Οικονομικών της ΕΕ, ώστε να εξεταστούν από κοινού οι οικονομικές επιπτώσεις της κρίσης και οι δυνατότητες στήριξης.
Η τιμή του φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά έχει διαμορφωθεί σε επίπεδα περίπου τριπλάσια σε σχέση με εκείνα πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή. Η σύγκρουση με το Ιράν και οι δυσκολίες στις θαλάσσιες μεταφορές LNG περιορίζουν την ορατότητα ως προς την επάρκεια του εφοδιασμού, την ώρα που η παγκόσμια προσφορά παραμένει περιορισμένη και οι δυνατότητες άμεσης αντικατάστασης των ποσοτήτων που χάνονται είναι περιορισμένες.
Πρόσθετη ανησυχία προκαλεί η κατάσταση των ευρωπαϊκών αποθεμάτων φυσικού αερίου. Η πληρότητα των αποθηκών βρίσκεται στο 75%, το χαμηλότερο επίπεδο για τη συγκεκριμένη περίοδο του έτους τουλάχιστον από το 2011. Παρότι οι ήπιες καιρικές συνθήκες έχουν συγκρατήσει μέχρι στιγμής τη ζήτηση για θέρμανση, η Ευρώπη εισέρχεται στον χειμώνα με μικρότερα αποθέματα ασφαλείας και περιορισμένα περιθώρια αντιμετώπισης νέων διαταραχών στον εφοδιασμό.
Τιμές χονδρικής ρεύματος πάνω από τα 300 ευρώ/MWh
Η άνοδος του φυσικού αερίου μεταφέρεται στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, με τις υψηλότερες τιμές να καταγράφονται στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Οι μέσες τιμές χονδρικής διαμορφώνονται στα 314,85 ευρώ/MWh στη Γερμανία, στα 305,59 ευρώ/MWh στην Πολωνία και στα 310,71 ευρώ/MWh στην Τσεχία. Στην Αυστρία ανέρχονται σε 310,42 ευρώ/MWh, ενώ στην Ουγγαρία φτάνουν τα 324,58 ευρώ/MWh και στη Σερβία τα 330 ευρώ/MWh.
Στην Ελλάδα, η μέση τιμή χονδρικής ανέρχεται στα 238,8 ευρώ/MWh, ενώ ο μέσος όρος του μήνα διαμορφώνεται στα 191 ευρώ/MWh, καταγράφοντας αύξηση σχεδόν 22% σε σύγκριση με τον Σεπτέμβριο. Η ελληνική αγορά εμφανίζει χαμηλότερη τιμή από αρκετές αγορές της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, παραμένει όμως αντιμέτωπη με σημαντική επιβάρυνση σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα.
Οι αυξήσεις επηρεάζουν άμεσα τις επιχειρήσεις που προμηθεύονται ενέργεια με τιμές συνδεδεμένες με τη χονδρεμπορική αγορά. Οι μεγαλύτερες πιέσεις εντοπίζονται στη χημική βιομηχανία, στην παραγωγή λιπασμάτων και στη χαλυβουργία, κλάδους στους οποίους το φυσικό αέριο αποτελεί είτε βασική πρώτη ύλη είτε σημαντική πηγή ενέργειας. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, ορισμένες επιχειρήσεις έχουν ήδη περιορίσει την παραγωγή τους εξαιτίας του αυξημένου κόστους.
Για τα νοικοκυριά, η μετακύλιση των ανατιμήσεων αναμένεται να γίνει σταδιακά, καθώς τα τιμολόγια λιανικής δεν ακολουθούν πάντοτε άμεσα τις μεταβολές της χονδρεμπορικής αγοράς. Μεγαλύτερη επίδραση εκτιμάται ότι θα καταγραφεί το 2027. Ωστόσο, σε ορισμένες αγορές οι επιβαρύνσεις είναι ήδη ορατές: στη Γερμανία, τα τιμολόγια φυσικού αερίου για νέους πελάτες έχουν αυξηθεί κατά 55% από την αρχή του έτους, ενώ στη Βρετανία αναμένονται νέες αυξήσεις στους λογαριασμούς από τον Ιανουάριο. Ο Ευρωπαίος επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, έχει προειδοποιήσει ότι η ενεργειακή φτώχεια ενδέχεται να πλήξει ακόμη περισσότερους Ευρωπαίους πολίτες.
Ανησυχία για την αναπλήρωση των αποθεμάτων
Η πορεία των τιμών δεν εξαρτάται μόνο από την εξέλιξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή, αλλά και από τις ανάγκες αναπλήρωσης των ευρωπαϊκών αποθηκών. Ένα ενδεχόμενο κύμα ψύχους θα μπορούσε να αυξήσει απότομα τη ζήτηση για φυσικό αέριο και να εντείνει τις πιέσεις στις τιμές. Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι τα αποθέματα στο τέλος της χειμερινής περιόδου 2026-2027 ενδέχεται να υποχωρήσουν σε επίπεδα αντίστοιχα με εκείνα του ιδιαίτερα ψυχρού χειμώνα του 2017-2018.
Η επόμενη μεγάλη πρόκληση θα είναι η αναπλήρωση των αποθεμάτων την άνοιξη. Η Ευρώπη θα χρειαστεί να εξασφαλίσει σημαντικές ποσότητες LNG, σε μια περίοδο κατά την οποία η παγκόσμια προσφορά εκτιμάται ότι θα παραμείνει περιορισμένη. Αυτό σημαίνει ότι ο ανταγωνισμός για τα διαθέσιμα φορτία μπορεί να διατηρήσει τις τιμές σε υψηλά επίπεδα ακόμη και αν αποκλιμακωθεί η ένταση στη Μέση Ανατολή ή ο φετινός χειμώνας αποδειχθεί σχετικά ήπιος.
Οι εκτιμήσεις αναλυτών κάνουν λόγο για διατήρηση των υψηλών τιμών για τουλάχιστον 12 μήνες ακόμη, στοιχείο που εντείνει την ανησυχία για το ενεργειακό κόστος της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και των καταναλωτών.
Επιφυλακτική η Κομισιόν για τις επιδοτήσεις
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι σε γενικευμένες επιδοτήσεις ορυκτών καυσίμων, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση σε διαρθρωτικές παρεμβάσεις. Στην ατζέντα των υπουργών Ενέργειας περιλαμβάνονται η αναμόρφωση των χρεώσεων των δικτύων, η ασφάλεια εφοδιασμού και οι μακροπρόθεσμοι ενεργειακοί στόχοι. Μεταξύ των προτάσεων της Κομισιόν βρίσκεται και η διαμόρφωση χαμηλότερων τελών δικτύου, ως μέτρο περιορισμού του κόστους για τους καταναλωτές.
Οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών έχουν διαθέσει συνολικά 17,9 δισ. ευρώ εντός του έτους για τον περιορισμό των επιπτώσεων από την αύξηση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Ωστόσο, η συζήτηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο παραμένει ανοιχτή ως προς το εύρος και τη μορφή των νέων παρεμβάσεων, καθώς ζητούμενο είναι η άμεση ανακούφιση των καταναλωτών χωρίς να δημιουργηθούν πρόσθετες δημοσιονομικές πιέσεις ή στρεβλώσεις στην αγορά.
Η εξέλιξη της γεωπολιτικής κρίσης, η πορεία των αποθεμάτων και η διαθεσιμότητα LNG τους επόμενους μήνες θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό το ενεργειακό κόστος στην Ευρώπη. Με τις εκτιμήσεις να προεξοφλούν παρατεταμένη περίοδο υψηλών τιμών, η πίεση προς τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις για μέτρα στήριξης αναμένεται να ενταθεί.
