Μπαταρίες: Αναταραχή στην αγορά αποθήκευσης ενέργειας – Προσφυγές, καθυστερήσεις και νέα δεδομένα για τις επενδύσεις
Έντονη αναστάτωση στην αγορά αποθήκευσης ενέργειας προκαλούν οι πίνακες κατάταξης του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για τις αυτόνομες μονάδες μπαταριών, καθώς η σημαντικά μεγαλύτερη ζήτηση σε σχέση με τον διαθέσιμο ηλεκτρικό χώρο αφήνει εκτός δεκάδες επενδυτικά σχέδια και δημιουργεί ένα νέο πεδίο αντιπαραθέσεων μεταξύ των ενδιαφερόμενων εταιρειών.
Η διαδικασία, που θεωρείται καθοριστική για την ανάπτυξη της αποθήκευσης στην Ελλάδα, εξελίσσεται πλέον σε μια σύνθετη υπόθεση με διοικητικές, νομικές και χρηματοδοτικές προεκτάσεις. Οι αντιδράσεις δεν περιορίζονται στους επενδυτές που αποκλείστηκαν πλήρως, αλλά επεκτείνονται και σε όσους κατατάχθηκαν ως επιλαχόντες, καθώς οι πιθανότητες εξασφάλισης ηλεκτρικού χώρου εμφανίζονται περιορισμένες.
Το μέγεθος του ανταγωνισμού αποτυπώνεται στα στοιχεία της διαδικασίας. Υποβλήθηκαν 831 αιτήσεις συνολικής ισχύος 12.319 MW, έναντι αρχικά διαθέσιμου ηλεκτρικού χώρου 4.700 MW, ο οποίος τελικά περιορίστηκε στα 4.358,5 MW. Στους πίνακες εντάχθηκαν έργα συνολικής ισχύος 7.771 MW, ενώ αιτήματα περίπου 4.548 MW έμειναν εκτός.
Η απόσταση ανάμεσα στο επενδυτικό ενδιαφέρον και στις πραγματικές δυνατότητες του δικτύου εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την ένταση που έχει δημιουργηθεί. Παράλληλα, η εφαρμογή των κριτηρίων αξιολόγησης και τα όρια ισχύος ανά επενδυτικό σχήμα έχουν προκαλέσει ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώθηκαν οι τελικές κατατάξεις.
Οι μεγάλοι όμιλοι εξασφάλισαν θέσεις, αλλά δεν απέφυγαν τις περικοπές
Σημαντική παρουσία στους πίνακες έχουν οι μεγαλύτεροι ενεργειακοί όμιλοι της χώρας, χωρίς ωστόσο να καταφέρουν να εξασφαλίσουν ηλεκτρικό χώρο για το σύνολο των επενδυτικών τους σχεδίων.
Η ΔΕΗ Ανανεώσιμες συγκέντρωσε τη μεγαλύτερη παρουσία, με πέντε έργα συνολικής ισχύος 425 MW στις περιοχές απολιγνιτοποίησης και μία επιπλέον μονάδα 45 MW στη Μελίτη, ανεβάζοντας τη συνολική ισχύ στα 470 MW.
Η ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή εξασφάλισε θέσεις για έργα περίπου 200 MW, ενώ η METLEN εντάχθηκε στους πίνακες με έξι έργα συνολικής ισχύος 198 MW, κυρίως μέσω της θυγατρικής Αέναος. Τα έργα της βρίσκονται, μεταξύ άλλων, στον Δομοκό, τον Πολύγυρο και τη Νέα Ζίχνη.
Παρουσία περίπου 170 MW εξασφάλισε η HELLENiQ ENERGY, ενώ η AKTOR προκρίθηκε με έργο 100 MW στην Κεντρική Μακεδονία, το οποίο προέρχεται από το χαρτοφυλάκιο που είχε αποκτήσει από τη Sunforce.
Στους πίνακες περιλαμβάνονται επίσης η Principia, η Motor Oil, ο όμιλος Ρόκας, καθώς και διεθνείς επενδυτές όπως οι Ameresco, TW Solar, Grupo Zaragoza, Lightsource bp και εταιρεία συμφερόντων της KKR.
Ωστόσο, το πλαφόν των 250 MW ανά επενδυτικό σχήμα περιόρισε την έκταση της συμμετοχής ακόμη και μεγάλων εταιρειών, οδηγώντας στην απόρριψη μέρους των αιτήσεών τους.
Ο αποκλεισμός της ΔΕΠΑ Εμπορίας και η συμφωνία με την AKTOR
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο πλήρης αποκλεισμός των έργων αυτόνομων μπαταριών της ΔΕΠΑ Εμπορίας, η οποία είχε υποβάλει αιτήσεις συνολικής ισχύος 250 MW, χωρίς τελικά να εξασφαλίσει θέση στους πίνακες προτεραιότητας.
Η εξέλιξη αποκτά πρόσθετη βαρύτητα λόγω της συμφωνίας που είχε υπογράψει τον Σεπτέμβριο του 2026 με την AKTOR Ανανεώσιμες. Το σχετικό Μνημόνιο Κατανόησης προβλέπει την απόκτηση από την AKTOR του 51% χαρτοφυλακίου συνολικής ισχύος 471,1 MW, με τη ΔΕΠΑ να διατηρεί το υπόλοιπο 49%.
Το χαρτοφυλάκιο περιλαμβάνει 250 MW αυτόνομων συστημάτων αποθήκευσης και 221,1 MW υβριδικών έργων φωτοβολταϊκών με αποθήκευση.
Ο αποκλεισμός των αυτόνομων μπαταριών δημιουργεί αβεβαιότητα για το συγκεκριμένο σκέλος της συμφωνίας, χωρίς ωστόσο να συνεπάγεται αυτομάτως την ακύρωση του συνολικού σχεδιασμού. Τα υβριδικά έργα ακολουθούν διαφορετική διαδικασία σύνδεσης και αξιολόγησης, επομένως η πορεία τους δεν επηρεάζεται άμεσα από τους συγκεκριμένους πίνακες.
Η ΔΕΠΑ Εμπορίας εξετάζει, σύμφωνα με πληροφορίες, τα αποτελέσματα και τον τρόπο εφαρμογής των κριτηρίων, προκειμένου να καθορίσει τις επόμενες νομικές κινήσεις της.
Στο τραπέζι προσφυγές και ενστάσεις για τα κριτήρια αξιολόγησης
Το ενδεχόμενο προσφυγών αποτελεί πλέον μία από τις βασικότερες παραμέτρους που θα καθορίσουν την εξέλιξη της αγοράς τους επόμενους μήνες.
Οι εταιρείες που αποκλείστηκαν, αλλά και όσες βρίσκονται σε χαμηλές θέσεις της κατάταξης, εξετάζουν τις δυνατότητες αμφισβήτησης των αποτελεσμάτων. Στο επίκεντρο βρίσκονται η σαφήνεια και η ομοιόμορφη εφαρμογή των κριτηρίων αξιολόγησης.
Μεταξύ των βασικών παραμέτρων που επηρέασαν την κατάταξη ήταν η ημερομηνία κατά την οποία κάθε φάκελος θεωρήθηκε πλήρης, η απόσταση των έργων από τους υποσταθμούς σύνδεσης, τα περιφερειακά όρια ισχύος και η κατηγοριοποίηση των αιτήσεων στις επιμέρους ομάδες του συστήματος μεταφοράς.
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε και το όριο των 250 MW ανά επενδυτικό σχήμα.
Από την πλευρά της αγοράς διατυπώνονται αιτιάσεις για πιθανές ασάφειες στην εφαρμογή ορισμένων κριτηρίων, ενώ έχουν εκφραστεί και προβληματισμοί σχετικά με το κατά πόσο η διαδικασία διασφάλισε ισότιμους όρους ανταγωνισμού μεταξύ μεγάλων και μικρότερων επενδυτών.
Οι ενδεχόμενες δικαστικές διαμάχες ενδέχεται να επηρεάσουν όχι μόνο την οριστικοποίηση των αποτελεσμάτων, αλλά και τον συνολικό προγραμματισμό των επενδύσεων.
Το κόστος σύνδεσης αλλάζει τις οικονομικές ισορροπίες
Πέρα από τις εκκρεμότητες της κατάταξης, οι επενδυτές καλούνται να αντιμετωπίσουν και μια σημαντική αλλαγή στο οικονομικό πλαίσιο υλοποίησης των έργων.
Η κατάργηση του μοντέλου επιμερισμού 50-50 του κόστους σύνδεσης με τον Διαχειριστή σημαίνει ότι πλέον οι επενδυτές αναλαμβάνουν το σύνολο της σχετικής δαπάνης για τις απαιτούμενες υποδομές, συμπεριλαμβανομένων νέων υποσταθμών και γραμμών μεταφοράς.
Η αλλαγή αυτή ανατρέπει σε σημαντικό βαθμό τους αρχικούς προϋπολογισμούς, ιδιαίτερα για εταιρείες που είχαν σχεδιάσει τις επενδύσεις τους με βάση την προηγούμενη κατανομή του κόστους.
Το γεγονός ότι έχουν ήδη κατατεθεί εγγυητικές επιστολές και έχουν πραγματοποιηθεί δαπάνες για την προετοιμασία των έργων καθιστά ακόμη πιο σύνθετη την επαναξιολόγηση της οικονομικής τους βιωσιμότητας.
Οι επενδυτές θα πρέπει πλέον να εξασφαλίσουν περισσότερα ίδια κεφάλαια ή τραπεζική χρηματοδότηση, προκειμένου να καλύψουν τις ανάγκες κατασκευής και σύνδεσης. Παράλληλα, θα πρέπει να επανεξετάσουν τις προβλέψεις για τα έσοδα και τον χρόνο απόσβεσης των επενδύσεών τους.
Η χρηματοδότηση αποκτά επομένως μεγαλύτερη σημασία, καθώς τα έργα καλούνται να λειτουργήσουν χωρίς εγγυημένες λειτουργικές ενισχύσεις, στηριζόμενα κυρίως στα έσοδα από τη συμμετοχή στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας.
Πότε θα λειτουργήσουν οι πρώτες αυτόνομες μπαταρίες
Ακόμη και για τα έργα που έχουν εξασφαλίσει θέση στους πίνακες, η έναρξη λειτουργίας δεν είναι άμεση.
Οι εκτιμήσεις της αγοράς κάνουν λόγο για αναμονή 8 έως 10 μηνών προκειμένου να εκδοθούν οι Οριστικές Προσφορές Σύνδεσης από τον ΑΔΜΗΕ. Το χρονοδιάγραμμα επηρεάζεται και από τη σειρά εξέτασης των αιτημάτων, καθώς προηγούνται έργα αντλησιοταμίευσης συνολικής ισχύος 2.000 MW.
Στη συνέχεια, οι προσφορές για τις εμπορικές και τις συνεργατικές μπαταρίες προβλέπεται να εξετάζονται εναλλάξ, ανά 1.000 MW για κάθε κατηγορία.
Ακολουθούν η εξασφάλιση χρηματοδότησης, η παραγγελία και εγκατάσταση του εξοπλισμού, καθώς και η κατασκευή των απαραίτητων υποδομών σύνδεσης.
Επομένως, ακόμη και εάν δεν υπάρξουν σημαντικές εμπλοκές από προσφυγές, θα απαιτηθεί πρόσθετος χρόνος μέχρι να περάσουν τα πρώτα έργα από το στάδιο της αδειοδοτικής προετοιμασίας στην εμπορική λειτουργία.
Για όσους έμειναν εκτός, η επόμενη ευκαιρία μπορεί να έρθει μετά το 2028
Για τους επενδυτές που δεν κατάφεραν να εξασφαλίσουν ηλεκτρικό χώρο, οι προοπτικές είναι σαφώς πιο δύσκολες.
Εφόσον δεν υπάρξει ανατροπή των αποτελεσμάτων μέσω ενστάσεων ή αποδέσμευση ισχύος από έργα που δεν θα προχωρήσουν, η επόμενη ουσιαστική ευκαιρία για την εξασφάλιση όρων σύνδεσης εκτιμάται ότι μετατίθεται στην περίοδο 2028-2030 ή ακόμη και αργότερα.
Η προοπτική αυτή δημιουργεί σημαντικό επενδυτικό κόστος ευκαιρίας. Οι εταιρείες που θα καθυστερήσουν να εισέλθουν στην αγορά ενδέχεται να χάσουν τα πρώτα χρόνια λειτουργίας της, κατά τα οποία αναμένονται μεγαλύτερες διαφορές μεταξύ των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας στις ώρες υψηλής και χαμηλής ζήτησης.
Πρόκειται για έναν κρίσιμο παράγοντα, καθώς οι διαφορές αυτές, γνωστές ως price spreads, αποτελούν βασική πηγή εσόδων για τις αυτόνομες μπαταρίες.
Το ζητούμενο των εσόδων και η επίδραση στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας
Η οικονομική βιωσιμότητα των έργων αποθήκευσης συνδέεται άμεσα με τον τρόπο λειτουργίας της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Οι μπαταρίες αποθηκεύουν ηλεκτρική ενέργεια όταν οι τιμές είναι χαμηλές, για παράδειγμα σε περιόδους αυξημένης παραγωγής από φωτοβολταϊκά, και την αποδίδουν στο σύστημα όταν οι τιμές είναι υψηλότερες και η ζήτηση αυξάνεται.
Παράλληλα, μπορούν να συμμετέχουν στην αγορά εξισορρόπησης, παρέχοντας υπηρεσίες που συμβάλλουν στη διατήρηση της ευστάθειας του ηλεκτρικού συστήματος.
Η ανάπτυξη επαρκούς δυναμικότητας αποθήκευσης αναμένεται να συμβάλει στον περιορισμό των περικοπών παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στην καλύτερη αξιοποίηση της πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας.
Ωστόσο, η μαζική είσοδος μπαταριών στην αγορά δημιουργεί και μια νέα οικονομική παράμετρο: όσο αυξάνεται η διαθέσιμη αποθηκευτική ισχύς, τόσο ενδέχεται να περιορίζονται οι διαφορές τιμών που αποτελούν τη βάση των επιχειρηματικών μοντέλων των επενδυτών.
Εάν πολλές μονάδες φορτίζουν και αποδίδουν ενέργεια τις ίδιες ώρες, η αυξημένη προσφορά και ζήτηση στις αντίστοιχες χρονικές περιόδους μπορεί να οδηγήσει σε συμπίεση των περιθωρίων εσόδων.
Αυτό σημαίνει ότι η καθυστέρηση υλοποίησης ενός έργου δεν συνεπάγεται μόνο μετάθεση των προβλεπόμενων εσόδων, αλλά ενδέχεται να συμπέσει και με μια διαφορετική, περισσότερο ανταγωνιστική αγορά.
Μια κρίσιμη περίοδος για την αγορά αποθήκευσης
Η αγορά των αυτόνομων μπαταριών εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας. Οι εκκρεμότητες γύρω από τους πίνακες κατάταξης, οι πιθανές προσφυγές, το αυξημένο κόστος σύνδεσης και οι καθυστερήσεις στην έκδοση των όρων σύνδεσης διαμορφώνουν ένα περιβάλλον στο οποίο ακόμη και η εξασφάλιση θέσης προτεραιότητας δεν εγγυάται την άμεση υλοποίηση μιας επένδυσης.
Για τους μεγάλους ενεργειακούς ομίλους, το βασικό ζητούμενο είναι πλέον η μετάβαση από την έγκριση των έργων στην εξασφάλιση χρηματοδότησης και στην κατασκευή. Για τους μικρότερους επενδυτές, αντίθετα, η δικαστική οδός ενδέχεται να αποτελεί μία από τις ελάχιστες διαθέσιμες επιλογές για τη διεκδίκηση ηλεκτρικού χώρου.
Το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό τόσο για την οριστικοποίηση των αποτελεσμάτων όσο και για την ταχύτητα με την οποία θα μπορέσει να αναπτυχθεί η αποθήκευση στην Ελλάδα.
Το ζητούμενο δεν είναι πλέον μόνο πόσα MW μπαταριών θα έχουν εγκριθεί, αλλά πόσα από αυτά θα καταφέρουν τελικά να εξασφαλίσουν χρηματοδότηση, να κατασκευαστούν και να τεθούν σε λειτουργία μέσα σε ένα περιβάλλον αυξημένου κόστους και μεταβαλλόμενων συνθηκών στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.