Ομιλία Μανιάτη στο Συνέδριο για τον Ορυκτό πλούτο

«Κυρίες και Κύριοι,
αγαπητοί προσκεκλημένοι,

Θέλω να σας καλωσορίσω όλους στην Αθήνα. Να καλωσορίσω και τη Μαρία Δαμανάκη, την Ελληνίδα Επίτροπο που με την πορεία της τα τελευταία χρόνια στο χαρτοφυλάκιο που χειρίζεται, μας έχει δώσει απίστευτες ελπίδες και προοπτικές για ένα μοντέλο ανάπτυξης που θα στηρίζεται στα τεράστια συγκριτικά πλεονεκτήμα που έχει η Ευρώπη, γενικότερα η Μεσόγειος και ειδικότερα η χώρα μας.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση να είμαι σήμερα εδώ μαζί σας, σε αυτή την πολύ ενδιαφέρουσα ημερίδα για τις πρώτες ύλες. Πρέπει να ξεκινήσω λέγοντας ότι μου άρεσε το ερώτημα που θέσατε, «Γιατί η Αθήνα;». Στο «Γιατί η Αθήνα;», αν θέλουμε να απαντήσουμε με πληρότητα πρέπει να θέσουμε νωρίτερα ένα προηγούμενο ερώτημα: γιατί τόσο αργά η Ευρώπη συνειδητοποιεί τις εξαρτήσεις από εξωγενείς παράγοντες, κυρίως από τρίτες χώρες;

Και θα μου επιτρέψετε με την ιδιότητα, όχι του Υπουργού Περιβάλλοντος, αλλά με την ιδιότητα του Υπουργού Ενέργειας, να σας πω ότι βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη η μεγάλη πανευρωπαϊκή συζήτηση για την εξάρτηση της ευρωπαϊκής ηπείρου και ασφαλώς των κρατών-μελών της ΕΕ από την πολλές φορές μονομερή τροφοδοσία σε ενεργειακούς πόρους. Και βεβαίως το μεγάλο ερώτημα που για δεύτερη φορά θα τεθεί στο Συμβούλιο Κορυφής, είναι πώς η Ευρώπη μπορεί να διαφοροποιήσει τις πηγές αλλά και τους διαδρόμους τροφοδοσίας της σε ενεργειακά αγαθά. Και εδώ έρχεται η πρώτη απάντηση στο ερώτημα «Γιατί η Αθήνα;» και «Γιατί η νοτιανατολική Μεσόγειος;». Γιατί, για πρώτη φορά αρχίζουν να αναδεικνύονται τα συγκριτικά πλεονεκτήματα που έχει χαρίσει η φύση εδώ και δισεκατομμύρια χρόνια σε αυτή την περιοχή του κόσμου.

Γνωρίζετε πολύ καλά ότι η ανακάλυψη Υδρογονανθράκων στο Ισραήλ, στην Κύπρο και ελπίζουμε πολύ σύντομα και στην Ελλάδα, έχουν δημιουργήσει μια εξαιρετικά θετική εικόνα και προοπτική για να δημιουργηθεί μια εναλλακτική διέξοδος στην ΕΕ προκειμένου να έχει τροφοδοσία σε ενεργειακά αγαθά και κυρίως σε φυσικό αέριο.

Εδώ ακριβώς έρχεται η απάντηση στο δεύτερο ερώτημα, «γιατί στα ζητήματα του ορυκτού πλούτου η Αθήνα». Η Αθήνα ως το κέντρο μια ευρύτερης περιοχής, όπως η Ελλάδα και όχι μόνο, που έχει προικιστεί με σημαντικούς ορυκτούς πόρους, μπορεί, πρέπει και οφείλει πια, να αντιμετωπίσει το μέλλον με όρους ειλικρίνειας, αποφασιστικότητας και κυρίως τομών σε σχέση με το τι σημαίνει το νέο παραγωγικό και αναπτυξιακό μοντέλο μιας χώρας που, μετά από πέντε χρόνια απίστευτης ύφεσης και απάνθρωπης ένδειας, ξεπερνά την κρίση και αρχίζει να κοιτά αισιόδοξα το μέλλον.

Μαζί με τα συγχαρητήριά μου για τη σημερινή πρωτοβουλία, επιτρέψτε μου λοιπόν να καταθέσω τις δικές μας σκέψεις εκ μέρους του ΥΠΕΚΑ.
Ναι, η Ευρώπη είναι αρκετά εξαρτημένη από τις ορυκτές πρώτες ύλες. Σήμερα η Ευρώπη καταναλώνει ετησίως το 30% της παγκόσμιας παραγωγής μεταλλικών ορυκτών, ενώ παράγει μόνο το 3%. Αυτό έχει ως συνέπεια, η ΕΕ για να μπορέσει να καλύψει τις ανάγκες της σε πρώτες ύλες, να εισάγει το 70% των πρώτων υλών που χρειάζεται. Η εξάρτηση στα βιομηχανικά ορυκτά ανέρχεται σε 46%, 70% στο νικέλιο και τα μεταλλεύματα ψευδαργύρου, 80% στα μεταλλεύματα βωξίτη και χαλκού, και 100% στα «κρίσιμα» μέταλλα όπως το κοβάλτιο, η πλατίνα, το βανάδιο και οι σπάνιες γαίες, που είναι απολύτως απαραίτητες στην κατασκευή ανεμογεννητριών και κινητών τηλεφώνων.

Έχοντας υπόψη μας αυτά που μόλις προανέφερα σε ένα πολύ γενικευμένο πλαίσιο, ερχόμαστε στο ερώτημα “και τώρα η Ελλάδα τι;”. Στο κρίσιμο σταυροδρόμι που βρίσκεται τώρα η χώρα μας, επιβάλλεται -περισσότερο από κάθε άλλη φορά- όλοι να συμβάλλουμε στην ανάταξη της οικονομίας. Επιλογή μας ήταν και είναι η αλλαγή του αναπτυξιακού μοντέλου, έτσι ώστε να αυξάνει την διανεμόμενη πίτα του ΑΕΠ και εν συνεχεία να το διανέμει με όρους σταθερότητας και κοινωνικής συνοχής.

Αλλάζουμε το αναπτυξιακό μοντέλο της χώρας μας και μεταβαίνουμε σταδιακά σε μια νέα οικονομία, με αιχμή την βιώσιμη ανάπτυξη. Επιταχύνουμε την αναπτυξιακή μας στρατηγική με επίκεντρο την περιφέρεια και τους ορυκτούς φυσικούς πόρους, διότι για μας αποτελούν θεμελιώδεις προϋποθέσεις τόσο για την αντιμετώπιση των χρόνιων διαρθρωτικών προβλημάτων και στερήσεων της ελληνικής οικονομίας, όσο και για την υπέρβαση της σημερινής κρίσης.
Ο ορυκτός πλούτος είναι ενταγμένος σε αυτή την στρατηγική μας ως βασικό αναπτυξιακό εργαλείο και ως κοινωνικό αγαθό, αφού ο άνθρωπος χωρίς ορυκτά δεν μπορεί να επιβιώσει. Στις προσεχείς εβδομάδες και μήνες έχουμε προγραμματίσει μια σειρά δράσεων, επιταχύνοντας το βηματισμό μας για την υλοποίηση ώριμων επενδυτικών σχεδίων, με γνώμονα το δημόσια συμφέρον, την κοινωνική συνοχή και ασφαλώς την προστασία του περιβάλλοντος.

Αγαπητοί φίλοι, κυρίες και κύριοι,
Χθες, σε αυτή εδώ την αίθουσα, είχα την ευκαιρία να απευθυνθώ σε ένα άλλο ακροατήριο, αποτελούμενο από 500-600 προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές του ΕΜΠ και ΕΚΠΑ με την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όπου συζητούσαμε το αντίστοιχο θέμα σε επίπεδο Πανεπιστημίων. Επιτρέψτε μου πολύ συνοπτικά να σας καταθέσω σε τίτλους, αυτά που κατά τη γνώμη μου συνιστούν το ενδιαφέρον θέμα της χθεσινής συνάντησης:

Πρώτον, ως ΥΠΕΚΑ δεσμευτήκαμε για τη δημιουργία ενός ανοικτού φόρουμ. Στο φόρουμ αυτό θα συμμετέχουν τα Πανεπιστήμια της χώρας και τα ερευνητικά κέντρα, η αγορά, κυρίως μέσα από το Σύνδεσμο Μεταλλευτικών Επιχειρήσεων, η κοινωνία μέσα από τους θεσμικά εκλεγμένους εκπροσώπους της – αναφέρομαι κυρίως στις τοπικές κοινωνίες όπου υπάρχει ενδιαφέρον για τον ορυκτό πλούτο – και βεβαίως η κεντρική Δημόσια Διοίκηση. Αναφέρομαι και στα τρία συναρμόδια Υπουργεία: ΥΠΕΚΑ, Υπουργείο Οικονομικών και Υπουργείο Ανάπτυξης. Φιλοδοξούμε αυτό το ανοικτό φόρουμ ορυκτού πλούτου να συνεδριάζει τρεις με τέσσερις φορές το χρόνο, κάνοντας αποτίμηση του πρόσφατου παρελθόντος, κριτική των δράσεων και σχεδιασμό του άμεσου μέλλοντος.

Δεύτερη δράση που εξαγγείλαμε χθες, είναι η αναβάθμιση της επιστημονικής δουλειάς που γίνεται στο ΙΓΜΕ, στο σημερινό ΕΚΒΑΑ. Θέλω να είμαι απόλυτα σαφής. Δεν είμαστε ικανοποιημένοι από τον τρόπο που δεν έχει αξιοποιηθεί όλο αυτό, που μπορεί να συνιστά τον μεγάλο επιστημονικό και αρχειακό πλούτο της χώρας μας στα ζητήματα της γεωλογίας και του ορυκτού πλούτου. Φιλοδοξούμε να κάνουμε πράξη, αμέσως μετά το καλοκαίρι, με το επιστημονικό δυναμικό του Ινστιτούτου, τα Ερευνητικά κέντρα και Πανεπιστήμια της χώρας, με όλες τις Σχολές, μεταλλειολόγων, γεωλόγων, μηχανικών ορυκτού πλούτου κλπ, το να συνδεθούν μεταξύ τους και να συναποτελέσουν την κρίσιμη μάζα συνολικής και γρήγορης ανόρθωσης της χώρας στα ζητήματα ορυκτού πλούτου.

Τρίτη δράση, ο πλήρης και εκ βάθρων ανασχεδιασμός των χρηματοδοτήσεων της Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας στα θέματα του ορυκτού πλούτου. Δυστυχώς, τα τελευταία πολλά χρόνια η χώρα μας δεν έχει δώσει την έμφαση που έπρεπε προκειμένου να αξιοποιηθεί ο ορυκτός πλούτος. Ήδη, είμαστε σε επαφή με τον Γραμματέα Έρευνας και Τεχνολογίας για να ανασχεδιάσουμε όλο αυτό το πλαίσιο.

Και τέταρτη δράση, με μια μικρή δόση περηφάνιας επιτρέψτε μου να πω ότι, για πρώτη φορά, το ΥΠΕΚΑ χρηματοδοτεί από φέτος τρία Μεταπτυχιακά Προγράμματα στις έρευνες Υδρογονανθράκων, ενώ θα υπάρξει συνέχεια και στον υπόλοιπο ορυκτό πλούτο. Πρόκειται για ένα μεγάλο Διατμηματικό με το ΑΠΘ, το ΕΜΠ, Πολυτεχνείο Πάτρας και το ΔΠΘ, ένα άλλο μεταπτυχιακό στο Πολυτεχνείο της Κρήτης στο Τμήμα Ορυκτών Πόρων και ένα ακόμα στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς. Αυτό συνιστά την προσπάθεια που καταβάλουμε ως κεντρική διοίκηση, ως πολιτεία, ώστε να στηρίξουμε το επιστημονικό κομμάτι.

Έρχομαι τώρα στο τι μπορεί να κάνει η Πολιτεία που θέλει να στηρίξει τον ορυκτό πλούτο :
1. Τις επόμενες εβδομάδες θα δοθεί στη δημοσιότητα και θα τεθεί σε δημόσια διαβούλευση το Λατομικό Νομοσχέδιο, που περιλαμβάνει όλες τις ρυθμίσεις για τα λατομεία, αδρανών υλικών, μαρμάρων και φυσικών λίθων και βιομηχανικών ορυκτών, καθώς και σημειακές εκσυγχρονιστικές ρυθμίσεις του Μεταλλευτικού Κώδικα. Το Φθινόπωρο θα το προωθήσουμε για ψήφιση στη Βουλή. Το νομοσχέδιο θέτει τις βάσεις για ένα απλοποιημένο σύστημα αδειοδότησης των λατομείων όλων των κατηγοριών των ορυκτών και ταυτόχρονα εκσυγχρονίζουμε εκεί που πρέπει και επιβάλλεται το Μεταλλευτικό Κώδικα, προασπίζοντας το δημόσιο συμφέρον και προάγοντας την περιβαλλοντική προστασία.

2. Τις επόμενες ημέρες, η Επιτροπή που έχουμε συγκροτήσει με στελέχη του ΥΠΕΚΑ και του ΙΓΜΕ για την καταγραφή και αξιολόγηση των δημόσιων μεταλλευτικών χώρων και των εκτάσεων βιομηχανικών ορυκτών -την οποία θέλω δημόσια να ευχαριστήσω για την σκληρή δουλειά- θα παραδώσει σε πόρισμα την τελική της πρόταση για τις προοπτικές που έχει η πατρίδα μας, αναφορικά με την αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου. Στο πόρισμα αυτό, θα αναλύονται διεξοδικά οι ώριμοι χώροι για άμεση αξιοποίηση σε επίπεδο χώρας. Επίσης, θα περιλαμβάνει και ανάλυση του προτεινόμενου τρόπου αξιοποίησης.

Έτσι, για πρώτη φορά η χώρα μας θα έχει αποτυπωμένα τα βέβαια και δυνατά γεωλογικά αποθέματα των μεταλλευτικών και βιομηχανικών ορυκτών, με τη μέγιστη δυνατή προσέγγιση συστηματικής αποτίμησης και τις προϋποθέσεις ανάπτυξής τους. Το εργαλείο αυτό θα αξιοποιηθεί άμεσα μέσω διεθνών διαγωνιστικών διαδικασιών, προκειμένου να αποκτήσει πρακτική αξία αυτό που λέμε, ότι στο υπέδαφος της χώρας μας υπάρχουν κρυμμένες αξίες δισεκατομμυρίων Ευρώ, που πρέπει να αξιοποιηθούν προς όφελος του κοινωνικού συνόλου.

3. Στο πλαίσιο υλοποίησης της Εθνικής Μεταλλευτικής Πολιτικής που έχουμε εξαγγείλει από το 2012, σχεδιάζουμε και πολύ σύντομα θα ανακοινώσουμε τις αποφάσεις μας και θα ζητήσουμε και τη συνδρομή των εμπλεκομένων στον εξορυκτικό κλάδο, προκειμένου να αναθέσουμε μελέτες έρευνας για τη διάχυση και διασπορά όλου του οικονομικού κύκλου συγκεκριμένων εξορυκτικών δραστηριοτήτων της χώρας μας. Τα πορίσματα των μελετών αυτών θα παρουσιαστούν προγραμματισμένα και οργανωμένα, με την ευθύνη της Γενικής Γραμματείας Ενέργειας του ΥΠΕΚΑ, στις 13 περιφέρειες της χώρας.

Το μεγάλο στοίχημα της επόμενης περιόδου είναι η απάντηση στο αυτονόητο ερώτημα : ΝΑΙ ή ΟΧΙ στην εξορυκτική δραστηριότητα και γιατί. Πρέπει να ξεριζώσουμε τις καχυποψίες και τις αμφιβολίες, με διαφάνεια, τεκμηρίωση και διάλογο. Αυτά είναι τα συστατικά της Δημοκρατίας και της κοινωνικής συνοχής.

Πρέπει να θέσουμε τις βάσεις για ένα ποιοτικό αύριο, χωρίς ταμπού, προϋποθέσεις και μισόλογα. Δεν υπάρχει καιρός για πισωγυρίσματα, η επιστήμη έχει δώσει στην εποχή μας όλες τις απαντήσεις, ή τουλάχιστον τις συντριπτικά περισσότερες.
Αν εδραιώσουμε κανόνες εμπιστοσύνης και κοινής λογικής, μπορούμε να πετύχουμε. Η πατρίδα πλέον δεν μπορεί να περιμένει αυτόκλητους σωτήρες και μαγικά ραβδιά.

4. Προωθούμε άμεσα την ενίσχυση και αναβάθμιση της Ψηφιακής Βάσης Χωρικών Δεδομένων των Μεταλλευτικών και Λατομικών χώρων της Ελλάδας, που λειτουργεί στο Υπουργείο μας με την ονομασία “Latomet”. Είμαστε φιλόδοξοι, θέλουμε να πετύχουμε αυτό για το οποίο σχεδιάσαμε αυτή την πύλη. Θέλουμε να την κάνουμε αξιόπιστο και επίσημο επενδυτικό εργαλείο για τις ορυκτές πρώτες ύλες. Με άλλα λόγια, θέλουμε να δημιουργήσουμε και θα δημιουργήσουμε το Κτηματολόγιο του Ορυκτού Πλούτου της χώρας μας, σε αυτόματη ψηφιακή πλατφόρμα για τον κάθε πολίτη, τον κάθε επενδυτή και το σύνολο της δημόσιας διοίκησης.

5. Στον προγραμματισμό μας είναι, επίσης, η δημιουργία και λειτουργία ενός θεσμικού διαχειριστικού επιστημονικού Δικτύου στη Γενική Γραμματεία Ενέργειας, που σε συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα θα προτείνει τις δυνατές αναπτυξιακές δυνατότητες στον τομέα των Ορυκτών Πρώτων Υλών. Το ίδιο Δίκτυο θα αναλάβει την ευθύνη για να αναστρέψει την στρεβλή παραγωγική και κοινωνική αντίληψη, που καλλιεργείται για την αξιοποίηση των ορυκτών πρώτων υλών.

6. Τόσο στο Εθνικό, όσο και στα επιμέρους Περιφερειακά Χωροταξικά Σχέδια, ο ορυκτός πλούτος θα καταγραφεί, θα προσδιοριστεί και θα συνυπολογιστεί ισότιμα με όλες τις άλλες παραμέτρους στο νέο περιφερειακό μοντέλο και των 13 Περιφερειών της χώρας. Ήδη, σε συνεννόηση με το ΕΠΠΕΡΑΑ έχουμε προκηρύξει την εκπόνηση ενός Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Ορυκτό Πλούτο της χώρας. Θα είναι απόλυτα σαφές πια, με τεκμηριωμένο επιστημονικό τρόπο, πού η φύση έχει τοποθετήσει ορυκτό πλούτο και πώς μπορούμε με απόλυτο σεβασμό στο περιβάλλον και με την μέγιστη δυνατή κοινωνική ωφελιμότητα να αξιοποιήσουμε τον ορυκτό πλούτο.

7. Ο ορυκτός πλούτος της χώρας είναι περιουσία του Ελληνικού λαού και αυτό διασφαλίζεται από το Μεταλλευτικό Κώδικα και το Σύνταγμα της Χώρας. Οφείλουμε να τον επιβεβαιώσουμε στο σύνολό του και να τον αξιοποιήσουμε επ’ ωφελεία του κοινωνικού συνόλου. Γι’ αυτό στους επόμενους μήνες θα οργανώσουμε ορθολογικά, θα ενισχύσουμε και θα θωρακίσουμε τους θεσμούς δημιουργίας αυτού του πρωτογενούς πλούτου, όπως άλλωστε κάνουν και όλες οι χώρες της ΕΕ. Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να απεμπολήσει καμιά πλουτοπαραγωγική της πηγή, γι΄ αυτό πρέπει να τις εντοπίσει, να τις ανακαλύψει και να τις αξιοποιήσει. Όλες. Όλο τον ορυκτό πλούτο.

8. Τις επόμενες εβδομάδες η Γενική Γραμματεία Ενέργειας θα ενισχύσει όλους τους ελεγκτικούς μηχανισμούς της Δημόσιας Διοίκησης, έτσι ώστε όλοι να είμαστε σίγουροι ότι λαμβάνονται όλες οι πρόνοιες και τα απαραίτητα μέτρα προκειμένου να υπάρχει κοινωνική συνοχή, κοινωνική ηρεμία και περιβαλλοντική προστασία.

Κυρίες και κύριοι,
ολοκληρώνοντας την τοποθέτησή μου, επιτρέψτε μου να καταθέσω την άποψη ότι οι ορυκτές πρώτες ύλες μπορούν να μας κάνουν πρωταγωνιστές. Έχουμε το όραμα, έχουμε το σχέδιο, έχουμε την αποφασιστικότητα και έχουμε και την καθημερινή επιμονή. Θέλουμε την κοινωνία δίπλα μας, όχι απέναντί μας. Θέλουμε και μπορούμε να απαντήσουμε σε όλες τις προκλήσεις. Πρέπει επιτέλους να εμπιστευτούμε ο ένας τον άλλον. Είναι καιρός για αλήθειες και μόνο αλήθειες. Αλήθειες όμως τεκμηριωμένες και όχι κραυγές.

Το προνόμιο της αλήθειας ή της ποιότητας ζωής, δεν είναι προνόμιο λίγων, είναι προνόμιο όλων. Κανένας δεν μπορεί να επενδύσει στη χώρα μας αν δεν σέβεται τους θεσμούς και αν δεν προστατεύει το περιβάλλον. Οι δύο αυτές απαράβατες προϋποθέσεις αποτελούν για μας όρους συμβολαίου με το κοινωνικό σύνολο. Όποιος παραβαίνει τους κανόνες αυτούς, εμείς είμαστε εκείνοι που θα τον αποβάλλουμε από τη χώρα. Στην περιβαλλοντική προστασία, στην ποιότητα ζωής και στην κοινωνική συνοχή δεν χωρούν εκπτώσεις.

Είμαι βέβαιος ότι η σημερινή εκδήλωση, με το εξαιρετικό πρόγραμμα που υπάρχει, θα τεκμηριώσει και θα ενισχύσει αυτές τις Αρχές, για τις οποίες επίσης είμαι απολύτως βέβαιος ότι συμφωνούμε όλοι. Έτσι, θα μπορούμε ως χώρα να βρούμε τον δικό μας βηματισμό, που θα μας επιτρέψει να σταθούμε στα πόδια μας στηριζόμενοι στα δικά μας ενδογενή, φυσικά και ανθρωπολογικά συγκριτικά πλεονεκτήματα. Δημιουργώντας ένα νέο παραγωγικό μοντέλο, για μια Ελλάδα που δεν θα χρειάζεται πια δανεικά και δεκανίκια, αλλά θα μπορεί περήφανα να σταθεί όρθια και να κοιτά τους εταίρους της στα μάτια, εισπράττοντας τον σεβασμό.

Σας ευχαριστώ πολύ για την προσοχή σας.»