Καθυστερήσεις και γραφειοκρατία στα προγράμματα “Εξοικονομώ”
Σημαντικές καθυστερήσεις επικρατούν στα προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας, όπως τα «Εξοικονομώ 2021» και «Εξοικονομώ 2023», οδηγώντας σε νέο κύμα παρατάσεων. Πολλοί μηχανικοί και προμηθευτές ζητούν παρατάσεις λόγω της εκτεταμένης γραφειοκρατίας και της απουσίας ενημέρωσης από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), με αποτέλεσμα να μην ολοκληρώνονται οι διαδικασίες ή οι πληρωμές. Οι καθυστερήσεις αυτές, που αυξάνουν τα κόστη και προκαλούν μαζικές υπαναχωρήσεις από τους ωφελούμενους, απειλούν την απώλεια σημαντικών ευρωπαϊκών κονδυλίων από το Ταμείο Ανάκαμψης. Επιπλέον, πρόβλημα δημιουργούν οι μη ρεαλιστικές προθεσμίες σε νεότερα προγράμματα, όπως το «Εξοικονομώ 2025», αλλά και η ανισομερής γεωγραφική κατανομή των επιλέξιμων αιτήσεων λόγω των κριτηρίων αξιολόγησης.
Οι παράγοντες που προκαλούν καθυστερήσεις, προβλήματα και εκτεταμένη γραφειοκρατία στα προγράμματα «Εξοικονομώ» είναι πολλοί και αφορούν τόσο τον σχεδιασμό όσο και τις διαδικασίες υλοποίησης και πληρωμής. Η γραφειοκρατία χαρακτηρίζει συνολικά τα προγράμματα, κρατώντας τα στάσιμα και τους ωφελούμενους σε αβεβαιότητα. Απαιτούνται επτά στάδια από την υποβολή της αίτησης έως την έναρξη των εργασιών, ενώ σε εκατοντάδες περιπτώσεις, αν και έχει ολοκληρωθεί το φυσικό αντικείμενο, η διαδικασία παραμένει ανολοκλήρωτη. Οι ελεγκτές ζητούν ακόμη και υπεύθυνες δηλώσεις που να πιστοποιούν πληρωμές ΦΠΑ (όπως συνέβη στο «Εξοικονομώ 2021»).
Η γραφειοκρατία επεκτείνεται και στις τράπεζες, οι οποίες εμπλέκονται όταν ο καταναλωτής καλύπτει την ιδία συμμετοχή μέσω δανεισμού. Σημαντικές καθυστερήσεις προκύπτουν επίσης από την έλλειψη αποτελεσματικού συντονισμού και την αργοπορία στην έκδοση απαραίτητων αποφάσεων. Για παράδειγμα, στο «Εξοικονομώ 2025» δεν έχει εκδοθεί ακόμη η υπουργική απόφαση για την έγκριση αιτήσεων, καθιστώντας μη ρεαλιστικό τον χρόνο υλοποίησης. Προμηθευτές και μηχανικοί κάνουν λόγο για απουσία ενημέρωσης από το ΥΠΕΝ.
Σε αρκετές περιπτώσεις, ο σχεδιασμός των προγραμμάτων φαίνεται να έχει κυρίως επικοινωνιακό χαρακτήρα. Στο πρόγραμμα «Εξοικονομώ – Ανακαινίζω για Νέους», το σκέλος «Ανακαινίζω» δεν προχωρά, καθώς δεν έχουν εξασφαλιστεί τα απαραίτητα κονδύλια. Οι καθυστερήσεις δημιουργούν μεγάλη πίεση στους εμπλεκόμενους και αυξάνουν το κόστος. Προμηθευτές έχουν προχωρήσει σε εγκαταστάσεις εξοπλισμού, αλλά δεν έχουν λάβει πληρωμές. Ειδικά στο «Εξοικονομώ 2021», μόλις τα 2/6 των αιτήσεων έχουν εξοφληθεί, ενώ πολλοί ωφελούμενοι περιμένουν ακόμα τα χρήματα που αντιστοιχούν στα δύο Πιστοποιητικά Ενεργειακής Απόδοσης.
Οι καθυστερήσεις αυξάνουν το κόστος υλικών και συσκευών λόγω του πληθωρισμού, δημιουργώντας παράλληλα περιθώρια υπερκοστολογήσεων. Το μέσο κόστος επιλέξιμων εργασιών έχει αυξηθεί κατά 34%–64% σε σχέση με το 2021, καθώς στο «Εξοικονομώ 2025» δεν προβλέπεται ανώτατο όριο, όπως στα προηγούμενα προγράμματα.
Τα κριτήρια προτεραιοποίησης έχουν προκαλέσει πρόσθετες δυσκολίες. Η επιλογή των βαθμοημερών ως κριτηρίου έχει οδηγήσει σε έντονα άνιση γεωγραφική κατανομή αιτήσεων, γεγονός που μπορεί να επιφέρει πλήθος ενστάσεων. Οι χρονοβόρες διαδικασίες εκδίκασης ενδέχεται να υπονομεύσουν συνολικά το πρόγραμμα.
Οι παραπάνω καθυστερήσεις και δυσλειτουργίες έχουν ως αποτέλεσμα την υπαναχώρηση περίπου του 20%–25% των ωφελούμενων και τη μη εμπρόθεσμη ολοκλήρωση του 35% των έργων, κυρίως όσων αφορούν δανειοδότηση. Έτσι, το ποσοστό επιτυχούς ολοκλήρωσης περιορίζεται μόλις στο 52% των αρχικών αιτήσεων, ενώ η κατάσταση αυτή θέτει σε σοβαρό κίνδυνο την απορρόφηση σημαντικών κονδυλίων από το Ταμείο Ανάκαμψης.
