Νέο «Εξοικονομώ»: Χρηματοδότηση ενεργειακών αναβαθμίσεων μέσω των λογαριασμών ρεύματος
Νέο μοντέλο χρηματοδότησης για τις ενεργειακές αναβαθμίσεις κτιρίων εισάγει το επόμενο «Εξοικονομώ», με τους παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας να αναλαμβάνουν πλέον ενεργό ρόλο στη χρηματοδότηση των παρεμβάσεων. Το σχήμα βασίζεται στο μοντέλο on-bill financing, δηλαδή στην αποπληρωμή του κόστους των εργασιών μέσω των λογαριασμών ρεύματος.
Η μεταρρύθμιση αποτελεί ορόσημο του Ταμείου Ανάκαμψης και στοχεύει στη διεύρυνση της πρόσβασης σε έργα εξοικονόμησης ενέργειας, κυρίως για ιδιοκτήτες που δεν διαθέτουν τα απαιτούμενα αρχικά κεφάλαια. Ωστόσο, η αγορά αντιμετωπίζει το νέο πλαίσιο με επιφυλάξεις, καθώς παραμένουν ανοιχτά ζητήματα που σχετίζονται με το πιστωτικό ρίσκο των παρόχων, την αλλαγή προμηθευτή και τις επιπτώσεις στον ανταγωνισμό.
Πώς θα λειτουργεί το on-bill financing
Με το νέο μοντέλο, οι προμηθευτές ενέργειας θα μπορούν να χρηματοδοτούν παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης σε κτίρια και να ανακτούν το ποσό σταδιακά, μέσα από διακριτές χρεώσεις στους λογαριασμούς ρεύματος.
Οι παρεμβάσεις μπορεί να αφορούν, μεταξύ άλλων, αντικατάσταση εξοπλισμού, βελτιώσεις ενεργειακής απόδοσης και εγκατάσταση συστημάτων που μειώνουν την κατανάλωση. Ο καταναλωτής δεν θα χρειάζεται να καταβάλει εξαρχής το σύνολο του ποσού, καθώς η αποπληρωμή θα γίνεται σε δόσεις.
Οι δόσεις αυτές θα εμφανίζονται χωριστά στον λογαριασμό ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε να διακρίνονται από τις χρεώσεις προμήθειας, τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις και τις λοιπές επιβαρύνσεις. Σε περίπτωση μερικής εξόφλησης του λογαριασμού, θα εφαρμόζεται συγκεκριμένη σειρά προτεραιότητας: πρώτα θα καλύπτονται οι χρεώσεις προμήθειας ρεύματος, στη συνέχεια οι ρυθμιζόμενες χρεώσεις και τελευταίες οι δόσεις της ενεργειακής αναβάθμισης.
Η ρύθμιση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνδέεται άμεσα με την προστασία του καταναλωτή αλλά και με τις ανησυχίες των προμηθευτών για την ανάκτηση των κεφαλαίων που θα διαθέτουν.
Δικαίωμα συμμετοχής μόνο για ιδιοκτήτες
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του νέου σχήματος είναι ότι δικαίωμα σύναψης σύμβασης ενεργειακής αναβάθμισης θα έχουν αποκλειστικά οι ιδιοκτήτες των ακινήτων. Οι ενοικιαστές δεν θα μπορούν να συμμετέχουν απευθείας στη διαδικασία, ακόμη και αν είναι εκείνοι που χρησιμοποιούν το ακίνητο και πληρώνουν τον λογαριασμό ρεύματος.
Η επιλογή αυτή έγινε προκειμένου να περιοριστεί η ασάφεια ως προς το ποιος έχει την ευθύνη της αποπληρωμής. Ο ιδιοκτήτης θεωρείται ο σταθερός αντισυμβαλλόμενος, καθώς το όφελος της αναβάθμισης συνδέεται με το ίδιο το ακίνητο.
Ωστόσο, στις περιπτώσεις μισθωμένων κατοικιών δημιουργείται πρακτικό ζήτημα. Ο ιδιοκτήτης θα πρέπει να συμφωνήσει με τον ενοικιαστή για τον τρόπο επιμερισμού του κόστους, καθώς οι δόσεις θα ενσωματώνονται στον λογαριασμό κατανάλωσης, τον οποίο συνήθως εξοφλεί ο μισθωτής.
Προτάσεις για τριμερείς συμβάσεις μεταξύ παρόχου, ιδιοκτήτη και ενοικιαστή δεν υιοθετήθηκαν στην παρούσα φάση. Έτσι, οι ενοικιαστές παραμένουν εκτός του βασικού μηχανισμού, γεγονός που περιορίζει το πεδίο εφαρμογής του μέτρου.
Προστασία από διακοπή ηλεκτροδότησης
Για την προστασία των καταναλωτών προβλέπεται ότι η μη καταβολή των δόσεων που αφορούν την ενεργειακή αναβάθμιση δεν θα μπορεί να οδηγήσει σε διακοπή ηλεκτροδότησης.
Η πρόβλεψη αυτή ισχύει όταν η ανεξόφλητη οφειλή αφορά αποκλειστικά τη δόση της αναβάθμισης και όχι την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας ή τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις. Με άλλα λόγια, εάν ο καταναλωτής εξοφλεί τις χρεώσεις ρεύματος αλλά δεν καταβάλλει τη δόση της παρέμβασης, ο πάροχος δεν θα έχει δικαίωμα να ζητήσει διακοπή της ηλεκτροδότησης.
Η συγκεκριμένη διάταξη μειώνει τον κοινωνικό κίνδυνο του μέτρου, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει την επιφυλακτικότητα των παρόχων. Εφόσον η δόση της αναβάθμισης βρίσκεται τελευταία στην ιεράρχηση πληρωμών και δεν συνδέεται με το δικαίωμα διακοπής, η είσπραξή της καθίσταται πιο επισφαλής.
Το πιστωτικό ρίσκο για τους παρόχους
Οι προμηθευτές ενέργειας καλούνται να αναλάβουν έναν νέο ρόλο, ο οποίος δεν περιορίζεται στην παροχή ηλεκτρικής ενέργειας αλλά επεκτείνεται στη χρηματοδότηση έργων εξοικονόμησης. Αυτό δημιουργεί πρόσθετο πιστωτικό ρίσκο, ειδικά σε μια αγορά όπου οι ληξιπρόθεσμες οφειλές παραμένουν σημαντικό ζήτημα.
Το ρίσκο ενισχύεται από τρεις παράγοντες. Πρώτον, οι δόσεις της αναβάθμισης εξοφλούνται τελευταίες σε περίπτωση μερικής πληρωμής. Δεύτερον, η μη πληρωμή τους δεν επιτρέπει τη διακοπή ηλεκτροδότησης. Τρίτον, δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως αν θα υπάρξουν εγγυοδοτικοί μηχανισμοί ή άλλα εργαλεία περιορισμού του κινδύνου για τους παρόχους.
Η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να οδηγήσει τους προμηθευτές σε πιο αυστηρή αξιολόγηση των πελατών που θα εντάσσονται στο σχήμα. Νοικοκυριά με ιστορικό ληξιπρόθεσμων οφειλών μπορεί να θεωρηθούν υψηλού κινδύνου και να αποκλειστούν στην πράξη από τη χρηματοδότηση, παρότι συχνά είναι αυτά που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη ενεργειακής αναβάθμισης.
Ασαφές το πλαίσιο σε περίπτωση αλλαγής προμηθευτή
Κρίσιμο σημείο του νέου μοντέλου παραμένει η αλλαγή παρόχου. Ο καταναλωτής διατηρεί το δικαίωμα να αλλάξει προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας, όμως δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως πώς θα συνεχίζεται η αποπληρωμή της ενεργειακής αναβάθμισης.
Στο τραπέζι βρίσκονται διαφορετικά σενάρια. Ένα ενδεχόμενο είναι η διατήρηση ξεχωριστής σύμβασης με τον αρχικό πάροχο, ώστε ο καταναλωτής να συνεχίσει να καταβάλλει τις δόσεις απευθείας σε αυτόν. Ένα δεύτερο σενάριο είναι η μεταφορά των δόσεων στον νέο πάροχο, ο οποίος θα εισπράττει τα ποσά και θα τα αποδίδει στον αρχικό χρηματοδότη. Υπάρχει επίσης η πιθανότητα εφάπαξ εξόφλησης του υπολοίπου κατά την αλλαγή προμηθευτή.
Η απουσία οριστικής λύσης δημιουργεί αβεβαιότητα τόσο για τους καταναλωτές όσο και για την αγορά. Για τους παρόχους, το ζήτημα είναι κρίσιμο, καθώς επηρεάζει τη δυνατότητα ανάκτησης της χρηματοδότησης σε βάθος χρόνου.
Οι ενστάσεις της ΓΣΕΒΕΕ
Σημαντικές επιφυλάξεις έχει εκφράσει η ΓΣΕΒΕΕ, εστιάζοντας κυρίως στις επιπτώσεις που μπορεί να έχει το νέο μοντέλο στον ανταγωνισμό και στα τεχνικά επαγγέλματα.
Η Συνομοσπονδία προειδοποιεί ότι η εμπλοκή των παρόχων στη χρηματοδότηση και διαχείριση των ενεργειακών αναβαθμίσεων μπορεί να οδηγήσει σε κάθετη συγκέντρωση της αγοράς. Οι μεγάλοι προμηθευτές ενέργειας θα αποκτήσουν αυξημένο ρόλο όχι μόνο στην προμήθεια ρεύματος αλλά και στην επιλογή, οργάνωση και υλοποίηση των παρεμβάσεων.
Κατά τη ΓΣΕΒΕΕ, αυτό ενδέχεται να περιορίσει τη θέση μικρότερων επιχειρήσεων και να μετατρέψει επαγγελματίες και τεχνικά συνεργεία σε υπεργολάβους των παρόχων. Η εξέλιξη αυτή, όπως επισημαίνει, μπορεί να υποβαθμίσει την αυτονομία των τεχνικών επαγγελμάτων και να περιορίσει τις επιλογές των καταναλωτών.
Παράλληλα, διατυπώνεται ανησυχία ότι οι πάροχοι θα επιλέγουν κυρίως πελάτες με χαμηλό πιστωτικό κίνδυνο, αφήνοντας εκτός του σχήματος ευάλωτα νοικοκυριά ή ιδιοκτήτες με παλαιότερες οφειλές. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα περιόριζε την κοινωνική αποτελεσματικότητα του μέτρου και θα δημιουργούσε νέα εμπόδια στην αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας.
Μεταρρύθμιση με ευκαιρίες και ανοιχτά ζητήματα
Το νέο «Εξοικονομώ» επιχειρεί να μεταβάλει τον τρόπο χρηματοδότησης των ενεργειακών αναβαθμίσεων, μεταφέροντας μέρος του βάρους από τον ιδιοκτήτη στον πάροχο ενέργειας και επιτρέποντας την αποπληρωμή σε βάθος χρόνου. Η λογική του on-bill financing μπορεί να διευκολύνει επενδύσεις που διαφορετικά θα καθυστερούσαν ή δεν θα πραγματοποιούνταν λόγω έλλειψης κεφαλαίων.
Ωστόσο, η επιτυχία του μοντέλου θα εξαρτηθεί από τις λεπτομέρειες εφαρμογής. Η σαφής ρύθμιση της αλλαγής προμηθευτή, η διαχείριση του πιστωτικού κινδύνου, η προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών και η διατήρηση υγιούς ανταγωνισμού στην αγορά θα είναι καθοριστικοί παράγοντες.
Το νέο πλαίσιο μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο επιτάχυνσης της πράσινης μετάβασης στα κτίρια. Για να επιτύχει, όμως, θα χρειαστεί να εξισορροπήσει την ανάγκη χρηματοδότησης των παρεμβάσεων με την προστασία των καταναλωτών, τη βιωσιμότητα των παρόχων και τη συμμετοχή των τεχνικών επαγγελμάτων με όρους διαφάνειας και ισότιμου ανταγωνισμού.
