Κάθετος Διάδρομος: γιατί οι δημοπρασίες απέτυχαν – οι προοπτικές
Οι πρόσφατες δημοπρασίες για τη δέσμευση δυναμικότητας στον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου κατέληξαν σε πλήρη αποτυχία. Παρά την προσθήκη νέων σημείων εισόδου, την πολιτική στήριξη των ΗΠΑ και τις προσδοκίες ότι η Ουκρανία θα αναζητούσε εναλλακτικές οδούς εφοδιασμού, το ενδιαφέρον της αγοράς ήταν μηδενικό. Το αποτέλεσμα αυτό ανέδειξε με σαφήνεια τα διαρθρωτικά προβλήματα του εγχειρήματος.
Ο βασικός λόγος απουσίας ενδιαφέροντος είναι οικονομικός. Ο Κάθετος Διάδρομος ανταγωνίζεται οδεύσεις μέσω Πολωνίας, Γερμανίας, Λιθουανίας και Κροατίας, οι οποίες είναι είτε γεωγραφικά συντομότερες είτε διαθέτουν χαμηλότερα τέλη διαμετακόμισης. Η Πολωνία, ειδικά, προσφέρει σαφές πλεονέκτημα κόστους για την ουκρανική αγορά, καθιστώντας δύσκολη την εμπορική δικαιολόγηση μιας διαδρομής που ξεκινά από την Ελλάδα.
Παρά τις εκπτώσεις που προσφέρουν οι διαχειριστές του διαδρόμου, όπως ο ΔΕΣΦΑ, οι συνολικές χρεώσεις παραμένουν υψηλές σε σύγκριση με τις εναλλακτικές. Για τους traders, το τελικό κόστος είναι αυτό που μετρά, όχι το γεωπολιτικό αφήγημα.
Ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας είναι η ίδια η Ουκρανία. Οι εκτιμήσεις για αυξημένη ζήτηση δεν επιβεβαιώθηκαν, καθώς η χώρα έχει αποθηκεύσει πάνω από 13 bcm φυσικού αερίου και έχει περιορίσει τις ανάγκες άμεσων εισαγωγών. Η Naftogaz δεν είχε λόγο να δεσμεύσει δυναμικότητα για τον Ιανουάριο, όταν υπήρχαν φθηνότερες και ήδη διαθέσιμες επιλογές.
Παράλληλα, τα επίπεδα τιμών μεταξύ Ελλάδας, Βουλγαρίας και Ουκρανίας συχνά ευνοούν την πώληση του αερίου εντός Βουλγαρίας, αντί της μεταφοράς του βορειότερα. Αυτό υπονομεύει τη λογική του διαδρόμου ως διακρατικής αρτηρίας.
Σημαντικό ρόλο παίζει και η αβεβαιότητα στο ρυθμιστικό πεδίο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, και ειδικότερα η DG Competition, εξετάζει αν οι εκπτώσεις στα τέλη χρήσης που προσφέρουν οι διαχειριστές είναι συμβατές με τους κανόνες ανταγωνισμού. Το μήνυμα προς την αγορά είναι διφορούμενο, με πολιτική στήριξη σε επίπεδο δηλώσεων, αλλά επιφυλάξεις σε επίπεδο εφαρμογής. Για τους εμπορικούς χρήστες, αυτή η ασάφεια μεταφράζεται σε ρίσκο.
Τα προϊόντα που προσφέρθηκαν στις δημοπρασίες είχαν μηνιαία διάρκεια, κάτι που δεν καλύπτει ανάγκες μακροπρόθεσμου σχεδιασμού. Επιπλέον, τα νέα σημεία εισόδου – τόσο για LNG από την Αλεξανδρούπολη όσο και για αζέρικο αέριο – εγκρίθηκαν την τελευταία στιγμή, χωρίς να δοθεί επαρκής χρόνος προετοιμασίας στην αγορά. Σε αυτό προστίθενται επιφυλάξεις από ορισμένες χώρες του διαδρόμου, με τη Ρουμανία να αναφέρεται συχνά ως αδύναμος κρίκος.
Ποιοι στηρίζουν και ποιοι αντιδρούν
Τον Κάθετο Διάδρομο στηρίζουν πολιτικά η Ελλάδα, η Βουλγαρία και οι ΗΠΑ, βλέποντάς τον ως εργαλείο διαφοροποίησης και γεωπολιτικής ασφάλειας. Στον αντίποδα, οι αγορές και οι traders παραμένουν επιφυλακτικοί, ενώ ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες που επωφελούνται από τις υφιστάμενες ροές δεν έχουν κίνητρο να ενισχύσουν μια ανταγωνιστική όδευση.
Υπάρχουν προοπτικές;
Οι προοπτικές δεν έχουν μηδενιστεί, αλλά απαιτούν ουσιαστικές παρεμβάσεις. Χωρίς πιο επιθετική αναδιάρθρωση των τελών, μεγαλύτερη ρυθμιστική σαφήνεια και προϊόντα που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες της αγοράς, ο Κάθετος Διάδρομος δύσκολα θα προσελκύσει εμπορικό ενδιαφέρον. Το ζητούμενο πλέον δεν είναι αν το έργο έχει γεωπολιτική αξία, αλλά αν μπορεί να σταθεί ως βιώσιμη εμπορική επιλογή σε μια ιδιαίτερα ανταγωνιστική ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου.
