Γιατί οι τιμές του ρεύματος παραμένουν υψηλές στην Ελλάδα παρά την “έκρηξη” των ΑΠΕ

Παρά το γεγονός ότι οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας καλύπτουν πλέον πάνω από το 50% της ηλεκτροπαραγωγής στην Ελλάδα, οι τιμές του ρεύματος εξακολουθούν να κινούνται σε υψηλά επίπεδα. Η αντίφαση αυτή δεν είναι συγκυριακή. Αντίθετα, πηγάζει από βαθύτερα δομικά προβλήματα της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, με βασικότερα την εξάρτηση από το φυσικό αέριο, την έλλειψη αποθήκευσης και τον τρόπο που λειτουργεί το ευρωπαϊκό μοντέλο τιμολόγησης .

Ο ρόλος της οριακής τιμολόγησης

Η ελληνική χονδρεμπορική αγορά λειτουργεί με το σύστημα της οριακής τιμολόγησης. Αυτό σημαίνει ότι όλες οι μονάδες παραγωγής πληρώνονται στην τιμή της ακριβότερης μονάδας που χρειάζεται για να καλυφθεί η ζήτηση κάθε ώρα.

Οι ΑΠΕ, με σχεδόν μηδενικό κόστος παραγωγής, μπαίνουν πρώτες στο σύστημα και ρίχνουν τις τιμές τις μεσημεριανές ώρες. Όταν όμως πέφτει ο ήλιος και μειώνεται η παραγωγή τους, τη σκυτάλη παίρνουν οι μονάδες φυσικού αερίου. Επειδή είναι ακριβότερες, καθορίζουν την τελική τιμή για το σύνολο της παραγόμενης ενέργειας, εκμηδενίζοντας το όφελος των φθηνών ΑΠΕ για τον καταναλωτή.

Δεν είναι τυχαίο ότι η διαφορά μεταξύ της χαμηλότερης μεσημεριανής και της υψηλότερης βραδινής τιμής διευρύνεται σταθερά, με τη διαφορά να ξεπερνά τα 140 ευρώ ανά μεγαβατώρα το 2025 .

Η βαριά “σκιά” του φυσικού αερίου

Η Ελλάδα παραμένει έντονα εξαρτημένη από το ορυκτό αέριο. Το 2025, ενώ η παραγωγή από ΑΠΕ αυξήθηκε κατά 5,5%, η ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο αυξήθηκε κατά 12,6%. Το αέριο καλύπτει κατά μέσο όρο το 43,9% του ενεργειακού μείγματος, ποσοστό που το καθιστά βασική παράμετρο καθορισμού των τιμών.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι το φυσικό αέριο έχει πολύ ισχυρότερη επίδραση στην άνοδο των τιμών απ’ ό,τι οι ΑΠΕ στη μείωσή τους, καθώς το αέριο ανεβάζει τις τιμές πιο εύκολα απ’ όσο οι ΑΠΕ μπορούν να τις ρίξουν.

Το κενό στην αποθήκευση ενέργειας

Η ουσία του προβλήματος βρίσκεται στην απουσία υποδομών αποθήκευσης. Χωρίς μπαταρίες ή αντλησιοταμιευτικά έργα, η φθηνή πράσινη ενέργεια που παράγεται το μεσημέρι δεν υπάρχει δυνατότητα να αποθηκευτεί για το βράδυ.

Η σύγκριση με την Πορτογαλία είναι αποκαλυπτική. Παρότι οι δύο χώρες έχουν παρόμοια χαρακτηριστικά, η Πορτογαλία έχει μειώσει το μερίδιο του φυσικού αερίου στο 14% και έχει επενδύσει συστηματικά στην αποθήκευση. Έτσι περιορίζει τις έντονες διακυμάνσεις των τιμών και διατηρεί χαμηλότερο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις .

Οι προτάσεις για αποκλιμάκωση των τιμών

Σύμφωνα με τη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων, η μείωση του κόστους απαιτεί στοχευμένες διαρθρωτικές παρεμβάσεις:

• Επιτάχυνση των έργων αποθήκευσης, ώστε η πράσινη ενέργεια να αξιοποιείται στις ώρες αιχμής.

• Μαζική εγκατάσταση έξυπνων μετρητών και δυναμικών τιμολογίων για καλύτερη διαχείριση της ζήτησης.

• Ενίσχυση των δικτύων μεταφοράς για να μην απορρίπτεται πράσινη ενέργεια λόγω κορεσμού.

• Παρεμβάσεις στον τρόπο λειτουργίας της αγοράς, ώστε να περιοριστούν οι στρεβλώσεις της οριακής τιμολόγησης.

Χωρίς αυτές τις αλλαγές, η Ελλάδα κινδυνεύει να παραμείνει εγκλωβισμένη στο παράδοξο να παράγει όλο και περισσότερη καθαρή ενέργεια, αλλά να συνεχίζει να πληρώνει ρεύμα με τιμές φυσικού αερίου.

Οι φορολογικές επιβαρύνσεις

Το διάγραμμα της Eurostat αποτυπώνει καθαρά ότι η Ελλάδα δεν ξεχωρίζει επειδή έχει τους υψηλότερους φορολογικούς συντελεστές στην Ευρώπη, αλλά επειδή οι φόροι και οι λοιπές επιβαρύνσεις προστίθενται πάνω σε μια ήδη υψηλή τιμή ηλεκτρικής ενέργειας χωρίς φόρους. Η σύγκριση «με» και «χωρίς» φόρους δείχνει πως η τελική επιβάρυνση του καταναλωτή διογκώνεται όταν το φορολογικό και ρυθμιζόμενο σκέλος του λογαριασμού υπολογίζεται πάνω σε ακριβή χονδρική βάση, με αποτέλεσμα ακόμη και μέτριοι φόροι να μεταφράζονται σε βαρείς λογαριασμούς. Η μείωση των φόρων μπορεί να προσφέρει πρόσκαιρη ανακούφιση, όμως όσο το κόστος της ενέργειας παραμένει υψηλό και το μεγαλύτερο μέρος των πολιτικών χρηματοδοτείται απευθείας μέσω του λογαριασμού με αυτούς, δεν μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη και ουσιαστική αποκλιμάκωση. Με άλλα λόγια, οι φόροι δεν είναι η αιτία που το ρεύμα είναι ακριβό στην Ελλάδα· είναι ο μηχανισμός που κάνει αυτή την ακρίβεια να αποτυπώνεται πιο έντονα στον τελικό λογαριασμό.