GSI: Ρυθμιστικές διαφωνίες, καθυστερήσεις και γεωπολιτικές προσδοκίες
Σε ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της πορείας της βρίσκεται η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου (Great Sea Interconnector). Παρότι πρόκειται για έργο Κοινού Ενδιαφέροντος της ΕΕ, με σαφή ενεργειακή και γεωπολιτική αξία, η υλοποίησή του έχει ανασταλεί και στο επίκεντρο του προβλήματος βρίσκονται οι οικονομικές και ρυθμιστικές διαφωνίες μεταξύ Αθήνας και Λευκωσίας, που μετατρέπουν ένα τεχνικά ώριμο project σε πολιτικό και θεσμικό αδιέξοδο.
Οι λόγοι της καθυστέρησης
Η βασική εκκρεμότητα αφορά το ρυθμιζόμενο έσοδο ύψους 25 εκατ. ευρώ που οφείλει η κυπριακή πλευρά. Η μη καταβολή του μπλοκάρει την έκδοση του Full Notice to Proceed, δηλαδή την επίσημη έναρξη του συνόλου του έργου. Η Λευκωσία συνδέει τη στάση της με αμφιβολίες για τη βιωσιμότητα του GSI για τον Κύπριο καταναλωτή και ζητά νέα μελέτη κόστους-οφέλους.
Από την άλλη πλευρά, η Αθήνα θεωρεί ότι το ζήτημα έχει κλείσει σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εγκρίνει το έργο ως PCI και έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν απαιτείται νέα μελέτη κόστους-οφέλους για τη χρηματοδότησή του. Η επιμονή σε νέες αναλύσεις εκλαμβάνεται ως παράγοντας καθυστέρησης και όχι ως τεχνική ανάγκη.
Το κόστος της αναμονής
Ο ΑΔΜΗΕ έχει ήδη καταβάλει περίπου 300 εκατ. ευρώ στην κατασκευάστρια Nexans, η οποία έχει προχωρήσει στην παραγωγή περίπου 350 χιλιομέτρων καλωδίου. Σύμφωνα με πληροφορίες, η Nexans έχει θέσει αυστηρά χρονοδιαγράμματα, προειδοποιώντας ότι σε περίπτωση περαιτέρω αναβολών θα διεκδικήσει αποζημιώσεις που μπορούν να φτάσουν τα 250 εκατ. ευρώ.
Σε ένα σενάριο μη υλοποίησης, η συνολική οικονομική έκθεση του ΑΔΜΗΕ μπορεί να αγγίξει τα 550 εκατ. ευρώ, χωρίς να υπάρχει λειτουργικό έργο. Το κόστος αυτό δεν αφορά μόνο τον Διαχειριστή, αλλά τελικά μεταφέρεται στο σύστημα και στους καταναλωτές μέσω μακροχρόνιων ρυθμιστικών μηχανισμών.
Πέρα από τα τεχνικά εμπόδια
Στην Κύπρο καταγράφεται έντονη αντίδραση από συγκεκριμένα τοπικά συμφέροντα, τα οποία βλέπουν τη διασύνδεση ως απειλή για το υφιστάμενο ενεργειακό μοντέλο. Η δημόσια αντίθεση ισχυρών παραγόντων της αγοράς ηλεκτρισμού και η πίεση προς την κυβέρνηση ενισχύουν την αβεβαιότητα και καθιστούν τη λήψη αποφάσεων πολιτικά δύσκολη.
Αυτή η αντίσταση μεταφράζεται σε ρυθμιστική ακινησία, με αποτέλεσμα ένα έργο στρατηγικής σημασίας να εξαρτάται από βραχυπρόθεσμους συσχετισμούς συμφερόντων.
Επιπτώσεις στο επενδυτικό ενδιαφέρον
Η καθυστέρηση υπονομεύει άμεσα την προσπάθεια προσέλκυσης ξένων κεφαλαίων. Το GSI σήμερα χαρακτηρίζεται οριακά βιώσιμο για επενδυτές. Η επικαιροποιημένη οικονομοτεχνική μελέτη θα έπρεπε να αναθεωρήσει κρίσιμες παραμέτρους, όπως το WACC και την επιτρεπόμενη απόδοση, ώστε να βελτιωθεί το επενδυτικό προφίλ του έργου.
Όσο όμως η μελέτη δεν ανατίθεται και το ρυθμιστικό πλαίσιο παραμένει θολό, κανένα σοβαρό fund δεν μπορεί να προχωρήσει. Η εικόνα ασυνεννοησίας μεταξύ δύο κρατών-μελών της ΕΕ λειτουργεί αποτρεπτικά, ειδικά για κεφάλαια που δίνουν προτεραιότητα στη θεσμική σταθερότητα.
Η γεωπολιτική διάσταση
Πέρα από τα οικονομικά, το GSI έχει σαφή γεωπολιτική βαρύτητα. Η διασύνδεση θα άρει την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου, θα ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού στην Ανατολική Μεσόγειο και θα εντάξει πιο ενεργά το νησί στον ευρωπαϊκό ενεργειακό χάρτη.
Για την Ελλάδα, το έργο ενισχύει τον ρόλο της ως κόμβου μεταφοράς ενέργειας και συμπληρώνει τις ευρύτερες περιφερειακές συνεργασίες, συμπεριλαμβανομένων σχημάτων με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ. Η καθυστέρηση αποδυναμώνει αυτή τη στρατηγική και δημιουργεί κενό αξιοπιστίας σε μια περίοδο αυξημένου γεωπολιτικού ανταγωνισμού.
Το έργο του GSI δεν έχει μείνει στάσιμο λόγω τεχνικών δυσκολιών. Έχει κολλήσει λόγω έλλειψης καθαρών αποφάσεων. Ο χρόνος πιέζει, οι ρήτρες τρέχουν και το παράθυρο ευκαιρίας για επενδυτική και γεωπολιτική αξιοποίηση στενεύει.
Αν δεν υπάρξει σύντομα συμφωνία για το ρυθμιστικό πλαίσιο και τη χρηματοδότηση, το κόστος της καθυστέρησης θα ξεπεράσει κατά πολύ το κόστος του ίδιου του έργου. Και τότε, η συζήτηση δεν θα αφορά πλέον τη βιωσιμότητα του GSI, αλλά το ποιος θα πληρώσει την αποτυχία του.
