Ενεργειακή απεξάρτηση από τη Ρωσία: το στοίχημα του Κάθετου Διαδρόμου μετά το 2027
Καθώς το νέο κανονιστικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την πλήρη απαγόρευση του ρωσικού φυσικού αερίου έως το 2027 περνά από τη φάση των αποφάσεων στη φάση της εφαρμογής, το επίκεντρο μετατοπίζεται πλέον στην πράξη, δηλαδή στις εναλλακτικές διαδρομές, στο πραγματικό κόστος αντικατάστασης και στους γεωπολιτικούς συσχετισμούς που διαμορφώνονται γύρω από το ενεργειακό σύστημα της Ευρώπης.
Η αυστηροποίηση των ελέγχων στις εισαγωγές μέσω Τουρκίας και η αντιμετώπιση κάθε ροής από τον TurkStream ως δυνητικά ρωσικής προέλευσης περιορίζουν δραστικά τα περιθώρια έμμεσης συνέχισης των ρωσικών εξαγωγών. Μετά τη λήξη της συμφωνίας διαμετακόμισης μέσω Ουκρανίας το 2025, η Τουρκία παραμένει η μοναδική χερσαία οδός ρωσικού αερίου προς την Ευρώπη, γεγονός που καθιστά τον TurkStream κεντρικό σημείο πίεσης για τις ευρωπαϊκές πολιτικές απεξάρτησης. Παρά ταύτα, οι ροές παραμένουν υψηλές, αναδεικνύοντας το χάσμα ανάμεσα στη ρυθμιστική στόχευση και την πραγματικότητα της αγοράς.
Σε αυτό το περιβάλλον, ο Κάθετος Διάδρομος αποκτά ρόλο πολύ ευρύτερο από εκείνον μιας εναλλακτικής τεχνικής λύσης. Πρόκειται για τον βασικό άξονα μέσω του οποίου η Ευρώπη φιλοδοξεί να αντικαταστήσει συστηματικά τις ρωσικές ποσότητες, αξιοποιώντας LNG που εισέρχεται από την Ελλάδα και κατευθύνεται προς τη Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη. Η διασύνδεση των δικτύων Ελλάδας, Βουλγαρίας, Ρουμανίας, Μολδαβίας και Ουκρανίας διαμορφώνει μια νέα ενεργειακή γεωγραφία, με την Αθήνα να αναβαθμίζεται σε σημείο αναφοράς για την ασφάλεια εφοδιασμού της περιοχής.
Η αναβάθμιση αυτή συνοδεύεται από σαφείς προκλήσεις. Το κόστος μεταφοράς του LNG, οι διαφορετικές ρυθμιστικές προσεγγίσεις μεταξύ των κρατών του διαδρόμου και η περιορισμένη εμπορική συμμετοχή στις δημοπρασίες δυναμικότητας δημιουργούν ερωτήματα για τη βιωσιμότητα του εγχειρήματος σε καθαρά αγοραία βάση. Χωρίς συντονισμένη ρυθμιστική στήριξη και μεγαλύτερη προβλεψιμότητα, ο Κάθετος Διάδρομος κινδυνεύει να λειτουργήσει κάτω από τις δυνατότητές του, παρά τη στρατηγική του σημασία.
Καθοριστικός είναι και ο ρόλος των Ηνωμένων Πολιτειών, οι οποίες εντείνουν τις πιέσεις προς τις Βρυξέλλες για την άρση εμποδίων στη διακίνηση αμερικανικού LNG. Η αμερικανική διπλωματική κινητοποίηση συνδέεται άμεσα με τη στρατηγική αποκοπής της Ευρώπης από τη ρωσική ενεργειακή επιρροή, αλλά και με την προώθηση μακροπρόθεσμων συμφωνιών προμήθειας. Η Ελλάδα προβάλλεται σε αυτό το πλαίσιο ως η βασική πύλη εισόδου για τις αμερικανικές ποσότητες προς την Ανατολική Ευρώπη, γεγονός που ενισχύει τη γεωπολιτική της θέση, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει τις απαιτήσεις σε επίπεδο υποδομών και ρυθμιστικής επάρκειας.
Η ανάγκη για νέες επενδύσεις σε πλωτές μονάδες αποθήκευσης και επαναεριοποίησης, καθώς και για σαφείς όρους λειτουργίας των διαδρομών του Κάθετου Διαδρόμου, επανέρχεται στο προσκήνιο. Η πρώτη μεταφορά φορτίων LNG προς την Ουκρανία μέσω ελληνικών εταιρειών αποτυπώνει τη δυναμική του μοντέλου, αλλά δεν αναιρεί τα δομικά ζητήματα κόστους και συντονισμού που παραμένουν ανοιχτά.
Η απαγόρευση του ρωσικού φυσικού αερίου από το 2027, όπως αποτυπώνεται πλέον και στο στάδιο της υλοποίησης, δεν αποτελεί μια απλή αλλαγή προμηθευτών. Πρόκειται για βαθιά αναδιάρθρωση της ευρωπαϊκής ενεργειακής αγοράς, με την Ελλάδα να βρίσκεται στο επίκεντρο μιας νέας ισορροπίας. Το αν ο ρόλος αυτός θα μεταφραστεί σε σταθερό πλεονέκτημα θα κριθεί από την ικανότητα της χώρας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης να συνδυάσουν γεωπολιτική στόχευση, λειτουργικές υποδομές και οικονομικά βιώσιμες λύσεις.
