GSI και GREGY: Τα δύο έργα που μπορούν να καταστήσουν την Ελλάδα πύλη ηλεκτρικής ενέργειας προς την Ευρώπη

Δύο μεγάλα έργα ηλεκτρικών διασυνδέσεων, ο Great Sea Interconnector (GSI) και ο Green Energy Interconnector (GREGY), βρίσκονται στο επίκεντρο του σχεδιασμού για την ενίσχυση του ρόλου της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Αν και τα δύο έργα αξιοποιούν υποθαλάσσια καλώδια υψηλής τάσης, εξυπηρετούν διαφορετικούς στόχους. Ο GSI συνδέει την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ, ενισχύοντας την ασφάλεια εφοδιασμού και αίροντας την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου. Ο GREGY προβλέπει τη μεταφορά μεγάλων ποσοτήτων ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας από την Αίγυπτο προς την Ελλάδα, με τελικό προορισμό τις ευρωπαϊκές αγορές.

Η υλοποίησή τους, ωστόσο, δεν θα κριθεί μόνο από την πρόοδο των ίδιων των έργων. Η χρηματοδότηση, οι γεωπολιτικές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και η δυνατότητα του ελληνικού ηλεκτρικού συστήματος να απορροφήσει και να εξάγει μεγάλες ποσότητες ενέργειας αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες.

GSI: Η ηλεκτρική σύνδεση της Κύπρου με την Ευρώπη

Ο Great Sea Interconnector αποτελεί τη μοναδική ηλεκτρική διασύνδεση που θα συνδέσει την Κύπρο με το ευρωπαϊκό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας μέσω της Κρήτης, ενώ σε δεύτερη φάση θα επεκταθεί έως το Ισραήλ.

Το έργο έχει χαρακτηριστεί Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος (PCI) της Ευρωπαϊκής Ένωσης και θεωρείται βασική υποδομή για την ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής και την ενίσχυση των διασυνοριακών ανταλλαγών ηλεκτρικής ενέργειας.

Αρχικός στόχος ήταν η ολοκλήρωσή του το 2029, ωστόσο το χρονοδιάγραμμα επανεξετάζεται λόγω του αυξημένου κόστους και των γεωπολιτικών συνθηκών στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η κατανομή του κόστους του τμήματος Κρήτη-Κύπρος, καθώς βάσει του ευρωπαϊκού μηχανισμού CBCA το 63% επιβαρύνει την Κύπρο και το 37% την Ελλάδα, αντανακλώντας το όφελος που προκύπτει για κάθε χώρα από τη λειτουργία της διασύνδεσης.

Παράλληλα, ο GSI εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό του οικονομικού διαδρόμου India-Middle East-Europe Economic Corridor (IMEC), γεγονός που ενισχύει τη γεωστρατηγική σημασία του.

GREGY: Εισαγωγή 22 TWh πράσινης ενέργειας από την Αίγυπτο

Ο GREGY ακολουθεί διαφορετική λογική. Δεν αποσκοπεί στη διασύνδεση απομονωμένων ηλεκτρικών συστημάτων, αλλά στη μεταφορά καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας που θα παράγεται στην Αίγυπτο προς την Ελλάδα.

Το έργο προβλέπει υποθαλάσσια διασύνδεση συνεχούς ρεύματος (HVDC) μήκους περίπου 954 χιλιομέτρων και μεταφορικής ικανότητας 3 GW.

Η ηλεκτρική ενέργεια θα προέρχεται από νέο χαρτοφυλάκιο Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ισχύος 9,5 GW, αποτελούμενο κατά περίπου 75% από αιολικά και 25% από φωτοβολταϊκά.

Η ετήσια μεταφορά υπολογίζεται στις 22 TWh, ποσότητα που αντιστοιχεί σχεδόν στο διπλάσιο της σημερινής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας της ελληνικής βιομηχανίας.

Το έργο αναπτύσσεται από τον Όμιλο Κοπελούζου μέσω της ELICA S.M. και έχει ενταχθεί τόσο στα Έργα Αμοιβαίου Ενδιαφέροντος (PMI) της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και στον δεκαετή σχεδιασμό ανάπτυξης του ENTSO-E.

Η εμπορική λειτουργία του τοποθετείται στον σχεδιασμό για το 2031.

Οι διασυνδέσεις δεν αρκούν χωρίς νέες υποδομές

Η υλοποίηση των δύο έργων συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία το ελληνικό ηλεκτρικό σύστημα αντιμετωπίζει ήδη περιορισμούς στην απορρόφηση της παραγωγής από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.

Στο πρώτο πεντάμηνο του 2026 καταγράφηκαν περικοπές περίπου 1,3 TWh πράσινης ηλεκτροπαραγωγής λόγω περιορισμών του δικτύου.

Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει την ανάγκη για σημαντικές επενδύσεις σε δίκτυα μεταφοράς και συστήματα αποθήκευσης. Η εισαγωγή επιπλέον 22 TWh μέσω του GREGY προϋποθέτει ότι το ηλεκτρικό σύστημα θα μπορεί όχι μόνο να υποδέχεται, αλλά και να διοχετεύει αποτελεσματικά αυτές τις ποσότητες ενέργειας.

Απαραίτητος και ένας βόρειος διάδρομος εξαγωγών

Εκτός από την ενίσχυση του ελληνικού δικτύου, κρίσιμος θεωρείται και ο σχεδιασμός νέων διεθνών διασυνδέσεων προς την Κεντρική Ευρώπη.

Στο πλαίσιο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία ο Green Aegean Interconnector, ο οποίος θα μπορούσε να λειτουργήσει ως βόρειος διάδρομος μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας προς τις ευρωπαϊκές αγορές.

Χωρίς τέτοιες υποδομές, η δυνατότητα αξιοποίησης της εισαγόμενης πράσινης ενέργειας θα παραμένει περιορισμένη, ιδιαίτερα σε περιόδους υψηλής παραγωγής από τις ελληνικές Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.

Γεωπολιτικός ανταγωνισμός στην Ανατολική Μεσόγειο

Η εξέλιξη των δύο έργων επηρεάζεται και από τις γεωπολιτικές ισορροπίες της περιοχής.

Ο GSI επηρεάζεται από τις τουρκικές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και τις συνέπειες του τουρκολιβυκού μνημονίου, ενώ ο GREGY αναπτύσσεται σε ένα περιβάλλον όπου αρκετές χώρες επιδιώκουν να αποτελέσουν βασικές πύλες εισαγωγής πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας προς την Ευρώπη.

Ισπανία, Ιταλία και άλλες μεσογειακές χώρες προωθούν αντίστοιχα έργα διασύνδεσης με τη Βόρεια Αφρική, εντείνοντας τον ανταγωνισμό για τη φιλοξενία των νέων ενεργειακών διαδρόμων.

Η επόμενη ημέρα

Ο GSI και ο GREGY αποτελούν δύο διαφορετικά αλλά συμπληρωματικά έργα. Ο πρώτος ενισχύει τη διασύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα, ενώ ο δεύτερος δημιουργεί έναν νέο διάδρομο εισαγωγής ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας από την Αφρική.

Η επιτυχία τους, όμως, δεν θα εξαρτηθεί μόνο από την κατασκευή των υποθαλάσσιων καλωδίων. Η ανάπτυξη νέων δικτύων μεταφοράς, υποδομών αποθήκευσης και πρόσθετων διεθνών διασυνδέσεων θα καθορίσει εάν η Ελλάδα θα μπορέσει να αξιοποιήσει τις νέες ενεργειακές ροές και να ενισχύσει τον ρόλο της στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.