Κάθετος Διάδρομος: Οι 90 ημέρες που θα κρίνουν τη νέα διαδρομή φυσικού αερίου προς την Ευρώπη

Σε μια περίοδο 90 ημερών με έντονες διεργασίες εισέρχεται ο σχεδιασμός για την επόμενη φάση του Κάθετου Διαδρόμου φυσικού αερίου, με τους Διαχειριστές των συστημάτων μεταφοράς να καλούνται να καθορίσουν τις τεχνικές και εμπορικές προϋποθέσεις για τη διεύρυνσή του προς τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία. Το σχέδιο αυτό αποτελεί το πρώτο βήμα πριν από τις νέες δημοπρασίες δυναμικότητας, με βασικό ορόσημο τον Ιούλιο του 2027, όταν αναμένεται να διατεθεί το νέο εμπορικό προϊόν για το έτος φυσικού αερίου 2027-2028.

Η διεύρυνση του Διαδρόμου σε συνολικά εννέα χώρες δημιουργεί έναν νέο άξονα μεταφοράς από την Ελλάδα προς τα Δυτικά Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη. Στόχος είναι η μεταφορά LNG και άλλων μη ρωσικών ποσοτήτων από τις ελληνικές πύλες εισόδου προς τις βορειότερες αγορές, μέσω ενός ενιαίου και αμφίδρομου δικτύου.

Οι νέες διασυνδέσεις

Η επέκταση βασίζεται σε δύο νέα έργα. Ο αγωγός Ελλάδας – Βόρειας Μακεδονίας αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία έως το τέλος του 2027, με αρχική δυναμικότητα 1 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως. Η δυναμικότητα μπορεί να αυξηθεί στα 2,8 δισ. κυβικά μέτρα, υπό την προϋπόθεση ότι θα πραγματοποιηθούν οι απαιτούμενες προσαρμογές στο ελληνικό σύστημα μεταφοράς.

Ο αγωγός Βόρειας Μακεδονίας – Σερβίας αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός του 2028, με δυναμικότητα 1,5 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως.

Οι δύο διασυνδέσεις θα επιτρέψουν τη μεταφορά φυσικού αερίου από τον Νότο προς τις αγορές των Δυτικών Βαλκανίων, με δυνατότητα περαιτέρω σύνδεσης με την Ουγγαρία και τη Σλοβακία και, σε επόμενο στάδιο, την Αυστρία.

Η Ελλάδα ως σημείο εισόδου

Η Ελλάδα αποτελεί το νότιο σημείο εισόδου του Διαδρόμου, καθώς περίπου το 50% του φυσικού αερίου που καταναλώνεται σήμερα στην ευρύτερη περιοχή εισέρχεται από τον Νότο και ειδικότερα μέσω της χώρας.

Σημαντικό ρόλο έχει ο τερματικός σταθμός LNG της Αλεξανδρούπολης. Μέσω αυτού μπορούν να διοχετευθούν ποσότητες φυσικού αερίου προς τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία, με τις δύο χώρες να έχουν ήδη δεσμεύσει δυναμικότητα στον τερματικό σταθμό.

Η αξιοποίηση αυτής της δυναμικότητας προϋποθέτει, ωστόσο, ότι οι ποσότητες μπορούν να μεταφερθούν μέσω των διασυνδεδεμένων συστημάτων με ανταγωνιστικό κόστος.

Τι θα κρίνουν οι 90 ημέρες

Το σχέδιο των 90 ημερών αφορά την εξέταση των δυνατοτήτων των υφιστάμενων δικτύων, τον εντοπισμό των σημείων όπου απαιτούνται τεχνικές παρεμβάσεις και τον καθορισμό της δυναμικότητας που μπορεί να διατεθεί στις νέες διαδρομές.

Παράλληλα, θα εξεταστεί το καθεστώς τιμολόγησης και ο σχεδιασμός νέων προϊόντων δυναμικότητας. Η χρέωση μεταφοράς αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την ανταγωνιστικότητα του φυσικού αερίου που εισέρχεται από την Ελλάδα, καθώς οι ποσότητες διέρχονται από περισσότερα εθνικά συστήματα μέχρι να φτάσουν στις τελικές αγορές.

Η επιδίωξη είναι να δημιουργηθεί ένα συνεκτικό εμπορικό προϊόν για τον Κάθετο Διάδρομο, με μεγαλύτερη ευελιξία στους όρους μεταφοράς και καλύτερη προσαρμογή στις ανάγκες των εμπόρων και των εισαγωγέων LNG.

Οι δημοπρασίες δυναμικότητας

Το αποτέλεσμα του σχεδιασμού θα αποτυπωθεί στις επόμενες δημοπρασίες. Τον Νοέμβριο αναμένεται η δημοπρασία για το πρώτο τρίμηνο του 2027, στην οποία θα προσφερθεί το προϊόν μεταφοράς που είχε συμφωνηθεί κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026.

Το σημαντικότερο επόμενο ορόσημο είναι η δημοπρασία του Ιουλίου 2027 για το έτος φυσικού αερίου 2027-2028. Σε αυτήν αναμένεται να διατεθεί το νέο εμπορικό προϊόν που θα έχει σχεδιαστεί στο πλαίσιο των 90 ημερών.

Παράλληλα, εξετάζεται η πραγματοποίηση μιας πρώτης δημοπρασίας νωρίτερα μέσα στο 2027, ώστε να δοκιμαστεί στην πράξη η νέα διαδρομή πριν από την πλήρη ανάπτυξή της.

Ο ρόλος του ΔΕΣΦΑ και της Gastrade

Ο ΔΕΣΦΑ έχει κεντρικό ρόλο στον συντονισμό της ελληνικής πλευράς, καθώς η αύξηση της δυναμικότητας του αγωγού Ελλάδας – Βόρειας Μακεδονίας στα 2,8 δισ. κυβικά μέτρα συνδέεται με προσαρμογές στο ελληνικό σύστημα μεταφοράς. Παράλληλα, συμμετέχει στον σχεδιασμό των νέων προϊόντων δυναμικότητας και στον συντονισμό με τους υπόλοιπους Διαχειριστές.

Η Gastrade συνδέεται με την αξιοποίηση του LNG της Αλεξανδρούπολης ως πηγής εφοδιασμού για τον νέο άξονα. Η δυνατότητα μεταφοράς των ποσοτήτων αυτών προς τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία και στη συνέχεια προς την Κεντρική Ευρώπη αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη λειτουργία του διευρυμένου Διαδρόμου.

Η γεωπολιτική σημασία

Η διεύρυνση του Κάθετου Διαδρόμου αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς η Ευρώπη περιορίζει την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο. Η δημιουργία μιας διαδρομής από τον Νότο προς τις αγορές των Δυτικών Βαλκανίων και της Κεντρικής Ευρώπης ενισχύει τις διαθέσιμες επιλογές εφοδιασμού.

Η επιτυχία του εγχειρήματος, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από περισσότερους παράγοντες πέρα από την ολοκλήρωση των νέων αγωγών. Η διαθέσιμη δυναμικότητα, οι τεχνικές δυνατότητες των δικτύων, το κόστος μεταφοράς και οι εμπορικοί όροι θα καθορίσουν αν ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να λειτουργήσει ως ανταγωνιστική οδός μεταφοράς φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς την Κεντρική Ευρώπη.