1. Home
  2. Ενεργειακές
  3. επισημάνσεις
  4. Πώς θα λυθεί ο γόρδιος δεσμός του ελλείμματος του ΕΛΑΠΕ;
Πώς θα λυθεί ο γόρδιος δεσμός του ελλείμματος του ΕΛΑΠΕ;

Πώς θα λυθεί ο γόρδιος δεσμός του ελλείμματος του ΕΛΑΠΕ;

0

Μεγάλη ανησυχία έχει προκαλέσει το έλλειμμα του Ειδικού Λογαριασμού (ΕΛΑΠΕ) στους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας, οι οποίοι αναμένουν από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας να δώσει μία δίκαιη λύση. Το energyin.gr συνομίλησε τόσο με τους εκπροσώπους των Συνδέσμων ΑΠΕ, όσο και με το υπουργείο σχετικά με το θέμα.

Της Φαίδρας Μαυρογιώργη (faidra@energyin.gr)

Μετά τα δημοσιεύματα που έκαναν λόγο για περικοπή των ταριφών στους παλιούς παραγωγούς, οι Συνδεσμοι ΑΠΕ ζήτησαν να συναντηθούν με το υπουργό Ενέργειας και Περιβάλλοντος προκειμένου να ενημερωθούν για τις προθέσεις του υπουργείου. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε χθες και ένας κύκλος συζητήσεων έχει ανοίξει, έως ότου βρεθεί μία λύση.

Εμείς επικοινωνήσαμε τόσο με εκπροσώπους των Συνδέσμων για να μας ενημερώσουν για τη θέση τους σχετικά με το έλλειμμα του ΕΛΑΠΕ αλλά και με το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας αναφορικά με τη θέση του στο συγκεκριμένο ζήτημα.

Αλλά ας ρίξουμε μία ματιά στο χρονικό. Στο τέλος του 2018, ο ειδικός λογαριασμός ΑΠΕ (ΕΛΑΠΕ) ήταν πλεονασματικός. Είχε 190.000.000 ευρώ και όλοι οι παραγωγοί πληρωνόντουσαν στην ώρα τους. Τον Ιούλιο του 2019 ο λογαριασμός είχε περίπου 180.000.000 ευρώ. Σήμερα ο ΔΑΠΕΕΠ (Διαχειριστής ΑΠΕ & Εγγυήσεων Προέλευσης Α.Ε.) υπολογίζει ότι το έλλειμμα του του ΕΛΑΠΕ στο τέλος του 2020 θα φτάσει περίπου τα 287.600.000 ευρώ (217.600.000 ευρώ + 70.000.000 ευρώ μετά την αφαίρεση του Ειδικού Αποθεματικού Ασφαλείας Έκτακτων Δαπανών).

Που οφείλεται αυτό το έλλειμα; Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς ΑΠΕ, στην απόφαση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Κωστή Χατζηδάκη, το φθινόπωρο του 2019 να μειώσει το ΕΤΜΕΑΡ (μέχρι 35%) με αναδρομική ισχύ από 1/1/19 με σκοπό η ΔΕΗ να μπορέσει να προχωρήσει σε αντίστοιχη αύξηση των τιμολόγιών της.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η ζημιά στα ταμεία του ΕΛΑΠΕ, δεν οφείλονται στην πανδημία αλλά στη μείωση του ΕΤΜΕΑΡ. Υπενθυμίζουμε ότι ο κ. Χατζηδάκης μείωσε το ΕΤΜΕΑΡ 25% για να αντισταθμίσει τις αυξήσεις στα τιμολόγια της ΔΕΗ, ώστε να μην επιβαρυνθεί ο καταναλωτής.

Σύμφωνα με σχετική μελέτη του Συνδέσμου Παραγωγών Ενέργειας Φωτοβολταϊκών, η μείωση του ΕΤΜΕΑΡ οδηγεί και χωρίς συνθήκες COVID-19 τον λογαριασμό σε σωρευτικό έλλειμμα 61 εκατομμύρια ευρώ στο τέλος του 2020. Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη μελέτη, αν το ΕΤΜΕΑΡ δεν μειωνόταν, ο ΕΛΑΠΕ θα μπορούσε να ανταπεξέλθει της πανδημίας και στο τέλος του 2020 θα ήταν 3 εκατομμύρια ευρώ πλεονασματικός.

Σίγουρα, ο Covid επηρέασε και αυτός την πορεία του ΕΛΑΠΕ λόγω της πτώσης της ζήτησης όμως οι παράγοντες της αγοράς εμμένουν πως το πλήγμα ήταν σχεδόν 4 φορές περισσότερο λόγω της απόφασης μείωσης του ΕΤΜΕΑΡ.

Οι συνιστώσες (εισροές) του ΕΛΑΠΕ με την μεγαλύτερη βαρύτητα είναι: η οριακή τιμή συστήματος και το ΕΤΜΕΑΡ. Παράδειγμα: Αν μια μεγαβατώρα ΑΠΕ κοστίζει 100 ευρώ, περίπου τα 55 προέρχονται από την οριακή τιμή συστήματος και τα υπόλοιπα 45 από τις υπόλοιπες συνιστώσες του ΕΛΑΠΕ με κυριότερη συνεισφορά αυτής του ΕΤΜΕΑΡ.

Ωστόσο, όσο μειώνεται η οριακή τιμή συστήματος τόσο αυξάνεται η ανάγκη αύξησης του ΕΤΜΕΑΡ. Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη στρέβλωση, σύμφωνα με την αγορά ΑΠΕ: η αύξηση της διείσδυσης των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα είναι αποδεδειγμένα (μελέτες ΕΜΠ, ΑΠΘ, ΙΟΒΕ κ.α.) πως μειώνει την οριακή τιμή συστήματος (ημερήσια χονδρεμπορική αγορά ρεύματος). Το τελευταίο φαινόμενο οδηγεί στο εξής παράδοξο: Όσο μεγαλώνει η διείσδυση των ΑΠΕ τόσο περισσότερο προκαλείται πτώση της αλλά ταυτόχρονα δημιουργείται μια εικονική ανάγκη αύξησης ΕΤΜΕΑΡ για τον καταναλωτή. Αυτή η στρέβλωση εν μέρει διορθώθηκε την περίοδο 2016-2018 κατά την οποία εφαρμόστηκε η ΠΧΕΦΕΛ όπου αυτή η συνεισφορά των ΑΠΕ απεικονίσθηκε οικονομικά μέσω της υποχρεωτικής συνεισφοράς των Προμηθευτών στον ΕΛΑΠΕ και συνεπώς αποφυγή αύξησης αντίστοιχης ποσότητας ΕΤΜΕΑΡ, άρα προς όφελος του καταναλωτή. Αυτός ο μηχανισμός βοήθησε τον ΕΛΑΠΕ να ορθοποδήσει. Σήμερα δεν υπάρχει σε ισχύ αντίστοιχος μηχανισμός.

Καθημερινά, όλοι οι παραγωγοί ενέργειας μπαίνουν στη χονδρεμπορική αγορά. Οι ΑΠΕ έχουν την απόλυτη προτεραιότητα στο σύστημα και για αυτό δίνουν πρώτες την ενέργειά τους. Ακολουθούν τα υδροηλεκτικά έργα, ο λιγνίτης και το φυσικό άεριο. Ωστόσο, οι ΑΠΕ μπαίνουν στο σύστημα με τιμή μηδέν, άρα ο πλειστηριασμός των τιμών ξεκινάει από πολύ χαμηλά.  Όσο μεγαλώνει η διείσδυση των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα τόσο πέφτει η οριακή τιμή συστήματος.

Παράγοντες της αγοράς, μάλιστα τονίζουν στο energyin.gr ότι μία τέτοια κίνηση από το υπουργείο (σ.σ. περικοπή ταριφών) θα ήταν ένα καταστροφικό σήμα για τους επενδυτές (εγχώριους και ξένους) που θέτει σε κίνδυνο την αξιοπιστία του επιχειρηματικού περιβάλλοντος της χώρας σε έναν τομέα στον οποίο η σημερινή κυβέρνηση ήταν υποστηρικτική και φιλόδοξη, σύμφωνα με το πρόγραμμα της απολιγνιτοποίησης και το Green Deal της ΕΕ.

Εκπρόσωποι του συνδέσμου του ΕΛΕΤΑΕΝ, μιλώντας στο energyin.gr, τόνισε πως το λογιστικό έλλειμμα του ΕΛΑΠΕ είναι ένα πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί. «Η ταμειακή κατάσταση του ΕΛΑΠΕ είναι σαφώς πιο θετική και για αυτό δεν υπάρχουν καθυστερήσεις στις πληρωμές στους παραγωγούς ΑΠΕ. Αυτό οφείλεται στο ότι η ΔΕΗ, ο μεγαλύτερος προμηθευτής, εξοφλεί πλέον τις υποχρεώσεις της στον ΕΛΑΠΕ (όπως και οι άλλοι προμηθευτές). Η ΔΕΗ έχει αυτή την άνεση χάρη σε δύο λόγους: (ι) την αύξηση των τιμολογίων της (χάρη στη μείωση του ΕΤΜΕΑΡ) πέρυσι το καλοκαίρι και (ιι) τη μείωση του κόστους της, εξαιτίας της πτώσης της ΟΤΣ. Οι δύο αυτοί λόγοι είναι και οι λόγοι της αύξησης του λογιστικού ελλείμματος στον ΕΛΑΠΕ. Ειδικά η μείωση της ΟΤΣ την τελευταία περίοδο οφείλεται κατά βάση (ι) στην αυξημένη διείσδυση Α.Π.Ε., (ιι) στις χαμηλές τιμές φυσικού αερίου στην παγκόσμια αγορά και (ιιι) στην κρίση COVID» ανέφεραν συγκεκριμένα. Σύμφωνα με τους ίδιους  οι παράγοντες που πιέζουν λογιστικά τον ΕΛΑΠΕ είναι οι ίδιοι που αυξάνουν το όφελος των προμηθευτών. Αυτό πρέπει να ληφθεί υπόψη στην αντιμετώπιση του προβλήματος. «Πρέπει επίσης να αναγνωριστεί ότι η κρίση COVID έχει συμβάλει σε ένα μέρος του σημερινού ελλείμματος του ΕΛΑΠΕ. Για αυτό θα πρέπει να αξιοποιηθούν δημόσιοι πόροι για την κάλυψη τουλάχιστον του μέρους του ελλείμματος που οφείλεται στην κρίση. Τέλος, εξακολουθεί να υφίσταται η ανάγκη για μόνιμο εναλλακτικό μηχανισμό στήριξης (όπως είχε προβλεφθεί χωρίς να συγκεκριμενοποιηθεί, όταν καταργήθηκε η χρέωση προμηθευτών). Σε κάθε περίπτωση αδικαιολόγητες, άδικες και παράνομες παρεμβάσεις στις υφιστάμενες συμβάσεις θα βλάψουν την εικόνα της Ελλάδας, τη νομιμότητα και την επενδυτική ασφάλεια και δεν μπορεί να αποτελούν μέρος της λύσης» ανέφεραν.

Σε επικοινωνία που είχαμε και με τον πρόεδρο του Δ.Σ. του ΣΠΕΦ, Στέλιο Λουμάκη, υπογράμμισε πως τα φωτοβολταϊκά κινδυνεύουν να καταστούν ολιγοπώλιο.  Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε τα προβλήματα που καταγράφονται στον Ειδικό Λογαριασμό ΑΠΕ το τελευταίο διάστημα έχουν την ρίζα τους στην μείωση του ΕΤΜΕΑΡ πέρυσι τον Αύγουστο από το Υπουργείο Ενέργειας και μάλιστα αναδρομικά από 1/1/19 κατά 200 εκατ. ευρώ ετησίως με σκοπό την απόσβεση μέρους από την αύξηση των τιμολογίων της ΔΕΗ και την ενίσχυση της κερδοφορίας της.  «Μια κερδοφορία που παρά την μείωση της ζήτησης εκτοξεύτηκε από την πανδημία του COVID-19 για το σύνολο των προμηθευτών με ρυθμό ~1-1,5 δισ. ευρώ ετησίως, αφού μειώθηκε δραματικά το κόστος των ορυκτών καυσίμων και εξ’ αυτού κυρίως του λόγου και των χονδρεμπορικών τιμών του ρεύματος.  Αξίζει να σημειωθεί πως σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat για το β’ εξάμηνο 2019 οι λιανικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην χώρα μας βρίσκονται κάτω του ευρωπαϊκού μέσου όρου για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις σε αντίθεση προς ότι γράφεται στον Τύπο» σχολίασε.

«Η παρούσα κυβέρνηση ενώ στάθηκε τυχερή στο ότι παρέλαβε τον Ειδικό Λογαριασμό ΑΠΕ πλεονασματικό σωρευτικά κατά 178 εκατ. ευρώ καθώς και σε τρέχοντες όρους και τις ΑΠΕ συνάμα σε φάση νέας ισόρροπης ανάπτυξης υπό το καθεστώς των διαγωνισμών ΡΑΕ, δυστυχώς τον κατέστησε ελλειμματικό στα -280 εκατ. ευρώ σήμερα.  Η τωρινή μάλιστα στάση του ΥΠΕΝ για επιβολή έκτακτης εισφοράς στους παραγωγούς αντί για την επαναφορά του ΕΤΜΕΑΡ, έστω και κατά μέρος χωρίς επιβάρυνση των καταναλωτών, αφού τα περιθώρια μείωσης των τιμολογίων της ΔΕΗ αλλά και των υπολοίπων προμηθευτών και λόγω COVID το επιτρέπουν, πληγώνει βάναυσα το επενδυτικό κλίμα και ξαναρίχνει την αγορά σε ψυχολογία περιόδου 2012, χωρίς ωστόσο να συντρέχουν οι τότε οικονομικές ανισορροπίες» συμπλήρωσε.

Καταλήγοντας, τόνισε πως πρέπει να είναι όλοι ιδιαίτερα επιφυλακτικοί στις επιθέσεις κατά των ΑΠΕ, διότι οι πολέμιοι τους τώρα επιχειρούν και επιχαίρουν στο να τις μετατρέψουν σε ολιγοπώλιο, δηλαδή να χαθεί ο δημοκρατικός και κοινωνικά διεσπαρμένος χαρακτήρας τους.  «Το μέτρο της επιβολής έκτακτης εισφοράς στις ανανεώσιμες που σχεδιάζει η κυβέρνηση ώστε να καλύψει το σφάλμα της μείωσης του ΕΤΜΕΑΡ,  στοχεύει ακριβώς εκεί, αφού οι μεγάλες καθετοποιημένες επιχειρήσεις πρακτικά δεν πλήττονται.  Για τους καθετοποιημένους που μάλιστα πωλούν ίσο ή περισσότερο ρεύμα απ’ όσο παράγουν, σημασία έχει μόνο το κόστος παραγωγής και η λιανική τιμή τους προς τον καταναλωτή.  Για την παραγωγή τους λοιπόν, ο ενδιάμεσος σταθμός της χονδρεμπορικής αγοράς τους είναι μάλλον αδιάφορος» συμπλήρωσε.

Σε επικοινωνία που είχαμε με τους εκπροσώπους του ΣΕΦ, μας ενημέρωσαν πως τον Αύγουστο του 2019, το Υπουργείο Ενέργειας αποφάσισε μέσω της μείωσης του ΕΤΜΕΑΡ και μάλιστα αναδρομικά από 01/01/19 να αποστερήσει περί τα 200 εκ. ευρώ ετησίως (δηλ. 400 εκατ. ευρώ σωρευτικά, μέχρι το τέλος του 2020) από τον Ειδικό Λογαριασμό ΑΠΕ (ΕΛΑΠΕ), απ’ όπου δηλαδή πληρώνεται η παραγωγή από τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, επικαλούμενο για την απόφαση του αυτή την απόσβεση ισόποσου μέρους από την αύξηση των τιμολογίων στην οποία η ΔΕΗ προχώρησε το καλοκαίρι του 2019. «Με βάση την ισχύουσα νομοθεσία, κάθε έλλειμμα του ΕΛΑΠΕ θα έπρεπε να καλύπτεται αυτόματα από μια αντίστοιχη αύξηση του ΕΤΜΕΑΡ, του τέλους που πληρώνουν οι καταναλωτές για την ενίσχυση των καθαρών μορφών ενέργειας. Αντιστοίχως, όταν υπάρχει πλεόνασμα στον ΕΛΑΠΕ, το ΕΤΜΕΑΡ θα πρέπει να μειώνεται ανάλογα» μας επικοινώνησαν.

Σύμφωνα με τους ίδιους ο υπουργός ΠΕΝ Κ. Χατζηδάκης απέκλεισε για πολιτικούς λόγους την αύξηση του ΕΤΜΕΑΡ σε αυτή τη φάση. Και το ερώτημα είναι πως θα καλυφθεί η τρύπα στον ΕΛΑΠΕ.  «Οι επιλογές που έχουν πέσει στο τραπέζι περιλαμβάνουν κάλυψη μέρους του ελλείμματος από το Ταμείο Ανάκαμψης, ενεργοποίηση της αύξησης που αποφασίστηκε το 2019 για εμπορικούς καταναλωτές (αλλά δεν εφαρμόστηκε στην πράξη), συμμετοχή των παρόχων ενέργειας, εισφορά από τους επενδυτές ΑΠΕ, αύξηση του ποσοστού από τα έσοδα δημοπράτησης εκπομπών ρύπων που τροφοδοτεί τον ΕΛΑΠΕ» ανέφεραν.

Τέλος, σχολίασαν: «Επειδή μια νέα εισφορά στις επενδύσεις ΑΠΕ (μετά από το κούρεμα του 2014) θα δημιουργήσει ένα κλίμα επενδυτικής ανασφάλειας, αποθαρρύνοντας νέους επενδυτές, μια πιο μακροπρόθεσμη και διαρθρωτική λύση είναι να περάσει το ΕΤΜΕΑΡ από τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις που είναι σήμερα στην προμήθεια, δηλαδή στο ανταγωνιστικό σκέλος των τιμολογίων. Αυτό σημαίνει πως οι πάροχοι θα επωμιστούν το κόστος του ΕΤΜΕΑΡ και με τη σειρά τους θα μετακυλήσουν το κόστος αυτό (ή μέρος του) στους καταναλωτές. Επειδή όμως αναμένεται οι πάροχοι να απορροφήσουν ένα τμήμα του κόστους αυτού, τελικά οι καταναλωτές θα επιβαρυνθούν συγκριτικά λιγότερο από σήμερα».

ΥΠΕΝ: «Η λύση για το έλλειμα δεν θα έρθει ούτε από τους καταναλωτές ούτε από τη ΔΕΗ»

Στελέχη του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας μιλώντας στο www.energyin.gr τόνισαν πως η λύση που θα προκύψει δεν θα επιβαρύνει τα νοικοκυριά αλλά ούτε θα θέσει σε κίνδυνο την πρόοδο της ΔΕΗ. Συγκεκριμενα, ανέφεραν πως η διοίκηση του υπουργείου επιδιώκει μια δίκαιη και ισορροπημένη λύση για τη στήριξη της αγοράς ΑΠΕ που θα προκύψει μετά από ουσιαστικό διάλογο με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς –ο οποίος έχει ήδη ξεκινήσει.

Η λύση θα προκύψει αφού εξεταστούν όλοι οι παράμετροι του θέματος και θα λαμβάνει υπόψη τόσο τις επιπτώσεις της πανδημίας του κορωνοϊού, όσο και τις χρόνιες στρεβλώσεις της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Όπως έχει τονίσει ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Κωστής Χατζηδάκης, η εξεταζόμενη λύση δεν θα επιβαρύνει τους καταναλωτές. Και τούτο διότι θα ήταν άτοπο τα νοικοκυριά –που έχουν πληγεί από τον κορωνοϊό- να επωμιστούν το βάρος του κλεισίματος του ελλείμματος του Ειδικού Λογαριασμού ΑΠΕ, ελλείμματος που προκλήθηκε κατά κύριο λόγο από την πανδημία που οδήγησε μείωση της ζήτησης για ενέργεια και κατ’ επέκταση σε μείωση των εσόδων του ΕΤΜΕΑΡ.

Επίσης, η όποια λύση δεν θα θέτει εν κινδύνω την πρόοδο που έχει επιτευχθεί στη ΔΕΗ, η οποία αποτελεί κεντρικό πυλώνα του ενεργειακού συστήματος. Εξετάζονται διάφορα εναλλακτικά σενάρια που μπορούν να βοηθήσουν στην επίλυση του προβλήματος. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η ανακατανομή των πόρων του Ταμείου των Ρύπων, ενώ ένα μέρος του ελλείμματος επιδιώκεται να χρηματοδοτηθεί από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης της ΕΕ. Σε κάθε περίπτωση η κυβέρνηση προωθεί εμπράκτως την πράσινη ενέργεια, κάτι που καταγράφεται όχι μόνο στους φιλόδοξους στόχους του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) για διπλασιασμό του μεριδίου των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα έως το 2030, όσο και στις νομοθετικές πρωτοβουλίες για την απλοποίηση και επιτάχυνση της αδειοδότησης των έργων ΑΠΕ.