Νέο χωροταξικό για τις ΑΠΕ: Αυστηρότερο πλαίσιο για αιολικά και φωτοβολταϊκά έργα

Σε δημόσια διαβούλευση έως τις 24 Ιουνίου 2026 βρίσκεται το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, το οποίο εισάγει αυστηρότερους κανόνες για τη χωροθέτηση αιολικών και φωτοβολταϊκών έργων στην Ελλάδα.

Το πλαίσιο επιχειρεί να καθορίσει σαφέστερα όρια για την ανάπτυξη νέων έργων, δίνοντας έμφαση στην προστασία του περιβάλλοντος, του τοπίου, των νησιωτικών περιοχών και των ορεινών οικοσυστημάτων. Οι νέες προβλέψεις, ωστόσο, έχουν προκαλέσει αντιδράσεις στην αγορά ενέργειας, καθώς αρκετοί από τους περιορισμούς αφορούν περιοχές με υψηλό αιολικό δυναμικό και σημαντικό επενδυτικό ενδιαφέρον.

Η βασική αλλαγή είναι ότι η χωροθέτηση των ΑΠΕ περνά σε πιο αυστηρό καθεστώς, με οριζόντιες απαγορεύσεις, ανώτατα ποσοστά κάλυψης και αυξημένες περιβαλλοντικές προϋποθέσεις. Από την πλευρά του, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας υποστηρίζει ότι οι παρεμβάσεις αυτές είναι αναγκαίες για τον εξορθολογισμό της αγοράς, καθώς το υφιστάμενο χαρτοφυλάκιο έργων υπερκαλύπτει τους εθνικούς ενεργειακούς στόχους.

Αυστηρότερα όρια για τα αιολικά πάρκα

Οι μεγαλύτερες αλλαγές αφορούν τα αιολικά έργα. Το νέο πλαίσιο προβλέπει καθολική απαγόρευση εγκατάστασης νέων ανεμογεννητριών σε υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων. Η ρύθμιση αυτή επηρεάζει μεγάλους ορεινούς όγκους της χώρας, όπως η Πίνδος, ο Όλυμπος, ο Παρνασσός και ο Ταΰγετος, όπου καταγράφεται σημαντικό αιολικό δυναμικό.

Η επιλογή του υψομετρικού ορίου συνδέεται με την προστασία ορεινών και αλπικών οικοσυστημάτων, αλλά έχει προκαλέσει αντιδράσεις από την αγορά, η οποία θεωρεί ότι το μέτρο αποκλείει περιοχές με υψηλή ενεργειακή απόδοση. Σύμφωνα με παράγοντες του κλάδου, τα αιολικά πάρκα σε περιοχές με ισχυρότερο άνεμο μπορούν να παράγουν περισσότερη και φθηνότερη ενέργεια, με μικρότερο αριθμό ανεμογεννητριών.

Εκτός από το υψομετρικό όριο, το πλαίσιο εισάγει και ενεργειακά κριτήρια. Δεν θα επιτρέπεται η εγκατάσταση έργων σε περιοχές με μέση ένταση ανέμου κάτω από 4 m/sec, ενώ σε Ζώνες Ειδικής Προστασίας η χωροθέτηση αιολικών θα επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις και εφόσον το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec.

Περιορισμοί σε νησιά και μητροπολιτικές περιοχές

Ιδιαίτερα αυστηρό είναι το πλαίσιο και για τον νησιωτικό χώρο. Προβλέπεται απαγόρευση νέων αιολικών πάρκων σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, με περιορισμένες εξαιρέσεις για έργα που καλύπτουν τοπικές ανάγκες ή εξυπηρετούν σκοπούς δημόσιου συμφέροντος, όπως η αφαλάτωση.

Η ρύθμιση αυτή επηρεάζει μεγάλο μέρος του Αιγαίου, συμπεριλαμβανομένων πολλών νησιών με ισχυρό αιολικό δυναμικό. Στα μεγαλύτερα νησιά, όπου η εγκατάσταση εξακολουθεί να επιτρέπεται, προβλέπεται ανώτατο ποσοστό κάλυψης 4% ανά δημοτική ενότητα.

Περιορισμοί προβλέπονται και για τις μητροπολιτικές περιοχές. Στην Αττική και στη μητροπολιτική περιοχή της Θεσσαλονίκης παγώνουν νέες εγκαταστάσεις αιολικών, με στόχο την αποφυγή συγκρούσεων με οικιστικές, τουριστικές και άλλες χρήσεις γης.

Νέος κανόνας κάλυψης για τα φωτοβολταϊκά

Για τα φωτοβολταϊκά έργα, το νέο χωροταξικό εισάγει ανώτατο όριο επιπλέον εδαφικής κάλυψης 1,5% ανά Περιφερειακή Ενότητα. Ο κανόνας αυτός λειτουργεί προσθετικά στην υφιστάμενη κατάσταση, λαμβάνοντας υπόψη πόσο ανεπτυγμένη είναι ήδη κάθε περιοχή.

Η επιλογή αυτή αποσκοπεί στον περιορισμό της υπερσυγκέντρωσης μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε συγκεκριμένες Περιφερειακές Ενότητες. Περιοχές που έχουν ήδη υψηλή κάλυψη θα διαθέτουν μικρότερα περιθώρια για νέες μεγάλες εγκαταστάσεις, ενώ περιοχές με χαμηλότερη υφιστάμενη ανάπτυξη θα έχουν μεγαλύτερο διαθέσιμο χώρο.

Παράλληλα, αποκλείεται η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε δάση, δασικές εκτάσεις, περιοχές Natura 2000, υγροτόπους Ραμσάρ, εθνικούς δρυμούς, αρχαιολογικές ζώνες, προστατευόμενα τοπία, ακτές κολύμβησης και περιοχές χωρίς επαρκή οδική πρόσβαση.

Στα νησιά, με εξαίρεση την Κρήτη και την Εύβοια, δίνεται προτεραιότητα σε μικρής κλίμακας εγκαταστάσεις, περιορίζοντας τη μαζική ανάπτυξη μεγάλων φωτοβολταϊκών πάρκων.

Ποια έργα δεν επηρεάζονται

Το νέο πλαίσιο δεν εφαρμόζεται αναδρομικά σε έργα που έχουν ήδη προχωρήσει σημαντικά στην αδειοδοτική διαδικασία. Δεν επηρεάζονται έργα που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία, έργα με Οριστική Προσφορά Σύνδεσης ή Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων, καθώς και έργα για τα οποία έχει υποβληθεί πλήρης φάκελος περιβαλλοντικής αδειοδότησης έως τις 20 Μαΐου 2026.

Η πρόβλεψη αυτή λειτουργεί ως μηχανισμός προστασίας για ώριμες επενδύσεις, περιορίζοντας τον κίνδυνο ανατροπής έργων που έχουν ήδη δεσμεύσει κεφάλαια και έχουν προχωρήσει σε τεχνικό και αδειοδοτικό επίπεδο.

Αντίθετα, οι νέοι κανόνες επηρεάζουν έργα που βρίσκονται σε αρχικό στάδιο, κυρίως όσα διαθέτουν μόνο βεβαίωση παραγωγού. Η αγορά εκτιμά ότι σημαντικό μέρος του πρώιμου pipeline θα χρειαστεί να επαναξιολογηθεί υπό το νέο καθεστώς.

Οι αντιδράσεις της αγοράς

Οι αντιδράσεις επικεντρώνονται κυρίως στους οριζόντιους αποκλεισμούς στα βουνά και στα νησιά. Παράγοντες της αγοράς θεωρούν ότι το όριο των 1.200 μέτρων για τα αιολικά είναι ιδιαίτερα περιοριστικό, καθώς αποκλείει περιοχές με από τα υψηλότερα αιολικά δυναμικά της χώρας.

Αντίστοιχη κριτική ασκείται και στους περιορισμούς για τα μικρά νησιά. Το Αιγαίο θεωρείται μία από τις περιοχές με σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης αιολικής ενέργειας, όμως το νέο πλαίσιο περιορίζει σημαντικά τη χωροθέτηση νέων έργων, κυρίως για λόγους προστασίας του τοπίου και αποφυγής συγκρούσεων με τον τουρισμό.

Η αγορά προειδοποιεί ότι οι αυστηροί περιορισμοί μπορεί να οδηγήσουν σε αύξηση του κόστους ανάπτυξης νέων έργων ΑΠΕ, καθώς οι επενδύσεις θα μετατοπιστούν σε περιοχές με χαμηλότερη ενεργειακή απόδοση ή δυσκολότερες τεχνικές συνθήκες.

Η λογική του Υπουργείου

Από την πλευρά του, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας αντιμετωπίζει το νέο χωροταξικό ως εργαλείο εξορθολογισμού του κλάδου. Η βασική θέση είναι ότι το σημερινό δυναμικό έργων ΑΠΕ υπερκαλύπτει τους εθνικούς στόχους, άρα απαιτείται ένα αυστηρότερο φίλτρο για την επιλογή των έργων που θα προχωρήσουν.

Η πολιτική λογική του πλαισίου στηρίζεται στην ανάγκη να περιοριστούν οι συγκρούσεις με τοπικές κοινωνίες, τουριστικές δραστηριότητες, προστατευόμενες περιοχές και ευαίσθητα οικοσυστήματα. Η επιδίωξη είναι να συνεχιστεί η ανάπτυξη των ΑΠΕ, αλλά με μεγαλύτερη χωρική τάξη και κοινωνική αποδοχή.

Το ζήτημα, ωστόσο, είναι αν οι περιορισμοί αυτοί μπορούν να συνδυαστούν με την αποτελεσματική αξιοποίηση του καλύτερου ενεργειακού δυναμικού της χώρας. Εκεί εντοπίζεται και η βασική σύγκρουση ανάμεσα στην περιβαλλοντική προστασία και στην επενδυτική αποδοτικότητα.

Η δύσκολη ισορροπία της επόμενης ημέρας

Το νέο χωροταξικό για τις ΑΠΕ επιχειρεί να απαντήσει σε ένα υπαρκτό πρόβλημα: την ανάγκη ορθολογικής χωροθέτησης έργων σε μια αγορά που έχει αναπτυχθεί με μεγάλη ταχύτητα. Η προστασία του περιβάλλοντος, του τοπίου και των τοπικών κοινωνιών είναι κρίσιμη προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.

Ταυτόχρονα, όμως, η ενεργειακή μετάβαση απαιτεί έργα με υψηλή απόδοση, χαμηλό κόστος παραγωγής και δυνατότητα ταχείας υλοποίησης. Εάν το πλαίσιο αποκλείσει υπερβολικά μεγάλες εκτάσεις με υψηλό αιολικό ή ηλιακό δυναμικό, υπάρχει κίνδυνος να αυξηθεί το κόστος της πράσινης ενέργειας και να περιοριστεί η επενδυτική δυναμική.

Η πρόκληση για την Πολιτεία είναι να διαμορφώσει ένα πλαίσιο που θα διασφαλίζει την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος χωρίς να αποδυναμώνει την αξιοποίηση των καλύτερων ενεργειακών πόρων της χώρας. Η επιτυχία του νέου χωροταξικού θα κριθεί από το αν θα μπορέσει να προσφέρει σαφείς κανόνες, επενδυτική ασφάλεια και ισορροπία ανάμεσα στην περιβαλλοντική προστασία και την ανάγκη για περισσότερη καθαρή ενέργεια.