GSI: Επανεκκίνηση ερευνών και νέα δεδομένα για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου
Σε νέα φάση περνά ο Great Sea Interconnector (GSI), με το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου να επανέρχεται σε τροχιά ενεργοποίησης μετά την είσοδο της γαλλικής Meridiam στο επενδυτικό σχήμα και την προετοιμασία για την επανέναρξη των θαλάσσιων ερευνών. Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η ολοκλήρωση των ερευνών στο τμήμα της όδευσης που παραμένει εκκρεμές, ώστε να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την επόμενη φάση κατασκευής του έργου.
Ο σχεδιασμός προβλέπει την επανεκκίνηση των ερευνών το φθινόπωρο, με τον Οκτώβριο να αποτελεί τον πιθανότερο χρόνο, εφόσον ολοκληρωθούν οι απαραίτητες προετοιμασίες. Τις εργασίες αναμένεται να αναλάβει γαλλικό ερευνητικό σκάφος, το οποίο θα πραγματοποιήσει τις εκκρεμείς βυθομετρικές έρευνες στην περιοχή όπου είχαν διακοπεί το 2024.
Περίπου το 40% της συνολικής θαλάσσιας όδευσης παραμένει προς διερεύνηση. Για την επανέναρξη των εργασιών απαιτούνται οι σχετικές αδειοδοτήσεις και η έκδοση νέας NAVTEX. Η ολοκλήρωση αυτού του σταδίου αποτελεί βασική προϋπόθεση για να προχωρήσει ο σχεδιασμός της πόντισης του καλωδίου.
Ο ρόλος της Meridiam
Η είσοδος της Meridiam αποτελεί τη σημαντικότερη αλλαγή στην εταιρική σύνθεση του έργου. Το γαλλικό επενδυτικό ταμείο αναλαμβάνει πλειοψηφική συμμετοχή στο επενδυτικό σχήμα, προσφέροντας κεφάλαια και διεθνή εμπειρία στη χρηματοδότηση και υλοποίηση μεγάλων υποδομών.
Η συμμετοχή της Meridiam δεν σημαίνει ότι αναλαμβάνει τη διαχείριση των τουρκικών αντιδράσεων ούτε ότι πρόκειται να ζητήσει άδεια από την Τουρκία για την πραγματοποίηση των ερευνών. Το ζήτημα παραμένει πολιτικό και διπλωματικό και αφορά τις θέσεις της Ελλάδας και της Τουρκίας για την περιοχή όπου διέρχεται η όδευση.
Η αξία της γαλλικής συμμετοχής βρίσκεται κυρίως στη διεθνοποίηση του επενδυτικού σχήματος, στην ενίσχυση της χρηματοδοτικής βάσης του έργου και στη σύνδεσή του με ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Παράλληλα, η γαλλική πλευρά μπορεί να συμβάλει στην τεχνική και επιχειρησιακή προετοιμασία των επόμενων εργασιών, μεταξύ άλλων μέσω του ερευνητικού σκάφους.
Ο νέος ρόλος του ΑΔΜΗΕ
Ο ΑΔΜΗΕ παραμένει κεντρικός παράγοντας του έργου. Διατηρεί στρατηγικό ρόλο και την τεχνική ευθύνη για τη διασύνδεση, ενώ η νέα εταιρική δομή που διαμορφώνεται μετά την είσοδο της Meridiam πρέπει να αποσαφηνίσει τις αρμοδιότητες και τη σχέση των δύο πλευρών.
Αυτό αποτελεί και ένα από τα βασικά ζητήματα που εξετάζουν οι ρυθμιστικές αρχές Ελλάδας και Κύπρου. Η ΡΑΑΕΥ και η ΡΑΕΚ αναμένεται να έχουν τηλεδιάσκεψη με τον ΑΔΜΗΕ και τη γαλλική πλευρά, προκειμένου να αποσαφηνιστούν η εταιρική διακυβέρνηση, οι χρηματοδοτικές παράμετροι και ο ρόλος κάθε συμμετέχοντος.
Παράλληλα, παραμένουν σε ισχύ οι αποφάσεις που έχουν διαμορφώσει το ρυθμιστικό πλαίσιο του έργου, μεταξύ των οποίων ο επιμερισμός του κόστους σε ποσοστό 63% για την Κύπρο και 37% για την Ελλάδα. Ο GSI έχει επίσης εξασφαλίσει ευρωπαϊκή επιχορήγηση ύψους 657 εκατ. ευρώ.
Η Κύπρος και το ζήτημα κόστους
Για την Κύπρο, η διασύνδεση αποτελεί έργο ιδιαίτερης σημασίας, καθώς συνδέεται με την άρση της ηλεκτρικής απομόνωσης της χώρας και την πρόσβασή της στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
Ταυτόχρονα, η κυπριακή πλευρά εξακολουθεί να εξετάζει το οικονομικό σκέλος. Το συνολικό κόστος του έργου εκτιμάται ότι θα υπερβεί τα 1,9 δισ. ευρώ, λόγω πρόσθετων δαπανών που συνδέονται με την κατασκευή, την ασφάλιση, τη χρηματοδότηση, την αποθήκευση του καλωδίου και τη συντήρηση.
Το ερώτημα για την Κύπρο είναι πώς θα επιμεριστεί τελικά αυτή η επιβάρυνση και ποια θα είναι η επίπτωση στους καταναλωτές. Οι επιφυλάξεις αυτές συνυπάρχουν με την προσδοκία ότι η διασύνδεση θα περιορίσει την εξάρτηση του κυπριακού συστήματος από ακριβότερη συμβατική ηλεκτροπαραγωγή και θα διευκολύνει την αξιοποίηση περισσότερων ΑΠΕ.
Η επόμενη φάση τον Οκτώβριο;
Το άμεσο χρονοδιάγραμμα του GSI διαμορφώνεται πλέον γύρω από δύο παράλληλες διαδικασίες με πιθανή αφετηρία τον Οκτώβριο . Η πρώτη αφορά την επιστροφή στο πεδίο, με την ολοκλήρωση των θαλάσσιων ερευνών και τις διαδικασίες που απαιτούνται για την έκδοση της νέας NAVTEX. Η δεύτερη αφορά την οριστικοποίηση του νέου εταιρικού και ρυθμιστικού πλαισίου.
Η επιτυχής ολοκλήρωση των ερευνών θα επιτρέψει την προώθηση των επόμενων τεχνικών εργασιών, ενώ οι αποφάσεις των ρυθμιστικών αρχών θα πρέπει να αποσαφηνίσουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθούν ο ΑΔΜΗΕ και η Meridiam.
Σε πολιτικό επίπεδο, η Ελλάδα και η Γαλλία διατηρούν ανοικτό δίαυλο συνεννόησης για το έργο, με την εμπλοκή του Παρισιού να προσδίδει ευρωπαϊκή διάσταση στην επόμενη φάση. Παράλληλα, συνεχίζονται οι επαφές Ελλάδας και Κύπρου, ενώ η γαλλική διπλωματία επιχειρεί να διατηρήσει ανοικτούς διαύλους και με την Τουρκία.
Ο GSI δεν έχει ακόμη περάσει στο στάδιο της πλήρους κατασκευαστικής ανάπτυξης. Ωστόσο, η είσοδος της Meridiam, η προετοιμασία των νέων θαλάσσιων ερευνών και η παράλληλη διευθέτηση των ρυθμιστικών εκκρεμοτήτων διαμορφώνουν τις προϋποθέσεις για την επόμενη φάση του έργου. Το κρίσιμο πλέον είναι η μετάβαση από τον σχεδιασμό και τις διαπραγματεύσεις στην επανέναρξη των εργασιών επί του πεδίου.
