Ακριβή ενέργεια: Πετρέλαιο, φυσικό αέριο και ρεύμα πιέζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις
Νέα άνοδος στις διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου αυξάνει τις πιέσεις στο ενεργειακό κόστος στην Ελλάδα, με τις επιβαρύνσεις να έχουν ήδη περάσει στην αγορά καυσίμων και να δημιουργούν πρόσθετους κινδύνους για τον πληθωρισμό και το κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων. Η εξέλιξη αποκτά μεγαλύτερη σημασία ενόψει του χειμώνα, καθώς η Ευρώπη επιχειρεί να ενισχύσει τα αποθέματα φυσικού αερίου, ενώ η ζήτηση για καύσιμα αυξάνεται.
Στην ελληνική αγορά, η μέση τιμή της αμόλυβδης 95 οκτανίων έχει διαμορφωθεί στα 2,10 ευρώ το λίτρο, αυξημένη κατά περίπου 20% από την έναρξη της κρίσης. Η αμόλυβδη 100 οκτανίων βρίσκεται στα 2,326 ευρώ το λίτρο, ενώ το diesel κίνησης έχει φτάσει στα 2,06 ευρώ, καταγράφοντας αύξηση σχεδόν 32%.
Η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά πλέον το πετρέλαιο θέρμανσης. Η διάθεσή του ξεκινά στις 15 Οκτωβρίου και οι σημερινές εκτιμήσεις τοποθετούν την τιμή εκκίνησης μεταξύ 1,75 και 1,80 ευρώ το λίτρο, ενώ σε δυσμενέστερες προβολές μπορεί να προσεγγίσει ακόμη και τα 1,93 ευρώ. Πέρυσι η περίοδος διάθεσης είχε ξεκινήσει περίπου από το 1,13 ευρώ το λίτρο.
Πετρέλαιο και διυλιστήρια
Η άνοδος των τιμών δεν αποδίδεται μόνο στην αύξηση της τιμής του αργού. Η περιορισμένη διυλιστική ικανότητα στην Ευρώπη δημιουργεί πρόσθετη πίεση στην αγορά των τελικών προϊόντων, ιδιαίτερα στο diesel. Τα προηγούμενα χρόνια αρκετά ευρωπαϊκά διυλιστήρια έκλεισαν ή περιόρισαν τις επενδύσεις τους, με αποτέλεσμα η παραγωγική δυνατότητα να μην επαρκεί εύκολα όταν η ζήτηση αυξάνεται.
Παράλληλα, η αναστολή των ρωσικών εξαγωγών diesel, μετά τις ζημιές σε διυλιστικές εγκαταστάσεις, έχει περιορίσει περαιτέρω τις διαθέσιμες ποσότητες. Κίνα, Ινδία και Τουρκία αναζητούν πλέον εναλλακτικές προμήθειες, εντείνοντας τον ανταγωνισμό για τα φορτία που κατευθύνονται προς την Ευρώπη.
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη του diesel έχει ευρύτερη επίπτωση από αυτή που αποτυπώνεται στην τιμή της αντλίας. Το αυξημένο κόστος μεταφέρεται σταδιακά στις μεταφορές, στην παραγωγή και στη διακίνηση προϊόντων, αυξάνοντας το λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων και δημιουργώντας πρόσθετες πληθωριστικές πιέσεις.
Ο πληθωρισμός και το κόστος του ρεύματος
Η ενέργεια αποτελεί ήδη σημαντικό παράγοντα στη διαμόρφωση του πληθωρισμού. Ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή αυξήθηκε τον Αύγουστο στο 3,8%, από 3,4% τον Ιούλιο, ενώ σε ετήσια βάση το φυσικό αέριο αυξήθηκε κατά 40,2%, το diesel κατά 30,6% και η βενζίνη κατά 15,3%.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στα καύσιμα. Η τιμή του φυσικού αερίου επηρεάζει άμεσα και την ηλεκτροπαραγωγή, καθώς τουλάχιστον το 30% της εγχώριας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας εξακολουθεί να προέρχεται από μονάδες φυσικού αερίου. Το ευρωπαϊκό συμβόλαιο αναφοράς TTF έχει ξεπεράσει τα 79 ευρώ/MWh, αυξημένο κατά 138% σε ετήσια βάση.
Η εξέλιξη δημιουργεί κίνδυνο για υψηλότερο κόστος ηλεκτροπαραγωγής και, ανάλογα με τη διάρκεια και την ένταση των διεθνών πιέσεων, για μετακύλιση μέρους αυτού του κόστους στους τελικούς καταναλωτές. Οι ΑΠΕ περιορίζουν την έκθεση της αγοράς στο φυσικό αέριο, δεν την εξαλείφουν όμως, ιδιαίτερα σε περιόδους υψηλής ζήτησης και χαμηλότερης παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές.
Πιέσεις στα τρόφιμα
Μέχρι στιγμής, οι επιπτώσεις στα τρόφιμα παραμένουν ηπιότερες. Ο σχετικός δείκτης αυξήθηκε στο 0,9% τον Αύγουστο, από 0,4% τον Ιούλιο. Η εικόνα αυτή συνδέεται με την αποκλιμάκωση διεθνών τιμών σε βασικά προϊόντα και τη συμφωνία για συγκράτηση των τιμών στα σούπερ μάρκετ κατά το δίμηνο Ιουλίου-Αυγούστου.
Ωστόσο, η διατήρηση του diesel σε υψηλά επίπεδα αυξάνει το κόστος σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα. Εφόσον οι υψηλές τιμές παραμείνουν για μεγαλύτερο διάστημα, η επίπτωση μπορεί να μεταφερθεί σταδιακά σε περισσότερες κατηγορίες αγαθών και υπηρεσιών.
Δύο σενάρια για τους επόμενους μήνες
Η πορεία των τιμών θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη γεωπολιτική κατάσταση στη Μέση Ανατολή και την εξέλιξη της διεθνούς προσφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης, με το Brent να παραμένει πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι και τη ζήτηση να ενισχύεται ενόψει του χειμώνα, οι πιέσεις στην ελληνική αγορά καυσίμων αναμένεται να αυξηθούν. Σε αυτό το σενάριο, η αμόλυβδη θα μπορούσε να κινηθεί προς τα 2,15-2,20 ευρώ το λίτρο, ενώ το diesel προς τα 2,10 ευρώ.
Αντίθετα, μια ουσιαστική αποκλιμάκωση της γεωπολιτικής κρίσης θα μπορούσε να οδηγήσει σε άμεση υποχώρηση των διεθνών τιμών. Η επίπτωση στην ελληνική αγορά, ωστόσο, δεν θα είναι ταυτόχρονη, καθώς απαιτείται χρόνος για την αποκατάσταση των υποδομών, την επαναφορά της διυλιστικής παραγωγής και την ομαλοποίηση των εφοδιαστικών αλυσίδων.
Μέτρα στήριξης
Για τον Σεπτέμβριο βρίσκεται σε εφαρμογή επιδότηση στο diesel κίνησης, σε συνδυασμό με εκπτώσεις από τα διυλιστήρια. Η συνέχιση των μέτρων μετά τον Σεπτέμβριο αναμένεται να εξεταστεί στο τέλος του μήνα, με βάση την εικόνα των διεθνών αγορών και τα διαθέσιμα δημοσιονομικά περιθώρια.
Το βασικό ζητούμενο για την ελληνική οικονομία είναι η διάρκεια της ενεργειακής επιβάρυνσης. Μια σύντομη περίοδος υψηλών τιμών μπορεί να απορροφηθεί ευκολότερα από την οικονομία. Η παρατεταμένη άνοδος, αντίθετα, αυξάνει το κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις και αυξάνει την πιθανότητα νέων παρεμβάσεων στην αγορά.
